Küresel Ticaret ve Büyüme Çöküyor
Kapitalizmin temel önermelerinden
birisi olan ‘ticaretin refahı arttıracağı’ ilkesinin doğruluğunu dünya ekonomik
büyümesiyle dünya ticaret hacmi artışı arasındaki korelasyonla test ediyoruz. Aşağıdaki
grafik bu ilişkiyi ortaya koyuyor (kaynak: IMF, World Economic Outlook
Database, October, 2019.)
Bu ikili arasındaki korelasyon
katsayısı 0,954[i]
olarak bulunuyor ki bu yüksek katsayı dünya ticaretindeki artışla büyümedeki
artış arasında çok yüksek bir ilişki bulunduğunu ve dolayısıyla kapitalizmin
temel önermesinin doğru olduğunu gösteriyor.
Covid – 19 salgınıyla birlikte
küresel sistemde pek çok şey hızla değişti. Üretim zinciri zorlanmaya başladı. Gıda,
içecek, sağlık malzemesi gibi mallar ve bunların sunulmasını sağlayan hizmetler
dışında otomotivden tekstile, beyaz eşyadan mobilyaya, konuttan ulaştırmaya kadar
bütün alanlarda talep düşüşü söz konusu. Dünya ticareti de bu talep düşüşüne
paralel bir düşüş içinde. Bugün henüz etkisi tam olarak hissedilmese de önümüzdeki
dönemde üretimde düşüş, üretilenin taşınıp getirilmesinde sorun, fiyat
artışları biçiminde çok daha ağır sonuçları çıkacak. Dünya Ticaret Örgütü (WTO)
2020 yılında dünya ticaretinde yüzde 13 – 32 arasında bir düşüş olacağını
tahmin ediyor. Dünya ticaretinde başlayan düşüşü Baltık Kuru Yük Endeksinden[ii] izlemek
mümkün (kaynak: https://www.marinevesseltraffic.com/1998/01/baltic-dry-index-bdi.html)
Grafik, son dönemde dünya
ticaretinde ciddi bir gerileme yaşandığını ortaya koyuyor. Baltık Kuru Yük
Endeksinde görülen bu düşüşün henüz tedarik zincirindeki halkaların kopmadığı
bir dönemin yansıması olduğunu, zaman ilerledikçe halkaların kopacağını
düşünürsek işin daha da kötüye gideceğini tahmin etmek zor olmasa gerek.
Küresel sistemde ticaretteki düşüşün büyümeyi olumsuz yönde etkilemesinin bir göstergesi de petrol fiyatlarındaki gelişme. Petrol fiyatlarındaki düşüş, arzda büyük artış olmadığına göre, petrole olan talebin düştüğünü gösteriyor. Petrol ve petrol ürünlerinin, sanayi üretiminin temel girdileri arasında olduğunu dikkate alırsak petrole olan talepteki bu gerilemenin üretimde ve dolaysıyla büyümede yaşanan olumsuz gelişmenin sonucu olduğunu söyleyebiliriz (grafik için kaynak: https://www.bloomberght.com/emtia/brent-petrol)
Küresel sistemde ticaretteki düşüşün büyümeyi olumsuz yönde etkilemesinin bir göstergesi de petrol fiyatlarındaki gelişme. Petrol fiyatlarındaki düşüş, arzda büyük artış olmadığına göre, petrole olan talebin düştüğünü gösteriyor. Petrol ve petrol ürünlerinin, sanayi üretiminin temel girdileri arasında olduğunu dikkate alırsak petrole olan talepteki bu gerilemenin üretimde ve dolaysıyla büyümede yaşanan olumsuz gelişmenin sonucu olduğunu söyleyebiliriz (grafik için kaynak: https://www.bloomberght.com/emtia/brent-petrol)
Grafik son günlerde, tüketim artışından ziyade üretim kısıntısı eğilimi nedeniyle, belirli bir
toparlanma olsa da petrol fiyatındaki düşüşü ortaya koyuyor. Bunun da anlamı
petrole olan talebin düşmesi ve dolayısıyla küresel büyümede ortaya çıkan gerilemedir.
Bu gelişmelere bakarak uluslararası kuruluşlar ve büyük bankalar 2020 yılı
büyüme tahminlerini sürekli olarak aşağı yönlü revize ediyorlar.
2020 yılı bir yandan ekonomik
açıdan zor bir yıl olurken bir yandan da temel ihtiyaçların öneminin kavrandığı
bir yıl olacak. Dünya, tahıl, sebze meyve tarımının, hayvancılığın, balıkçılığın,
arıcılığın, tavukçuluğun ve hepsinden önemlisi doğayı korumanın ne kadar önemli
olduğunu anlayacak. Covid – 19 salgını sıkça tekrarlanan Kızılderili Atasözünün
yalnızca güzel bir söz değil gerçeğin ta kendisi olduğunu bu yolla öğrenmemize belki
de uçurumun kenarından dönmemize vesile olur: ‘Son ırmak kuruduğunda, son ağaç
yok olduğunda, son balık tutulduğunda beyaz adam paranın yenmeyen bir şey
olduğunu anlayacak.’
[i]
Korelasyon, iki değişken arasındaki
doğrusal ilişkiyi açıklayan bir deyimdir. Korelasyon katsayısı denilen bir
katsayı ile ölçülür. Bu katsayı -1 ile +1 arasında değişir. Katsayı; 0’a
yaklaştıkça iki değişken arasındaki ilişki giderek zayıflar. Katsayı, katsayı
+1’e yaklaştıkça iki değişken arasında doğru yönlü, katsayı -1’e yaklaştıkça
iki değişken arasında ters yönlü ilişki güçleniyor demektir.
[ii] Baltık kuru
yük endeksi, adında Baltık olmasına karşılık bütün dünyaya yapılan, demir
cevheri, kömür, tahıl gibi kuru yüklere ilişkin deniz taşımacılığında fiyat
değişimlerini gösteren bir endekstir. Endekste, taşınan yükler için talep
edilen taşıma bedelleri (navlun ücretleri) baz olarak alınmaktadır. Navlun
fiyatları yükseldiğinde taşıma talebinin arttığı dolayısıyla dünyada ticaretin
de arttığı, navlun fiyatları düştüğünde ise dünyada ticaretin azaldığı
anlaşılmaktadır.
büyüme konusunda
Enflasyon Niçin Fazla Düşmez? 6 Şubat 2026Ne Pahasına? 14 Aralık 2025Büyüme Buysa Niçin Şikâyet Ediyorlar? 1 Aralık 2025Yaratıcı Yıkım ve Sürdürülebilir Büyüme14 Ekim 202597 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.