Yeni Ekonomi Programı (2020 – 2022)’nin 2019 Yılı Tahminleri Üzerine Görüşler
2020 – 2022 dönemini kapsayacak
olan Orta Vadeli Program, bir öncekinde olduğu gibi Yeni Ekonomi Programı (YEP)
adı altında kamuoyuna açıklandı. Programın adıyla ilgili bir sorun var. Geçen
yıl açıklanan program Yeni Ekonomi Programı adını taşıdığı için bu yıl
açıklanan programın aynı adı taşıması kanımca doğru değil. Bu mantıkla hareket
edersek bu yeni programın adının En Yeni Ekonomi Programı olması gerekirdi. Programın adının Orta Vadeli Program olarak
kalması aslında en uygun tercih olurdu.
Programın metin bölümüne
girmeyeceğim. Çünkü bu programın da metin kısmı, öncekilerde olduğu gibi, net
hedefler ve aksiyonlardan çok nasıl ve ne zaman yaşama geçirileceği belirsiz
temennilerle dolu. O nedenle bunlarla zaman kaybetmek yerine göstergelerle
uğraşmakta yarar var.
Yeni Ekonomi Programı (2020 –
2022)’de yer alan 2019 yılı tahminlerine eski programdaki (YEP 2019 – 2021) 2019
tahminleriyle karşılaştırmalı olarak göz atalım (2020, 21 ve 22 yıllarına
ilişkin tahminleri değerlendirmenin bu aşamada anlamlı olmayacağı düşüncesiyle
onları ele almıyorum.)
Gösterge
|
2018 Kesin
|
2019 Tahmin YEP 2019 - 2021
|
2019 Tahmin YEP 2020 - 2022
|
GSYH
(Milyar TL)
|
3.724
|
4.450
|
4.269
|
GSYH
(Milyar USD)
|
789
|
795
|
749
|
Kişi
Başı Gelir (USD)
|
9.693
|
9.647
|
9.093
|
GSYH
Büyümesi (%)
|
2,8
|
2,3
|
0,5
|
Tüketim Artışı (%)
|
1,2
|
1,9
|
0,9
|
Yatırım Artışı (%)
|
-0,6
|
-3,2
|
-10,0
|
İşsizlik
Oranı (%)
|
11,0
|
12,1
|
12,9
|
Enflasyon
(TÜFE) (%)
|
20,3
|
15,9
|
12,0
|
USD/TL
Ort. Kuru
|
4,72
|
5,60
|
5,70
|
Bütçe
Dengesi (Milyar TL)
|
-72,8
|
-80,6
|
-125,0
|
Bütçe
Dengesi /GSYH (%)
|
-2,0
|
-1,8
|
-2,9
|
Faiz
Dışı Denge(GSYH (%)
|
0,0
|
0,8
|
-0,5
|
İhracat(Fob,
Milyar USD)
|
176,9
|
182,0
|
181,4
|
İthalat
(Cif, Milyar USD)
|
231,1
|
244,0
|
207,8
|
Ham
Petrol USD/Varil)
|
71,5
|
73,2
|
63,5
|
Cari
Denge/GSYH (%)
|
-3,4
|
-3,3
|
0,1
|
Geçen yıl Eylül ayında açıklanan
YEP (2019 – 2020) Programı (eski program) tahminleriyle bugün açıklanan YEP (2020
– 2022) Programı (yeni program) tahminlerine baktığımızda GSYH’nin 2019 yılı
için yeni programda 46 milyar USD ve kişi başına gelirin de 554 USD daha düşük tahmin
edildiği görülüyor. Ekonominin slumpflasyonda olmasının doğal sonucu bu.
Gerçekçi bir tahmin. GSYH büyümesi eski programa göre oldukça düşürülmüş bulunmakla
birlikte yılın artı yüzde 0,5 ile tamamlanabilmesi son çeyreğe yakından bağlı.
Benzer bir durum işsizlik oranı
ve enflasyon oranı için de geçerli. Eylül ayında ya da en geç Ekim ayında
enflasyonun, baz etkisiyle, tek haneye düşmesi neredeyse kesin gibi. Çünkü
geçen yılın Eylül ve Ekim aylarında aylık enflasyon sırasıyla yüzde 6,30 ve
yüzde 2,67 idi. Bu yıl Eylül ve Ekim aylarında aylık enflasyon bu oranların
altında geldiğinde enflasyon da yıllık yüzde 15,01’den muhtemel yüzde 9’lara
düşecek.
Tabloda bütçedeki bozulma net bir
şekilde görülüyor. 2018’de 72,8 milyar TL açık veren bütçe için eski programın
2019 tahmini 80,6 milyar TL açık şeklindeydi. Yeni programda açık tahmini 125
milyar TL’ye yükselmiş bulunuyor. Merkez Bankası’ndan aktarılan 45 milyar TL’lik
yedek akçeye karşın açık inanılmaz miktarda artmış olacak. Demek ki bu aktarma
olmasaydı açık 170 milyar TL (GSYH’nin yüzde 4’ü) olarak gerçekleşecekti. Benzer
şekilde faiz dışı dengenin eksiye dönmesi de ciddi bir değişimdir. IMF’nin 4’üncü
madde incelemesi sonucunda bıraktığı Sonuç Notlarında (Concluding Remarks)
değindiği bütçedeki disiplin kaybı ile kastettiği budur.
2019 yılında ithalatın ciddi
biçimde gerilemesi cari açığı cari fazlaya çevirecek gibi görünmektedir. Burada
önemli olan ihracatın artmakta olmasıdır. Yoksa ithalatın düşmesi cari açığın
fazlaya dönüşmesi ekonominin büyüme ivmesini kaybetmesi sonucunda ortaya çıkan
bir durumdur.
2019 yılı son derecede olumsuz
başlamış bir yıl olarak tarihe geçecek. Yılın son çeyreği ise bu olumsuz yılı
az da olsa toparlayabilecek bir dönem olabilir. Bunun için riskleri düşürmeye
zaman ayırmak ve kafa yormak şart. Çünkü son çeyreği kurtarmak için enflasyon
düşüşü ve TL’nin dış değerinin biraz güçlenmesinin yanı sıra halen 350 baz
puanın üzerinde seyreden CDS priminin de 300’ün altına düşmesi gerekli
görünüyor.
Türkiye’nin artık panik halinde
sürekli kısa döneme yönelik faizi, kuru ayarlama, borsayı yükseltme çabalarının
yanına mutlaka uzun vadeye dönük reformları eklemesi gerekiyor. Hukukun
üstünlüğü, ifade özgürlüğü, bilime dayalı eğitim, güçler ayrılığı gibi temel
reformları yapmadan sürdürülebilir bir kalkınma sağlanması mümkün görünmüyor.
türkiye ekonomisi konusunda
Dünyanın ve Türkiye'nin Ekonomik Görünümü 202714 Ekim 2026Türkiye Ekonomisinin Sorunları ve Çözüm Yolları 26 Temmuz 2026Zor Oyunu Bozar19 Mart 2026Üç Kritik Gösterge26 Şubat 2026103 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.