Korona Virüsü ve İdlib Etkisi
Korona virüsünden etkilenme
korkusuyla diğer ülkelerin Çin’den yaptıkları ithalatı durdurması, ekonomik
büyümesi büyük ölçüde ihracata bağlı olan Çin açısından ciddi bir tehdit
oluşturuyor. OECD, Çin’in büyüme
tahminini yüzde 5,7’den 4,9’a düşürdü. Bu oran başka ülkeler için ideal oran
gibi görünse de Çin için çok düşük bir oran.
Olumsuzluklar sadece ihracatta ortaya
çıkacak olan gerilemenin Çin ekonomisinde yaratacağı çöküşle sınırlı değil. Çin’in
ucuz ürünleri birçok ülkede ya kendi üretimlerinin yerini almış ya da üretimde
girdi olarak kullanılır hale gelmiş bulunuyor. Bazı ülkeler Çin’den ithal girdi
alıp onunla kendi ülkesinde üretim yapmakla yetinmiyor, dizaynını hazırladığı
birçok ürünü ucuz emek ve hammaddeden yararlanıp Çin’de yaptırıyor. Bir başka
deyişle Çin, dünyanın üretim merkezine dönüşmüş bulunuyor. İşte sorun da burada
ortaya çıkıyor. Korona virüsünün ortaya çıkmasından sonra insanlar Çin’den
ithal edilmiş ya da Çin’de yaptırılmış ürünleri almamaya başladılar. Bunun
sonucu olarak birçok ülke Çin’den yaptığı ithalatı veya orada yaptırdığı
imalatı durdurdu. Bu, sadece Çin’in ihracat, üretim ve büyümesinin düşmesine
değil, bu ürünleri ithal eden, girdi olarak kullanan ülkelerin ekonomilerinin
de büyüme ivmesini kaybetmesine yol açıyor.
Türkiye açısından baktığımızda
korona virüsünün ekonominin mal üretimi alanına etkisi kadar turizm alanına da
etkisi olacağı görülüyor. Çünkü dünyanın her tarafında insanlar virüsün
bulaşıcılığından korktukları için yurt dışına gitme planlarını iptal ediyorlar.
Hatta bugünlerde işyerlerinin tatil edilmesi, okulların, müzelerin kapanması
bile gündemde. Öte yandan başlangıçta Çin mallarının yaratacağı boşluğu Türkiye’nin
dolduracağı düşünülüyordu. Ne var ki bunun pek gerçekçi bir varsayım olmadığı
anlaşıldı. Bunun iki nedeni var: (1) Türkiye de diğer ülkeler gibi üretimde
kullandığı ithal girdilerin önemli bir kısmını Çin’den ithal ediyor. (2) Çoğu
ülke yalnız Çin’den değil birbirinden olan ithalatı da yavaşlatmaya yöneldi. O
nedenle bu virüsün diğer ekonomiler gibi Türkiye ekonomisi üzerindeki etkisi de
genel olarak olumsuz olacak.
Virüsün yarattığı panik dünyanın
çeşitli yerlerinde yatırım yapmış olan fonların paralarını oralardan
çekmelerine, başta dolar olmak üzere rezerv paralara ve altına yönelmelerine yol
açtı. 21 Şubat’ta Dolar Endeksi (DXY) 100’e yaklaştı. Sonradan gerilediyse de
hala oldukça yüksek bir düzeyde bulunuyor (97,40.) İşte bu gelişmeler doların
bütün paralara karşı ve o arada Türk Lirasına karşı değer kazanmasına neden
oldu. Yatırımcılar borsalardan çıkmaya ve nakde yönelmeye başladılar. Bu
yöneliş en önemli rezerv para olan dolara ve her zaman güvenli liman olarak
kabul edilen altına talebi artırdı. Dolayısıyla dolar ve altın değer kazanırken
borsalar çöktü.
Buraya kadar dış etkenlerin dünyadaki
bütün ekonomiler üzerinde yarattığı sorunlardan ve bunun bize etkisinden söz
ettik. İşin bir de bize özgü bölümü var. İdlib’de yaşanan olaylar bize özgü
bölümün örneği. İdlib konusunu yaratan dış politika hataları meselesine
girmeyeceğim. O başka bir yazının konusu. Yaşanan gelişmeler, Türkiye’nin savaşta
görünmesine yol açtığı için geçtiğimiz günlerde risk priminin (CDS primi) hızla
yükselmesine ve yeniden 380 düzeyine çıkmasına neden oldu. Son beş ay içinde
390’lardan 230’lara kadar gerilemiş olan CDS priminin tekrar hızla 380’lere
yükselmesi kurun yükselmesi için başlı başına bir nedendi. Korona virüsünün
etkisi altında bütün paralarla birlikte dolara karşı değer kaybı yaşayan TL,
bunun üstüne İdlib’de yaşanan olaylar nedeniyle ilave kayıplar yaşadı. Konunun Rusya
ile barışçıl bir çözüme bağlanması halinde kurda gerileme görülebilir. Ne var
ki bu gerileme eski düzeylerden uzakta kalacak gibi görünüyor (histeresis
etkisi[i].)
Enflasyonun düşük olduğu gelişmiş
ekonomiler canlanma sağlayabilmek için faizleri düşürüyorlar. Normal koşullarda
bu hamle yatırımları canlandırır, üretimi destekler. Ne var ki koşullar anormal
olduğu için faiz indirimleri yoluyla beklenen sonuçları almak mümkün olmuyor.
Dünyanın böylesine karışık bir durum
içinde bulunması ve bu durumun uzunca bir süre devam edecek gibi görünmesi
içeride hata yapma lüksüne yer bırakmıyor.
[i] Histeresis
etkisi: Histeresis, Yunancadan alınmış bir sözcük. Gecikme, kısa kalma anlamlarına geliyor. Asıl kullanım yeri fizik. Bir hamur topağını alıp da yumruğumuzla bastırıp bırakırsak yavaş yavaş eski biçimine dönmeye yöneldiğini görürüz. Bastırma süresi ne kadar uzun olursa eski haline dönüş süresi de o kadar uzar ve o kadar başarısız olur.
kriz konusunda
Kriz Yorgunluğu16 Kasım 2026Fon Vurgunu Ortaya Çıkalı 2 Ay Oldu 11 Kasım 2026Hürmüz Krizinin Kazananları ve Kaybedenleri17 Haziran 2026Türkiye'de Kriz var mı?26 Mart 202677 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.