IMF ile İlgili Yeni Şehir Efsanesi
Son dönemde yeni bir şehir
efsanesi çıktı ortalığa. Farklı versiyonları var ama genel olarak söylentiler
şöylece toparlanabilir: “Türkiye IMF ile görüşüyormuş, anlaşma gizliden gizliye
yapılmış, IMF seçime kadar belirli bir borcu avans olarak vermiş, seçimden
sonra asıl parayı verecekmiş.” Önceleri herhangi bir resmi tepki verilmeyen bu
söylentiler konusunda önceki gün Hazine ve Maliye Bakanlığı bunların doğru
olmadığını açıkladı.
Deveye sormuşlar “neren eğri”
diye o da “nerem doğru ki” diye yanıtlamış. Tam onun gibi bir şehir efsanesi
bu. Neresinden başlasam düzeltmeye bilmiyorum. En baştan başlamak en doğrusu
galiba.
Türkiye IMF İle
Gizlice Görüşüyormuş
IMF’nin yürütme organı 24 kişiden
oluşan İcra Direktörleri Kurulu’dur. IMF’nin üyesi konumundaki 189 ülkeden 8’i
(ABD, Japonya, Çin, Almanya, Fransa, İngiltere, Rusya ve Suudi Arabistan) bu
kurulda tek başına temsil edilir. Geri kalan 181 ülke gruplar halinde temsil
edilir. Bu gruplar kendi içinden bir icra direktörü ve iki vekil seçerler ve
kurulda bu yolla temsil edilirler. Türkiye’nin bulunduğu grubun, oy oranlarının
görünümü şöyledir:
Grup Üyesi Ülkeler
|
Oy Sayısı
|
IMF’deki Oy Oranı (%)
|
Avusturya
|
40.785
|
0,8
|
Beyaz Rusya
|
8.280
|
0,2
|
Çek Cumhuriyeti
|
23.267
|
0,5
|
Macaristan
|
20.865
|
0,4
|
Kosova
|
2.291
|
0,0
|
Slovak Cumhuriyeti
|
11.475
|
0,2
|
Slovenya
|
7.330
|
0,1
|
Türkiye
|
48.051
|
1,0
|
Grup Toplamı
|
162.344
|
3,2
|
IMF Toplamı
|
5.031.614
|
100,0
|
Bu grubun icra direktörleri
kurulundaki temsilcileri Raci Kaya (Türk, icra direktörü), Christian Just (icra
direktörü vekili, Avusturya) ve Szilard Benk’dir (icra direktörü vekili,
Macaristan.)
IMF heyetleri ülkeleri yılda bir
kez (bazı ülkeleri iki yılda bir kez) ziyaret eder ve yetkililerle görüşerek
ülke raporu hazırlarlar. Buna ‘gözetim’ (surveillance) denir. Bazı ülkelerde
IMF’nin temsilcilikleri bulunur. Türk yetkililerin bu gözetim ziyaretleri
sırasında IMF heyetiyle veya Türkiye’deki IMF misyonu ile ya da IMF merkezinde
bulunan icra direktörü aracılığıyla IMF yetkilileriyle her zaman görüşmesi söz
konusudur. Dolayısıyla, “Türk yetkililer
IMF ile görüşüyorlarmış” şeklinde ortaya atılan iddia doğrudur ama bunda bir gizlilik,
tuhaflık, anormallik yoktur. Eğer Türk yetkililer IMF ile görüşmüyorlarsa ya da
IMF yetkilileri bizimkilerle görüşmüyorsa asıl o zaman tuhaflık, anormallik var
demektir.
IMF Avans Verir mi?
IMF, genellikle ödemeler dengesi
sıkıntısına girmiş olan veya girmesi olası olan üye ülkelere, bu ülkelerin
destek talebi üzerine destek verir. Bu destek maddi desteğin yanında
danışmanlığı da içerir.
IMF’nin temel destek aracı Stand
By Düzenlemesidir (SBA.) Temel olarak 12 ila 24 aylık bir destek süresini
kapsamakla birlikte 3 yıla kadar uzayabilir. IMF’nin SBA yanı sıra daha az
kullanılan başka bazı imkânları da vardır. Bunların en önemlileri; Süresi
Uzatılmış Fon Kolaylığı (EFF), Esnek Kredi Hattı, Önlem Alma ve Likidite
Artırma İmkânıdır.
IMF destekleri, destek talebinde
bulunan ülkenin IMF yönetimine bir niyet mektubu (letter of intent) vermesiyle
başlar. Bu niyet mektubu üye ülke yetkilileri ve IMF temsilcileri arasında
yapılan görüşmeler sonrasında yapılması gereken konular üzerinde sağlanan
anlaşma sonrasında IMF yetkilileri tarafından kaleme alınır ve ilgili ülke
yetkilileri tarafından imzalanır. Bu yetkililer bizim örneğimizde Hazine’den
sorumlu bakan (Hazine ve Maliye Bakanı) ve Merkez Bankası Başkanıdır. Hazine ve
Maliye Bakanı ile Merkez Bankası Balkanı aynı zamanda IMF’nin pay sahipleri
genel kurulu görevini yapan Guvernörler Kurulu’nun üyesidirler (guvernör ve
guvernör vekili olarak.)
