Aforizmalar: Mahfi Eğilmez
Bir toplum, geçmişte çekilen
acıları hatırlamaz, yapılan hataları değerlendirmezse aynı acıları çekmeye
mahkumdur. Tarihini doğru okumayan kuşaklar, gün gelir o tarihi başkalarından
dinlemek zorunda kalır.
İktisatçı, hava tahmincisine çok
benzer. Tahminleri pek tutmaz ama olay bittikten sonra olayın niçin öyle
olduğunu çok iyi açıklar.
Filanca kanunun falanca
maddesinin değiştirilmesiyle yapısal reform yapılmış olmaz.
Geçmişte insanlar toplumsal meselelerle
çok daha fazla ilgiliyken bugün meselelere daha çok kendi çıkarları acısından
bakıyorlar.
Ahbap çavuş kapitalizminde iş insanları
işlerini, siyasal iktidar ve bürokratlarla olan yakın ilişkilerine dayanarak
kural dışı uygulamalardan yararlanarak yürütürler. Ahbap çavuş kapitalizminin
önlenmesinin tek bir yolu var: Hukuku üstün kılmak.
Demokrasi, insan hakları, bağımsız yargı, siyasal hoşgörü
gibi temellere de dayanmayan bir ülke uygar ülkeler arasında yer alamaz.
Cumhuriyet'i kuranlar,
imparatorluğu batıran nedenlerin en başında mali bağımsızlığın kaybedilmesinin
geldiğini gördükleri için çekilen birçok sıkıntıya karşın ülkeyi dış
borçlanmaya sokmamaya özen göstermişlerdir.
Sosyal bilimlerde kuramların
değişmesinin daha hızlı ve kapsamlı olması doğaldır. Çünkü sosyal bilimlerin
özünde insan ve toplum vardır. Zaman değişir, insan değişir, toplum değişir,
kuramlar da değişir.
En büyük erdem, insanın kendisine
zorla kabul ettirilenlere baş kaldırabilmesidir. Her şeyi olduğu gibi kabul
eden insan bilime, sanata, ilerlemeye, demokrasiye, insanlığa katkıda
bulunamaz.
Küresel sistem, kapitalizmin bir
ekonomik ve sosyal sistem olarak dünyaya yayılmasıyla ortaya çıkmıştır.
Çok daha önce öteki primatlardan
ayrılmaya başlamış olan insanın gerçekten insan olması, doğasına
yabancılaşmasına yol açan üreticiliğe geçmesiyle olmuştur.
Hazinenin bilançosu, kâr/zarar
cetveli olamaz. Çünkü Hazine kâr etmez. Hazine kâr ederse toplum zarar ediyor
demektir.
Türkiye 'de geçerli olan
demokrasi ahbap Çavuş demokrasisidir. Demokrasinin ilkeleri görünürde var olmasına
karşılık uygulamada yoktur.
Türkiye'nin bugünkü eğitim
sistemini köklü olarak değiştirmesi ve eğitimde tümüyle bilimin egemen
kılınmasından başka çare bulunmuyor.
Bugün İslam dünyasının en büyük
sorunu ifade özgürlüğü sorunudur. Hristiyan dünyası reform yaşarken İslam
dünyasında böyle bir reform yalnızca Türkiye 'de, Atatürk devrimleriyle ortaya
çıktı.
Toplumu yönetenlerin kendi
çıkardıkları ve uyulmasını denetlemek durumunda oldukları yasalara uymamaları
toplum için olumsuz bir referans oluyor.
Büyüme, ekonomide büyüleyici bir
olgudur. Büyüme varken çoğu sorun göze batmaz ya da görmezden gelinir, büyüme
elden gittiği anda o sorunlar göze batmaya başlar.
Türkiye, kendi kendine sorunlar
yaratıp bütün enerjisini kendi yarattığı sorunları çözmekle harcayan insanların
çok sayıda olduğu bir toplum görüntüsü çiziyor.
İfade özgürlüğü yoksa bilim
ilerleyemez.
