Türkiye Slumpflasyona Girdi
Beklenen Gelişme
2018 yılının son çeyreğinde
ekonominin yüzde 3 küçüldüğü anlaşıldı. Bu sonuç sürpriz miydi? Bence
kesinlikle değildi. Hatta sanayideki ve talepteki büyük çöküşe göre iyi bir
oran olduğunu söylemek bile mümkün. Sürpriz olup olmadığını anlamak için son
çeyrek gelişmelerini yansıtan verilere bir bakalım.
2017 Son
Çeyreğine Göre Yüzde Değişim
|
IV.
Çeyrek
|
Anlamı
|
Sanayi Üretiminde
Düşüş
|
7,4
|
Büyüme için
negatif etki / Üretim düşüşü
|
Perakende
Satışlarda Düşüş
|
0,9
|
Büyüme için
negatif etki / Talep düşüşü
|
Tüketici Güven
Endeksinde Azalma
|
10,6
|
Büyüme için
negatif etki / Talep düşüşü yansıması
|
İşsizlikte
Artış
|
17,5
|
Ekonominin
geneli için negatif etki / işsiz sayısı arttıkça talep düşer.
|
Ekonomik Güven
Endeksinde Düşüş
|
19,5
|
Beklentilerin
bozulması anlamında negatif etki / Yatırım, üretim ve talep düşüşü
|
Cari Açıkta
Azalma
|
86,1
|
Finansman ihtiyacının
azalması anlamında pozitif, büyümeye etkisi ise negatif /Daha az yatırım demek
|
Kredi/Mevduat
Oranında Düşüş
|
2,5
|
Enflasyon
açısından pozitif, büyüme açısından negatif etki / Düşük kredi enflasyonu
düşürür ama büyümeyi geriletir.
|
Sepet Kurda
Artış
|
36,5
|
İhracat ve
turizm gelirleri için olumlu, borçlar ve üretim için negatif etki. Kur artışı
dolayısıyla ithal girdi fiyat artışı üretimi ve dolayısıyla büyümeyi düşürür.
|
Gösterge
Faizde Artış
|
60,5
|
Üretim ve
yatırım için negatif, kur artışının ve enflasyonun frenlenmesi açısından
pozitif etki
|
MB Ortalama
Faizi Artışı
|
88,2
|
Bankaların
kaynak maliyeti ve dolayısıyla kredi faizleri açısından negatif etki
|
CDS Primi
Artışı
|
126,3
|
Risk artışı dış
kaynak maliyetlerini artırır o da üretimin ve büyümenin düşmesiyle
sonuçlanır.
|
Bu tablodan daha iyi bir büyüme
oranı çıkması imkansızdı.
GSYH ve Kişi
Başına Gelirin Durumu
2018 yılında GSYH 3.701 milyar TL
oldu. Yıl ortası USD/TL kuru olan 4,72 ile bunu Dolara çevirirsek Dolar
cinsinden 2018 GSYH’si 784 milyar USD ediyor. 2017 yılında GSYH’miz 851 milyar
USD idi. Demek ki Dolar cinsinden geçen yıla göre GSYH’miz 67 milyar Dolar
düşmüş bulunuyor. Bu durumda Türkiye 2017 yılında dünya sıralamasındaki
17’ncilik sırasını Hollanda’ya kaptırarak 18’inci sıraya gerilemiş bulunuyor.
2018 yıl ortası nüfusu 81,4
milyon olarak hesaplanıyor. Bu durumda kişi başına gelirimiz (784 milyar USD /
81,4 milyon =) 9.632 USD olarak bulunuyor. Bu tutar 2017 yılında 10.546 USD
idi. Demek ki 2018 yılında kişi başına gelirimiz 914 USD gerilemiş oluyor. Türkiye
2017 yılında 10,546 USD kişi başına gelir ile dünyada 64’üncü sırada idi. 9.632 USD’ye gerileyen kişi başına geliriyle
Türkiye, dünya sıralamasında 71’inci sıraya gerilemiş oluyor.
Büyüme (Küçülme)
Ekte sunduğum tablodan
görülebileceği gibi 2018 yılının son çeyreğinde yüzde 3 küçülen ekonomi 2018
yılının tümünde yüzde 2,6 gibi potansiyel büyümenin (yüzde 5 dolayında olduğu
tahmin ediliyor) oldukça altında bir büyüme sergilemiş oldu.
Dördüncü çeyrekteki küçülmede
başrolü harcamalar yönünden hesaplanan GSYH’deki en büyük paylara sahip olan özel
tüketimdeki (hane halkı tüketimi) yüzde 8,9’luk ve yatırım harcamalarındaki
(gayrı safi sabit sermaye oluşumu) yüzde 12,9’luk küçülmeler oynamış bulunuyor.
İthalattaki yüzde 24,4’lük küçülme de aslında üretimdeki düşüşün bir başka
yansımasını veriyor. İthalatın büyük ağırlığı üretimde girdi olarak kullanılan
hammadde, ara malı ve yatırım mallarından oluştuğu için bunların ithalatındaki
düşüş bize üretimdeki düşüşü de özetlemiş oluyor.
