Dipten Dönüş İşaretlerini Çıkışa Dönüştürebilmek
Türkiye ekonomisi son aylarda
dipten dönüşün sinyallerini veriyor. Bu dönüş sinyallerini birkaç grafikle
göstermeye çalışayım.
İlk grafik seti ekonominin arz
yönünü temsil eden sanayi üretimindeki değişim oranları (altta solda) ve
ekonominin talep yönünü temsil eden perakende satış hacmindeki değişi (altta
sağda.) Bu ikisine baktığımızda gerek talepte gerekse arzda bir toparlanma başladığı
görülebiliyor.
İkinci grafik seti ekonominin iki önemli kesimi olan otomotiv (altta soldaki grafik) ve konuttaki (altta sağdaki grafik) durumu gösteriyor. Otomotivde pazarın durumunda(mavi olan bu yıl, turuncu geçen yıl ve çubuklar on yılın ortalaması) son üç ayda toparlanma söz konusu ve son iki ayda da geçen yılın üzerine çıkılmış görünüyor. Konut satış fiyatlarındaki toparlanmayı da sağdaki grafikten görebiliyoruz. Nominal satış fiyatları ve dolayısıyla reel satış fiyatları yükselişe geçmiş bulunuyor.
Bu toparlanmanın maliyeti nereye
yansıyor? Bunu görebilmek için bütçeye bakmamız gerekiyor. Aşağıda soldaki
grafik bütçenin faiz dışı dengesini, sağdaki grafik ise vergi gelirlerinin faiz
dışı giderleri finanse etmekteki durumunu gösteriyor. Faiz dışı dengenin uzun
bir dönem sonunda ilk kez bu yıl açık verdiğini soldaki grafikten
görebiliyoruz. Sağdaki grafik ise bize faiz dışı giderleri karşılamada vergi
gelirlerinin giderek daha yetersiz kaldığını söylüyor. Tek seferlik gelirlere
süreklilik kazandıran bir yapıya geçtiğimiz anlaşılıyor. Bu yıl TCMB’nin yedek
akçesiyle durumu idare ettik. Ne var ki bu, sürdürülebilir bir denge değil.
Aşağıdaki iki grafikten soldaki
cari açık ve bütçe açığı arasındaki ilişkiyi, bir başka ifadeyle ikiz
açığı gösteriyor. Grafiğin ortaya koyduğu durum cari açığın fazlaya dönüştüğü
bir ortamda bütçe açığının giderek büyümeye başladığı bir görünümdür. Sağdaki
grafik işsizlik ve takvim etkisinden arındırılmış işsizlik oranlarını
gösteriyor. Arındırılmış işsizlik oranı bize henüz işsizlikte bir düşüş
olmadığını gösteriyor. Kuşkusuz ekonomideki toparlanmanın yerleşmesi ve bunun
işsizliğe yansıması zaman alacak.
Ekonomideki toparlanma
işaretlerinin en belirgin yansımalarından birisi de riskleri ölçmekte kullandığımız
CDS priminin 370’lerden başlayarak yavaş yavaş 300’ün altına inmesi. CDS primi inmeye
devam ederse bu gelişmenin olumlu katkısı görülmeye başlayacak.
Aşağıdaki grafik küresel olarak CDS
primlerinin bir ay önceki ve bugünkü görünümü yer alıyor. Türkiye bir ay önce
300’ün üzerindeki kırmızı bölgede iken bugün 300’ün altına gelmiş görünüyor.
Buraya kadar yapılanlar,
özellikle bütçeyi feda ederek ekonomiyi canlandırma çabalarının sürdürülebilirliği
önemlidir. Çünkü bu çabaların baz etkisiyle düşmüş olan enflasyonu azdırması
kaçınılmazdır. O nedenle son bir iki aydır gözlemlenen dipten dönüş
işaretlerini enflasyonsuz bir çıkışa dönüştürebilmenin yolu beklentileri
olumluya çevirebilecek hamleleri yapmaktan geçiyor. Bunların ekonomiden çok
hukuk, eğitim, demokrasi gibi alanlar olduğunu çok kez söylediğim için artık
tekrarlamayacağım. Türkiye, eğer bu aşamada hukuk, eğitim, demokrasi
alanlarında doğru adımları atar ve onun yanına da ciddi, tutarlı, iyi işlenmiş
bir ekonomik program koyar ve ilk uygulamaları yaşama geçirirse çıkışa
geçebilir. Bunları yapmazsak bu dönüş işaretleri bir çeşit pastırma yazı gibi geride
kalır ve ilk bozulma önümüzdeki ay enflasyondan başlayarak yayılabilir.
125 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.