Niyet mektubu verildikten sonra
IMF bu niyet mektubuna dayanarak bir SBA düzenlemesi hazırlar. Bu düzenleme,
ülkenin yapması gerekenleri, alması gereken önlemleri ve bunların zamanlarını
içeren ayrıntılı bir düzenlemedir. SBA düzenlemesi görüşülmek ve onaylanmak
üzere İcra Direktörleri Kuruluna gelir. Orada Türkiye için bu incelemeyi yapan
ve düzenlemeyi hazırlayan IMF heyeti temsilcileri gerekli bilgileri verir ve
açıklamaları yaparlar. Ardından 24 üyeli bu kurul düzenlemeyi onaylarsa
yürürlüğe girer. Bu düzenleme birtakım koşullar içerir. Buna ‘koşullandırma’
deniyor. IMF, vereceği desteği bir seferde vermez. Genellikle ilk taksiti biraz
yüksek tutarak (önden yüklemeli program) eşit taksitler halinde ve üçer aylık
dilimler halinde verir. Her bir dilimi serbest bırakmadan önce de SBA’da o
dönem için öngörülen koşulların yerine getirilip getirilmediğine, hedeflerin
tutturulup tutturulmadığına bakar.
Dolayısıyla IMF’nin bu aşamalar tamamlanmadan bir ülkeye para vermesi
mümkün olmadığı gibi o verilecek paraya atfen avans ödemesi de kesinlikle söz
konusu değildir.
IMF Desteğinin
Ayrıntıları
IMF’nin sağlayacağı maddi destek
normal koşullarda ülkenin IMF’deki kotasının (sermaye payı gibi düşünülmeli)
yüzde 435’ine kadar çıkabiliyor. Türkiye’nin IMF’deki kotası 4.659 milyon SDR
yani bugünkü karşılığıyla yaklaşık 6,5 milyar dolar olduğuna göre Türkiye’nin
normal koşullarda ihtiyaç halinde IMF’den kullanabileceği tutar yaklaşık olarak
28,2 milyar dolardır. Buna karşılık IMF, koşullara göre İstisnai Erişim
Politikası çerçevesinde bu limitin üzerinde duruma göre değişen miktarlarda
destek verebiliyor.
IMF’nin sağladığı bu desteğin
faizi, kullanılan miktara göre değişiyor. Kotanın yüzde 187’5’ine kadarki
desteklerde faiz (temel kullanım bedeli oranı) yüzde 1,05’dir. Buna miktara ve
kullanım süresine göre değişen taahhüt bedeli ve her taksitte para çekilirken
eklenen 0,5 puan hizmet bedeli eklenir. Destek miktarı ve kullanım süresi
arttıkça faiz ve taahhüt bedeli de aran oranlarla yükselir, hizmet bedeli
değişmez.
IMF’nin verdiği borcun geri
ödemesi her bir kullanım için kullanım tarihinden itibaren 39 ay sonra başlamak
üzere, duruma göre, 39 ay ile 60 ay süresi içinde taksitlerle yapılır.
Siyaset Açısından
Doğrular ve Yanlışlar
Bir süredir ortalıkta dolaşan “Türkiye
seçimden sonra IMF’ye gidecek ve destek alacak” biçimindeki söylentiyi ana
muhalefet partisi de gündeme getiriyor ve iktidar partisinin aleyhine
kullanıyor (bunun nedeni iktidar partisinin uzun süre IMF programından çıkmayı,
IMF’nin Türkiye’den 5 milyar dolar borç istemesini uzun süre bir başarı simgesi
olarak kullanmış olması.)
İktidar partisi ise önceleri bu eleştirilere hiç
yanıt vermemeyi tercih ediyordu. İktidar partisinin bu yaklaşımı siyaset açısından doğru
bir yaklaşımdı çünkü IMF’den para geleceği söylentisi piyasalarda iyimserliğin
egemen olmasına ve kurun gevşemesine yol açan bir işlev görüyordu. Seçim
sonrası bol döviz girişi olacağına ve dolayısıyla kurun daha da düşeceğine
inanan insanlar kur hala iyi kötü yüksekken eldeki dövizleri bozdurunca TL
değer kazanmaya başlamıştı.
Piyasa aktörleri ve sokaktaki insanların çoğu iktidar
partisinin söylediklerinin arkasında durup durmaması konusundan çok daha fazla Türkiye’ye
taze para girişi olup olmayacağıyla ilgili bulunuyor. Dolayısıyla ana muhalefet
partisi bu eleştiriyle iktidarın ekmeğine yağ sürüyordu.
Ne var ki iktidar partisi
yetkilileri eleştirilere dayanamayarak bu söylentilerin asılsız olduğunu ve IMF
ile hiçbir görüşme yapılmadığını, anlaşma da olmayacağını açıkladılar. Hemen
ardından 5,17’ye kadar gerilemiş olan USD/TL kuru yükselmeye başladı.
Türkiye gerçekten ilginç bir ülke. Siyaset sosyolojinden ekonomiye,
finanstan piyasa davranışlarına kadar sosyal bilimlerin her alanında adeta
laboratuvar gibi. Her gün incelenecek, yorumlanacak pek çok olay çıkıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026196 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.