Kısa Vade, Uzun Vade ve Sorunların Çözümü
Kısa vade - Uzun
vade ayrımı
Ekonomide vade (dönem) ayrımı
vardır. Alfred Marshal’ın tanımlamasına göre vadelerin süreleri konusunda şöyle
ayrım yapılabilir: Kısa vade; emek, enerji, sermaye, hammadde gibi değişken
faktörlerin artırılıp azaltılabileceği, buna karşılık toprak, bina gibi sabit üretim
faktörlerinin değiştirilemeyeceği bir süredir. Uzun vade; gerek değişken
gerekse sabit üretim faktörlerinin tamamının arttırılıp azaltılabileceği kadar
uzun bir süreyi ifade eder. Bu teknik tanımlara karşılık kısa vade denildiğinde
genellikle 1 yıldan kısa süreler, uzun vade denilince de 1 yıldan uzun süreler
anlaşılır.
Sorun ve çözüm
Sorun; (1) Araştırılıp
öğrenilmesi, düşünülüp çözümlenmesi, bir sonuca bağlanması gereken durum,
mesele, problem ya da (2) Sıkıntı veren durum, dert olarak tanımlanıyor.
Çözüm; (1) bir sorunun
çözülmesiyle ulaşılan, elde edilen sonuç ya da (2) Bir sonuca varmak, ortadaki
engelleri kaldırmak için tutulması gereken yol olarak ifade ediliyor.
Ortada bir sorun varsa bu sorunun
çözülmesi için mutlaka çözüm yolları da vardır. Önemli olan sorunu doğru teşhis
edip ona göre doğru çözümü uygulamaktır. Ne var ki bu dediğimiz ekonomide o
kadar kolay değildir. Sorunun doğru olarak teşhis edildiğini varsaysak bile
çözüm konusunda her zaman doğru adımların atıldığını varsayamayız. Deneyimlerimiz
bize doğru teşhis edilmiş birçok ekonomik sorunda girişilen çözüm yollarının
doğru olmayabileceğini gösteriyor.
Ekonomide sorunların doğru biçimde
çözümlenebilmesi için çözümlerin vade ile uyumlu olması temel koşullardan
birisidir.
Yanlış çözüm her vadede
sorun yaratır.
Enflasyon düşerken faizi düşürmek
yerine, faizi düşürerek enflasyonu düşürmeye çalışmak yanlış çözümdür ve bu
çözüm yanlış olduğu için kısa vadede de uzun vadede de sorunlara yol açar. O
nedenle bunu bir çözüm olarak değil, sorunu büyüten bir çözümsüzlük olarak
değerlendirmek daha doğru olur.
Enflasyon ve küçülmeyi (slumpflasyon)
bir arada yaşayan bir ekonomide yalnızca para politikasını sıkılaştırarak çözüm
aramak kısa vadede enflasyon için işe yararsa da küçülmeyi daha da hızlandırıcı
sonuç yaratabilir. Böyle bir durumda yapılacak doğru uygulama beklentileri
olumlu yöne çevirecek uzun vadeli program açıklamak ve hızla uygulamaya başlamaktır.
Kısa vadeli
çözümler genellikle uzun vadede sorunlar yaratır.
Yükselen enflasyonu çözmek için
faizi arttırmak kısa vadede talep enflasyonunu ya da kur artışı kaynaklı
maliyet enflasyonunu çözmek konusunda önemli bir katkı sağlasa da uzun vadede
finansman maliyeti artışlarına neden olacağı için bu kez kur dışı maliyet
enflasyonunu ateşleyebilir.
Büyümeyi hızlandırmak için
bankaların daha fazla kredi vermesini teşvik etmek kısa vadede büyümeyi
ateşlese de uzun vadede bankaları tahsil edilemeyen alacaklar sorunuyla karşı
karşıya bırakabilir. Bu durumda bankalar mevcut kredileri de geri çekeceği için
büyüme düşer.
Ekonomik sıkıntıları aşmakta
yardımcı olduğu gerekçesiyle kayıt dışı ekonominin üzerine gitmemek,
denetlememek, görmezden gelmek kısa vadede ekonomide harcamaların artması ve
büyümenin desteklenmesi gibi bazı avantajlar sağlayabilir. Buna karşılık rekabeti
bozucu etkiler yaratacağı için uzun vadede kayıt dışılığın bütün topluma derece
derece yayılma eğilimi göstermesine yol açar. Bu durum, vergi gelirlerini
düşürmenin ve bütçe açığını artırmanın yanı sıran GSYH’nin de tam olarak
ölçülememesine ve alınacak kararların sağlıklı olmamasına yol açar.
Uzun vadeli çözümler,
genellikle kısa vadede sorunlar yaratır.
Uzun vadeli çözümler genellikle
yapısal reformlar ya da sadece reformlar diye adlandırılan çok daha köklü ve
kalıcı çözümlerdir. Bunların bir bölümü yargı reformu, eğitim reformu gibi
ekonomi dışı düzenlemelere bir bölümü ise ekonomik düzenlemelere girer ve kısa
vadede can acıtıcıdır. Mesela enflasyonu düşürmek için vergileri arttırmak; kısa
vadede bireylerin ve kurumların devlete daha çok ödeme yapmasına, kamu
harcamalarını kısmak; bireylerin ve kurumların kısa vadede devletten daha az
hizmet almasına yol açar. Bunlar kısa vadede oy kaybettirecek olsa da uzun
vadede ekonomik iyileşmeyi sağlayarak oy kazandırabilecek adımlardır. Ne var ki
siyasetçinin ufku daha çok kısa vadeyle sınırlı olduğu için uzun vadedeki oy
kazancı etkili olmayabilir.