Kurallar yalnızca yasalara saygı
gösterenlere ve sesi çıkmayanlara uygulanır hale gelirse bu şekilde davranan
insanlar da kendilerinin aptal yerine konduğunu düşünerek diğerleri gibi
davranmaya yönelirler ve toplum giderek kurallara uymayanların çoğunluğa
ulaştığı bir yapıya geçmeye başlar.
Osmanlı İmparatorluğu bir ümmet
devleti idi. Hiçbir zaman ulus devleti olmadı. Osmanlı devletine bağlı Avrupalı
krallıklar din farklılığı nedeniyle bu ümmet devletin hiçbir zaman bir parçası,
bir unsuru olmamışlar, bu krallıkların halkları da kendilerini bu devletin
halkı olarak görmemişlerdi.
Türkiye'nin düzenlemeler
konusunda temel sorunu, kural eksikliği değil getirilen yasalara, kurallara
uymama geleneğidir.
2008 krizi, üçü beş gösteren,
olmayan parayla olmayan varlıkları satın almayı özendiren, ahlaksızlıktan
cesaret bulmuş açgözlülüğe inmiş bir tokat gibi etki yaptı.
Her şey ifade özgürlüğü ile
başlar. Düşünceyi ifade etmeye izin verilmiyorsa düşünceyi ilerletme imkânı da yok
demektir.
Bugün büyük bir buluş gibi takdim
edilen yap işlet devret projelerini Osmanlı yönetimi bundan 150 yıl önce
demiryollarını, tramvay yollarını yaptırmak için kullanmıştı. Bunlar, bağımsızlığın
iyiden iyiye kaybında rol oynamıştı.
Ekonomi kitaplarında matematik,
konuları daha iyi anlatmak ve daha kolay anlaşılmasını sağlamak için bir araç
olarak kullanılmaya başlanır ama giderek bir amaç haline dönüşür. Bir süre
sonra insan, kitabı ekonomi amaçlı mı okuduğunu matematiğini geliştirmek üzere
mi çalıştığını karıştırmaya başlar. Oysa ekonomi; insanın üretim, tüketim,
bölüşüm, yatırım, tasarruf gibi alanlardaki davranışlarını anlamaya ve analiz
etmeye yönelik basit bir bilimdir.
Konvertibilite, insanları para
ikamesine ve o da eldeki yerli parayla yabancı para yaratabilme gücüne
kavuşturdu. Bu gelişme para politikası yürütmenin eskisi kadar kolay olmadığı
anlamına geliyor.
İnsanların sınav kazanma amacına
dönük olarak yetiştirilmesi çok yanlıştır. Çünkü o zaman sorgulama, analiz etme
yeteneği gelişmiyor, sadece ezbercilik gelişiyor. O da bir süre sonra unutulup
gidiyor, geriye bir şey kalmıyor.
Ekonomi kitaplarını okuyan herkes
ilk anda dünyadaki bütün ekonomik krizleri çözebileceğini düşünür. Okuduklarını
sindirmeye, bunları yaşama uyarlamaya başlayınca, okuduklarının yaşamdan kopuk
olduğu düşüncesine kapılır ve hayal kırıklıkları yaşar. Bir süre sonra orta
yolu bulur ve birden çok hedefe aynı anda ulaşmanın zor olduğunu, ekonominin
aslında bu tür çoklu hedeflere ulaşmada tercih yapmaya yarayan bir disiplin
olduğunu kavramaya başlar. o anda mutlak doğrular yerini göreli doğrulara
bırakır.
Bilim merakla inanç kabulle
başlar. Merak etmezseniz analiz yapıp olayın içyüzünü anlamaya çalışmazsınız. O
zaman size söylenenleri ezberler ve aklınızın süzgecinden geçirmeden kabul
etmeye başlarsınız.
Günümüzde çeşitli nedenlerle
bilinçli ya da bilinçsiz aşağılanan tüketim eylemi en temel insan eylemidir.
Ekonominin temel taşıdır. Tüketim yoksa üretim de olmaz.
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 2026152 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.