Küçülmeye Devam mı Çıkışa Geçiş mi?
Ekonominin
arz yönünü önemli ölçüde temsil ettiğini düşündüğüm sanayi üretimi yıllık
değişim oranı (bir önceki yılın aynı ayına göre değişimi gösteriyor) 2018
sonunda dibi gördükten sonra çıkışa başlamış, bu yılın Nisan ayında bir düşüş
sonrası Mayıs ayında yeniden yükselişe geçmişti. Genel beklenti Haziran ayında
bu yükselişin süreceği ve olasılıkla eksiden artıya geçileceği yönündeydi.
Sanayi Üretimi (Kaynak: TÜİK Sanayi Üretim Endeksi Haziran, 2019)
Yukarıdaki grafik takvim etkilerinden arındırılmış olarak sanayi üretimindeki yıllık değişim oranlarını gösteriyor. Grafikten izlenebileceği gibi Haziran ayına ilişkin sanayi üretimi yıllık değişim oranı açıklandığında ekonominin artık çıkışa geçtiğine ilişkin söylemler ciddi darbe yemiş oldu. Haziran ayı verilerine göre takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi geçen yılın Haziran ayına göre yüzde 3,9 ve bu yılın Mayıs ayına göre yüzde 3,7 oranında düşüş göstermiş bulunuyordu. Grafik, sanayi üretimindeki yükselişin Haziran ayında da devam ederek artıya geçeceği beklentisindeki hayal kırıklığını ortaya koyuyor.
Ekonominin
talep yönünü bir ölçüde temsil ettiğini düşündüğüm perakende satış hacmi zaman
gecikmelerinin etkisiyle bazı farklılıklar sergilese de büyük ölçüde sanayi
üretimindeki yıllık değişimle aynı yönde hareket ediyor. Haziran ayındaki
beklenti tıpkı sanayi üretiminde olduğu gibi artış olacağı ve bu artışla
birlikte pozitif alana geçilebileceği yönündeydi.
Perakende Satış Hacmi (Kaynak: TÜİK Perakende Satış Endeksleri Haziran,
2019)
Yukarıdaki
grafik takvim etkilerinden arındırılmış olarak perakende satış hacmindeki
yıllık değişim oranlarını sergiliyor. Haziran ayına ilişkin takvim etkisinden
arındırılmış yıllık perakende satış hacminde geçen yılın aynı ayına göre yüzde
1,2 gerileme olmasına karşılık bu yılın Mayıs ayına göre yüzde 2,3 oranında artış
ortaya çıkmış bulunuyor. Grafik, takvim etkisinden arındırılmış perakende satış
hacminin, geçen yılın gerisinde kalmış olsa da, bu yılki artışının devam
ettiğini gösteriyor.
Bu
iki grafiği bir arada incelediğimizde arzda iniş ve çıkışlar, talepte ise daha
derli toplu bir çıkış eğilimi olduğunu görüyoruz. Sonraki aylarda faizlerin
düşüşü, özellikle kamu bankalarının kredi vermeye teşvik edilmesi, bütçe
harcamalarının artması gibi nedenlerle talep yönündeki artışın arz tarafını da
yanına çekmesi mümkün olabilir.
Talep
yönünü daha net görebilmek için Ocak Temmuz döneminin satışlar üzerinden
alınan KDV ve ÖTV vergilerinin tahsilat gelişimine de bakmakta yarar var. Bu
yılın ilk 7 ayında dahilde alınan KDV tahsilatı geçen yılın ilk 7 ayına göre yüzde
12, ÖTV tahsilatı ise yüzde 3,7 gerilemiş bulunuyor. İlk 6 aydaki gerilemeler dahilde
alınan KDV tahsilatında yüzde 14,7, ÖTV tahsilatında yüzde 4,2 idi. Temmuz
ayında bir miktar iyileşme olmuş görünüyor ama bu iyileşme henüz talep
artışının arzı yanına çekecek güçte olduğunu göstermiyor.
Buraya
kadar ekonomiyi geçmiş veriler için takvim etkilerinden arındırılmış ve gelecek
tahmini için de siyasal, sosyal ve jeopolitik etkilerden arındırılmış olarak
ele aldık. Oysa ekonomi hiçbir zaman sadece ekonomi değildir. Birçok farklı alandan
gelen etkiye açıktır. Ki içinden geçtiğimiz dönem bu tür ekonomi dışı
meselelerin sayı olarak ve etki büyüklüğü olarak en fazla olduğu dönemdir.
Özellikle risk artışı ve onun yarattığı kur yükselişi Türkiye ekonomisi
üzerinde çok etkili olabilmektedir. Eğer önümüzdeki dönemde bu etkiler ortaya
çıkmazsa talep cephesindeki bu artışın arzı da etkileyebileceğini söylememiz
mümkündür.
Özetle
talep tarafındaki bu eğilim devam ederse arzı da kendi yanına çekebilir ve ekonomiyi
büyümeye döndürebilir. Yine de eldeki birkaç aylık veriye bakarak “ekonomi
çıkışa geçiyor” ya da “ekonomi toparlanamıyor” gibi keskin yorumlar yapmak için
çok erken. Daha anlamlı tahminler yapabilmemiz için Temmuz ve Ağustos
verilerini de görmemiz gerekecek.
büyüme konusunda
Enflasyon Niçin Fazla Düşmez? 6 Şubat 2026Ne Pahasına? 14 Aralık 2025Büyüme Buysa Niçin Şikâyet Ediyorlar? 1 Aralık 2025Yaratıcı Yıkım ve Sürdürülebilir Büyüme14 Ekim 202566 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.