Tablodan izlenebileceği gibi
üretim yönünden hesaplanan GSYH içinde en büyük ağırlığa sahip olan bütün
kesimlerde (sanayi, inşaat, hizmetler, finans, tarım) dördüncü çeyrekte ciddi
küçülme yaşanmış görünüyor. Özellikle finans kesiminde yaşanan büyük daralma
(yüzde 16,2) reel kesimi de etkilemiş bulunuyor. Bu daralmanın iki nedeni var:
(1) Finans kesimi borç ödemede sıkıntı çeken reel kesime yeni kredi açmakta
istekli davranmıyor. (2) Yüksek faizler ve düşük talep reel kesimin yeni kredi
talebinde bulunmasını engelliyor.
Dördüncü çeyrekte yaşanan bu
olumsuzluklar 2018 yılı büyüme ortalamasını da yüzde 2,6’ya çekmiş bulunuyor.
Slumpflasyon
Türkiye, 2018 yılının son
çeyreğindeki ortalama yüzde 22,4 enflasyon ve yüzde 3 küçülmeyle birlikte
slumpflasyona girmiş bulunuyor. Slumpflasyon[i] (enflasyon içinde küçülme)
bir ülkede yüksek enflasyon olgusuyla birlikte ekonomik küçülme de yaşanması
halini anlatan bir kriz durumudur.
Aşağıdaki grafik, Türkiye’nin
2016 – 2018 arasında çeyrek dönemler itibariyle büyüme ve enflasyon oranlarını
gösteriyor.
Grafikte noktalı çizgiden sonrası
2018 yılının dördüncü çeyreğini gösteriyor. Görüleceği gibi kırıklı çizgiden
itibaren Türkiye yüksek enflasyon ve eksi büyüme (küçülme) bölgesine yani
slumpflasyona geçmiş bulunuyor. Dikkat edilecek olursa benzer bir olgu (çok
daha düşük düzeyde) 2016 yılının üçüncü çeyreğinde de yaşanmış ve Türkiye bu
durumdan bir çeyrekte çıkmayı başarmıştı. Bakalım bu kez 2019 yılının ilk
çeyreğinde böyle bşir başarı tekrarlanabilecek mi?
EK: GSYH ve Büyüme Özeti
(Kaynak: TÜIK, Dönemsel GSYH, IV. Çeyrek Ekim – Aralık 2018, http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=30886)
2018 IV. Çeyrek
|
2018 Yıllık
|
|
GSYH (Milyar TL)
|
3.701
|
|
USD Ortalama Kuru
|
4,72
|
|
GSYH (Milyar USD)
|
784
|
|
Yıl Ortası Nüfusu (Milyon)
|
81,4
|
|
Kişi Başına Gelir (USD)
|
9,632
|
|
Büyüme (%)
|
-3,0
|
2,6
|
Hane halkı tüketim artışı
|
-8,9
|
1,1
|
Devletin tüketim artışı
|
0,5
|
3,6
|
Yatırım artışı
|
-12,9
|
-1,7
|
İhracat artışı
|
10,6
|
7,5
|
İthalat artışı
|
-24,4
|
-7,9
|
Kesimlere Göre Büyüme (%)
|
||
Tarım Kesimi
|
-0,5
|
1,3
|
Sanayi Kesimi
|
-6,4
|
1,1
|
İnşaat Kesimi
|
-8,7
|
-1,9
|
Hizmetler Kesimi
|
-0,3
|
5,6
|
Bilgi ve İletişim Kesimi
|
2,9
|
4,6
|
Finans ve Sigorta Kesimi
|
-16,2
|
1,7
|
Gayrimenkul Faaliyetleri Kesimi
|
4,7
|
2,7
|
Mesleki, İdari Destek Hizmetleri
|
-10,2
|
-2,6
|
Kamu Yönetimi, Eğitim, Sağlık
|
5,7
|
8,5
|
Diğer Hizmetler
|
-2,6
|
2,6
|
Vergi - Sübvansiyon
|
-8,1
|
0,0
|
GSYH'deki Kesim Payları (%)
|
100,0
|
|
Tarım Kesimi
|
5,8
|
|
Sanayi Kesimi
|
22,2
|
|
İnşaat Kesimi
|
7,2
|
|
Hizmetler Kesimi
|
64,8
|
|
GSYH'de Harcama Bileşenleri (%)
|
100,0
|
100,0
|
Hane halklarının Tüketimi
|
56,4
|
57,6
|
Devletin Tüketimi
|
16,0
|
14,4
|
Yatırım
|
28,8
|
29,7
|
Stok Değişimi
|
-4,0
|
-0,5
|
Dış ticaret
|
2,7
|
-1,2
|
Mal ve Hizmet İhracatı
|
31,9
|
29,6
|
Mal ve Hizmet İthalatı
|
-29,2
|
-30,8
|
[i] Ekonomik krizlerin en zoru
budur. Çünkü burada bir yandan enflasyonu düşürmeye uğraşırken bir yandan da
ekonominin küçülmesini önce durdurmaya sonra da büyümeye döndürmeye yönelik bir
ekonomi politikası uygulamak gerekmektedir. Makroekonomik hedeflerin ve
politika araçlarının birbiriyle çelişkisi en fazla burada ortaya çıkar. Bir
yandan enflasyonu düşürmek, bir yandan büyümeye geçmek, bir yandan bunlara
eşlik etmesi büyük olasılık içinde olan işsizlik artışını engelleyip istihdamı
artırabilmek birbiriyle çelişen hedeflerdir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026248 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.