Faiz Düşerken Kur Nasıl Düşüyor?
Çoğu insanın kafasında faiz
düşerse kur yükselir diye bir ilişki şekillenmiş olduğu için Merkez Bankası’nın
faizi indirmesi sonrasında kur da düşünce ortaya bir şaşkınlık tablosu çıktı.
Ekonomide (daha çok finansta)
bazı kestirme yargılar öne sürülür. Mesela “faiz düşerse borsa yükselir” denir.
Bu genel olarak doğru bir tespittir. Çünkü mevduat ve tahvil ile borsa yatırımı
genellikle birbirine rakiptir. Faiz düştüğünde oradaki kazanç azalacağı için
yatırımcılar borsaya (hisse senedi alımına) yönelebilir. Burada üçüncü bir
değişkene bakmaya gerek kalmaz.
Buna karşılık faiz ile kur
ilişkisine gelindiğinde bu iki değişken birbirini açıklamaya yetmeyebilir.
Enflasyona da bakmak gerekir. Faiz düştüğünde eğer enflasyon için beklenti
artış yönündeyse o zaman kur yükselir. Buna karşılık faiz düştüğünde eğer
enflasyon beklentisi de düşüş yönündeyse ve faizdeki düşüş reel faizi
sıfırlamayacak düzeydeyse kur düşebilir. Dolayısıyla “faiz düştüğünde kur
yükselir” yargısı her zaman ve her yerde doğru değildir. Mutlaka bu iki
değişkenin yanında enflasyona ve CDS primine de bakmak gerekir.
Konuyu uzaktan izleyen kişiler
faiz düşünce kurun da düşmesine bakarak “teori burada işlemiyor” gibi
söylemlere dalarlar. Kur ile faizin ilişkisini kurarken bu ilişkiyi etkileyen
enflasyon, risk primi gibi değişkenlere bakmadan yola çıkılırsa varılacak yer
kaçınılmaz olarak teoriyi suçlamaktan ibarettir.
8 Ağustos’ta 5,4754 ile dip yapan
USD/TL kuru, diğer bazı iç ve dış nedenlerin yanında Merkez Bankası’nın faizi
400 – 500 baz puan indireceği söylentilerinin de yayılmasıyla yükselişe geçti
ve 29 Ağustos’ta 5,8382 ile zirveye çıktı. Sonrasında genel eğilim düşüş
yönünde olmakla birlikte yine iç ve dış gelişmelerin etkisiyle inişli çıkışlı
bir trend gözlemlendi. ABD ile ilişkilerde ortaya çıkan yumuşamanın yarattığı
iyimser havaya Merkez Bankası’nın 250 – 300 puan dolayında bir indirim yapacağı
beklentisi eşlik etmeye başlayınca kur gerilemeye yöneldi. Çarşamba gününü 5,7491’den
tamamlayan USD/TL kuru Merkez Bankası’nın faizi beklenti üst limiti dolayında
düşürmesiyle (yüzde 19,75’den yüzde 16,50’ye) 5,67’ye geriledi.
Merkez Bankası’nın finansal kesim
ve reel kesimdeki karar alıcı ve uzman kişilere uyguladığı Beklenti Anketine
göre Haziran ayında yılsonu enflasyon (TÜFE) beklentisi yüzde 16 idi. Eylül
ayında yapılan ankette bu oran yüzde 14’e düştü. Bu değişim bize enflasyonda
düşüş beklentisi olduğunu gösteriyor. Bu beklenti haksız da değil. Çünkü sadece
Eylül 2018’de enflasyonda yüzde 6,3 oranında artış olmuştu. Bu yıl Eylül ayında
böyle bir artış beklenmiyor. Bu durumda Ekim başında açıklanacak enflasyon
oranından 6,3 puan çıkacak yerine çok daha düşük bir oran girecek ve bu da 12
aylık enflasyon oranını ciddi biçimde düşürecek. Ağustos ayı itibarıyla
enflasyon oranı yüzde 15,01. Eğer Eylül enflasyonu yaklaşık olarak 1,3 ve ya
altında kalırsa yıllık enflasyon oranı baz etkisiyle yüzde 10’un altına yani
tek haneye düşecek.
Burada asıl olan Merkez
Bankası’nın politika faizi değil, piyasadaki faizlerin ne olduğu ve olacağıdır.
Çünkü Merkez Bankası sadece bankalara borç veriyor. Ne var ki bu yönüyle
bankaların maliyetlerini ve dolayısıyla piyasa faizleri etkiliyor.
