Borsalarda Toparlanma Eğilimleri
Finansal Piyasalarda Çöküş
Piyasaları ikiye ayırarak
inceleyebiliriz: (1) Reel piyasalar (emtia piyasası, emek piyasası gibi mal ve
hizmet üretimi ve alım satımıyla uğraşan piyasalar), (2) Finansal piyasalar
(reel piyasalarda üretilen mal ve hizmetleri üreten ve satan firmaların
hisselerinin, tahvillerinin ve kamu kurumlarının çıkardığı tahvillerin alım
satımıyla uğraşan piyasalar.) Asıl olanın reel piyasalar olduğunu, finansal
piyasaların reel piyasalar üzerine kurulu bir çeşit türev piyasalar olduğunu
söylememiz mümkün.
Covid – 19 salgınının pandemiye[i]
dönüştüğü ortaya çıkınca finansal piyasalarda hızlı bir çöküş yaşandı. Aşağıda
soldan sağa Shanghai Endeksi (Çin), Dow Jones IA Endeksi (ABD), Dax Endeksi
(Almanya) ve BIST 100 Endeksi (Türkiye)’nin şubat ve mart ayı gelişimleri yer
alıyor. Görüleceği gibi Covid – 19’un ilk olarak Çin’de çıkmasıyla Çin borsası
çöküyor, sonra pandemi olduğunun anlaşılmasıyla birlikte diğer borsalar da
çöküyor.
Bu çöküş reel piyasaları da
etkiledi. Petrol ve altın piyasaları, finansal piyasalarla belki de en fazla iç
içe geçmiş reel piyasa örnekleridir. Aşağıdaki grafikler bu görüşü destekliyor.
Soldaki grafik Brent petrolün varil, sağdaki grafik de altının ons fiyatındaki
gelişmeleri gösteriyor.
Covid – 19 pandemisinin çıkışıyla
petrol fiyatlarının düşmesinin nedeni dünyada üretimin aksayacağı, büyümenin ve
petrole olan talebin düşeceği beklentisidir. Altında ise durum biraz faklı
gelişti. Altın fiyatları önce düştü sonra yükselmeye başladı. Altın, nakit dışı
varlıklar arasında nakde en kolay çevrilen varlıktır. Covid – 19’un
yaygınlaşmasıyla insanlar ve kuruluşlar yatırımlarını nakde çevirmeye,
portföylerindeki değer kaybı karşısında teminatlarını artırmak için nakde
ihtiyaç duymaya başladılar ve portföylerindeki altınlarını satarak nakde
döndüler. Bu hareketin etkisiyle bu kez altın fiyatı düştü. Bir süre sonra
Covid – 19 pandemisinin uzun süreceği beklentisinin yayılması ve ABD başta
olmak üzere gelişmiş ekonomilerin para basmaya yönelmesiyle ulusal paralara
güven kaybı doğdu ve altın talebi ve dolasıyla altın fiyatları yeniden arttı.
Finansal Piyasalar Ayağa Kalkıyor
Finansal piyasalarda başlayan ve
reel piyasalara da yayılan çöküşün nedeni tanınmayan bir düşmanla karşı karşıya
olunmasıydı. Başlangıçta virüsün nasıl bir şey olduğu
bilinmiyordu. Hatta adı bile henüz konmamıştı. Zaman geçtikçe yapılan çalışmalar virüsün tanınmasını
sağladı. Bilinmeyen, tanımlanamayan bir düşmanla mücadele mümkün değildir. O
nedenle de korku yaratır. Buna karşılık bilinen, tanımlanan bir düşmanla
mücadele nispeten kolaydır. Örneğin sabunun bu virüsü dağıttığı anlaşıldı ve hijyen
bu düşmanla savaşta nispeten ucuz ve etkin bir önlem olarak ortaya çıktı. Virüsün
bulaşıcılığını önlemek için evden çıkmamak en önemli mücadele aracı olarak
ortaya atıldı. Başka hastalıklar için kullanılan bazı ilaçların virüsün etkisini
azaltıcı ve kısmen tedavi edici etkisinin olduğu anlaşıldı ve kullanılmaya
başlandı. Özetle virüsün tanısı ve tanımı yapıldı şimdi artık iş tedavisi ve kesin
olarak önlenmesi için ilaç ve aşı geliştirmeye kaldı. Bu konularda da dünyanın
önde gelen laboratuvarları, araştırma enstitüleri çalışmaya başladı epey yol
aldıklarını duyurdular. Bu gelişmeler piyasaları olumlu etkilemeye başladı.
Aşağıda soldan sağa Shanghai
Endeksi (Çin), Dow Jones IA Endeksi (ABD), Dax Endeksi (Almanya) ve BIST 100
Endeksi (Türkiye)’nin Mart ve Nisan ayı gelişimleri yer alıyor.
Grafiklerden
görüleceği gibi borsalar, çöküşün ardından belirli bir toparlanma eğilimine
girmiş görünüyor. Borsacı deyişiyle ifade edersek bu gelişme ileride oluşması
beklenen bir gelişmenin ‘önceden satın alınması’ dır. Covid – 19 için ilaç ve
aşı geliştirilmesi beklentisi güçlendikçe ve bazı gelişmeler ortaya çıktıkça
borsaların ve diğer finansal piyasaların da daha iyiye gideceği açıktır.
Finansal Kesim Çabuk Isınır
Çabuk Soğur
Coğrafya’dan bildiğimiz bilimsel bir
olguyu hatırlatalım: ‘Karalar erken ısınır erken soğur, denizler geç ısınır geç
soğur.’ Bu olguyu piyasalara uygularsak finansal piyasaları karalara, reel
piyasaları ise denizlere benzetebiliriz. Bunun nedeni finansal piyasaların
nakitle ilişkisinin çok yakın olmasıdır. Bir tehlike göründüğünde hemen eldeki
finansal varlıklar elden çıkarılıp nakde dönülebilir, bir fırsat doğduğunda da
hemen eldeki nakit kullanılıp varlık alımı yapılabilir. Oysa reel piyasalarda
bu o kadar kolay ve hızlı değildir. Örneğin bir mala olan talep artmışsa o
malın üretimini arttırmak bugünden yarına mümkün olmaz. Yeni bir üretim bandı
eklemek ya da kapasiteyi arttırmak zaman alır. O nedenle finansal piyasaların
olumlu ve olumsuz tepkileri çok daha hızlı gelişir ve yaşama geçer.
Önümüzdeki dönemde korona virüsün ilacının ve aşısının bulunup uygulanmasıyla görüntü de değişecek
kuşkusuz. Finansal piyasalar hızlı bir toparlanma yaşasa da reel kesimde
toparlanma çok daha yavaş olacak. İlaç ve aşı bulunması süresi ne kadar uzarsa
reel kesimin toparlanması da o kadar uzun sürecek. Çünkü reel kesim, finansal
piyasalardan farklı olarak birbirine bağlı halkaların oluşturduğu bir zincir
biçiminde çalışıyor. Sokağa çıkma yasakları, işyerlerinin bazılarının kapanması,
bazı alanlarda üretimin durması o zincirin halkalarının kopmasına yol açıyor.
Zincirden bir halka koptuğunda zincir aşağıya düşer. Halkayı yerine takmadan
önce zincirin iki ucunu birbirine yaklaştırmak gerekiyor. O nedenle reel
kesimin ayağa kalması finansal piyasalara göre çok daha uzun zaman alacak.
[i]
Pandemi: Bir kıta hatta tüm dünya yüzeyi gibi çok geniş bir alanda yayılan ve
etkisini gösteren salgın hastalık.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026189 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.