Kısa vade ve uzun vade
bir arada düşünüldüğünde bir anlam ifade eder
Ekonomide işler iyi gitmediği
zaman iktisatçılar genellikle hem kısa hem de uzun vadeli çözümlerden oluşan
bir paket önerirler. Bir ekonomide talep enflasyonu ya da kur kökenli maliyet
enflasyonu yükseliyorsa iktisatçılar kısa vadede faiz artışı önerirler. Faiz
artışı talep enflasyonunda talebi düşürecek ve enflasyonu denetim altına alacak
etki yaratır. Kur kökenli maliyet enflasyonunda ise yerel parada faiz artışı,
dövize yönelik talebi düşürerek ve dışarıdan döviz girişini (sıcak para) artırarak
kurun denetim altına alınmasını ve maliyet enflasyonu yaratacak artışlara neden
olmamasını sağlar. Bunu önerdiğinde iktisatçılar bu uygulamanın uzun vadede
finansman maliyetlerinin artacağını ve o nedenle uzun vade için başka öneriler
yapmaları gerektiğini bilirler ve o zaman ekonomide yerleşmiş sıkıntıları ve
ekonomi dışında oluşmuş olup da ekonomiyi de etkileyen sıkıntıları çözmek için
uzun vadeli öneriler getirirler. Mesela yargı bağımsızlığı, hukukun üstünlüğü
gibi konularda öneriler yaparlar. Çünkü bunlar olmadan ülkeye doğrudan yabancı
sermaye gelmeyeceğini, onun yerine hep sıcak para geleceğini, hatta yerli
yatırımcıların bile yatırım yapmaktan kaçınacağını düşünürler. Bunun gibi
ekonomi dışı görünen ama ekonomiyi etkileyen önerilerin yanında ekonomiyle doğrudan
ilgili öneriler de yaparlar. Mesela cari açığın yükselmemesi için faizle
başlayan kur denetiminin teşviklerin gözden geçirilmesiyle devam etmesini
önerirler. Teşvik sisteminin şehirlere veya sektörlere değil, ürünlere ve
şirketlere ve belirli bir denetim altında verilmesinin ithalatı azaltıcı, cari
açığı düşürücü etki yapacağını anlatmaya çalışırlar. Ya da dolaylı vergilerin
yükselmesinin ekonomide gelir dağılımını bozacağını ve o nedenle dolaylı
vergilerdeki yükün düşürülmesini, dolaysız vergilere ağırlık verilmesini, bunu
yaparken de vergi oranlarının artırılması yerine kayıt dışı işlemlerin kayda
alınmasını önerirler.
Her iktisatçı
bunları söylemez, siyasetçiler de bunların kısa vadeli olanlarını benimser
Her iktisatçı burada anlattığım
ayrıntıda öneri yapmaz. Kimi kısa vadeli önerilerle yetinir ve uzun vadede her
şeyin zaten dengeye geleceğini düşünür, kimi kısa vadeyle ilgilenmenin anlamsız
olduğunu, asıl meselenin uzun vadede olduğunu savunur. Daha az sayıda iktisatçı
her iki vadeyi de kapsayan programlar önerir.
Siyasetçinin iktidar süresi
kısıtlıdır. O nedenle siyasetçi uzun vadeli bakış açısına sahip değildir.
Siyasetçiyi ilgilendiren asıl mesele ekonominin kısa vadede iyi görünmesidir. O
nedenle siyasetçiler, çoğunlukla, işleri kısa vadede toparlayacak çözümler
beklerler.
İktisatçıların bir bölümü,
siyasetçilerin bu beklentisine yanıt verebilmek için kısa vadeli çözümler
üretirler. Bu çözümlerin uzun vadede zarar verebileceğini görmezden gelirler.
Kısa vadeler üst
üste eklenince uzun vade olur
Kısa vade – uzun vade ayrımı
doğrudur. Çözümleri de bu ayrım üzerine yapmak gerekir. Buna karşılık ekonomide
çoğu kez kısa vade sorunu gibi görünen sorunlar, uzun vade sorunlarının o döneme
isabet eden kısmını yansıtır. O nedenle kısa vadeli sorunların çözümünü
düşünürken uzun vadeli etkilere bakmak gerekir.
Çoğu kez siyasetçilerin talebi
kısa vadede işlerin nasıl düzelebileceğinin formülüdür. İşte o aşamada sabırla
kısa vadelerin birbirine eklenerek uzun vade olacağını ve kısa vadeli çözüm
adımları atılırken bunların uzun vadeli etkilerinin de düşünülmesi gerektiğini
ve o nedenle uzun vadeli planlar yapılması gerektiğini, ancak bu tür uzun
vadeli programlar yapılıp açıklandığında olumsuz beklentilerin olumluya
dönüşebileceğini anlatmak gerekir.
Doğru, gerçekçi ve kısa vadeli çözümlerle
tutarlı yapılmış uzun vadeli planlar, plan vadesi sonundaki hedeflere neler
yapılacağının ayrıntılı olarak gösterilmesi kaydıyla, uzun vadede ekonomiyi
iyiye götüreceği gibi kısa vadeli sorunların çıkmasını da önler.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202680 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.