Piyasada pek çok faiz çeşidi
olduğu için biz 2 yıllık gösterge faizi esas alalım. Gösterge faizin son
dönemde zirveye çıktığı tarih 26 Ağustos idi (yüzde 17,01.) Bu tarihi izleyerek
düşüşe geçen gösterge faiz, Merkez Bankası toplantısı öncesinde yüzde 15,5’e
kadar gerilemişti. Bugün oran yüzde 15,33. Bir başka ifadeyle gösterge faiz
Merkez Bankası politika faizinin 1,17 puan altında. Demek ki piyasa enflasyonun
düşeceğini bekliyor ve faizi indiriyor.
Bu böyle devam edecek mi? Bir
başka ifadeyle enflasyon ve ona bağlı olarak da faiz düşmeye devam edecek mi?
Bu sorunun yanıtı birden fazla gelişime bağlı bulunuyor. Bunlar arasında
Türkiye’nin ABD ve AB ile ilişkileri, Suriye meselesindeki gelişmeler gibi dış
politika etkileri var. Türkiye’nin riskleri hala çok yüksek. Bu saydığımız
yumuşamalara karşın CDS primimiz hala 370 düzeyinde bulunuyor ki 300’ün üzeri
çok riskli sayılıyor. Enflasyonda ise baz etkisiyle ciddi bir gerileme olacağı
kesin. Ne var ki baz etkisinin olumlu etkisi Eylül’den sonra olumsuz etkiye
dönecek ve enflasyon yükselecek. O dönemde kur ne olacak ve faiz nasıl
belirlenecek? Asıl sorun bu.
Merkez Bankası, enflasyonda artış
ortaya çıktığında faizi indirdiği kadar rahat artırması mümkün olacak mı? Kritik
soru budur. Bence Merkez Bankası faizi indirmekte de artırmakta da son derecede
esnek davranmalıdır. Piyasaya doğru yön verebilmenin yolu budur.
Açıklayıcı Notlar:
Enflasyon Düşüşü
Ne Demektir?
Enflasyon düşüşü fiyatlarda düşüş
demek değildir. Enflasyon düştü dediğimizde fiyatların artış hızının düşüşünü
kastediyoruz. Örneğin geçen yıl Haziran ayında yüzde 2,61 artan enflasyon bu yılın
Haziran ayında yüzde 0,03 artmışsa bu enflasyon düşüşüdür, fiyatlarda düşüş
değildir.
Baz Etkisi Nedir?
Baz etkisi; karşılaştırmaya konu
olan iki dönemden ilkinde herhangi bir nedenle oran ya da sayılar üzerinde ortaya
çıkan aşırı bir yükseliş veya düşüşün karşılaştırılan dönemlerin sonuçları
üzerinde yarattığı etkidir. Bir örnekle açıklayalım. Geçen yılın ilk aylarında
kurlardaki artış sonucu Haziran ayında aylık enflasyonun yüzde 2,5 gibi çok
yüksek bir oranda geldiğini düşünelim. Bu aylık artış, endeksi 2,5 puan
artırmış olur. Bu yılın Haziran ayında kurlar aynı sıçramayı göstermediği,
başkaca da bir olumsuz etki olmadığı için aylık enflasyonun yüzde 0,5 geldiğini
varsayalım. Bu durumda geçen yılın Haziran ayına ait yüzde 2,5’luk enflasyon
oranı endeksten çıkacak yeni gelen yüzde 0,5’lik oran endekse girecek ve 12
aylık enflasyon 2 puan düşmüş olacaktır. Buna baz etkisi deniyor.
Gösterge Faiz Nedir?
Gösterge faiz; Vadesine iki yıl
kalmış, 3 veya 6 ayda bir olmak üzere kupon ödemesi olan devlet tahvilleri
arasında en çok alım-satım konusu olan devlet tahvilinin faiz oranıdır. Bu
faiz oranı, piyasa faiz oranlarını temsil eden bir oran olduğu için adına gösterge
faiz deniyor.
faiz konusunda
Türkiye Niçin Dünyanın En Pahalı Borçlanan Ülkelerinden Biri?18 Ağustos 2026Vade Sonunda Dolara Dönülürse Kazanç Ne Olur? 15 Haziran 2026Yüksek Faiz Düşük Kur16 Nisan 2026LIBOR'un Yerini RFR'ler Aldı30 Mart 2026158 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.