İlk Çeyrek Büyümesi ve Kamuoyunun Bakışı
GSYH Büyümesinin Kökenleri
Aşağıdaki tablo hangi sektörün büyümeye ne kadar katkı
yaptığını gösteriyor (Kaynak: TÜİK, Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, I.
Çeyrek: Ocak - Mart, 2020)
İlk
Çeyrek Sonuçları (%)
|
2018
|
2019
|
2020
|
GSYH'de Payı
|
Tarım,
ormancılık ve balıkçılık
|
8,1
|
2,6
|
3,0
|
2,8
|
Sanayi
|
7,7
|
-3,9
|
6,2
|
23,4
|
İnşaat
|
6,8
|
-9,3
|
-1,5
|
5,5
|
GHI
Hizmetler
|
10,5
|
-3,4
|
3,4
|
23,5
|
Bilgi
ve İletişim
|
6,2
|
0,2
|
10,7
|
2,5
|
Finans
ve Sigorta Faaliyetleri
|
2,9
|
2,9
|
1,6
|
3,7
|
Gayrimenkul
Faaliyetleri
|
3,8
|
1,6
|
2,4
|
7,2
|
Mesleki,
idari ve destek hizmet Faal.
|
12,4
|
-11,8
|
1,9
|
4,9
|
Kamu
yönetimi, eğitim, sağlık ve sos.
|
5,4
|
8,8
|
4,6
|
14,2
|
Diğer
Hizmet Faaliyetleri
|
10,5
|
-2,4
|
12,1
|
2,5
|
Sektörler
Toplamı
|
7,6
|
-1,8
|
4,0
|
90,1
|
Vergi
- Sübvansiyon
|
5,9
|
-6,9
|
9,7
|
9,9
|
GSYH
Büyümesi (Alıcı Fiyatlarla)
|
7,4
|
-2,3
|
4,5
|
100,0
|
Sektörlerin GSYH içindeki
ağırlığı göz önüne alınınca yüzde 4,5’luk ilk çeyrek büyümesinde asıl etkinin
sanayi, hizmetler ve kamu yönetiminden geldiği görülüyor. Sanayi üretiminin ilk
çeyrekteki büyümesinin yüksek olduğu sanayi üretim endeksi verilerinden
biliniyordu. Öte yandan geçen yılın ilk çeyrek büyümesinin eksi 2,3 olmasının
baz etkisi yaratacağı da bekleniyordu.
Konuya bir de harcamalar
açısından bakalım (Kaynak: TÜİK, Dönemsel Gayrisafi Yurt İçi Hasıla, I. Çeyrek:
Ocak - Mart, 2020)
İlk
Çeyrek Sonuçları (%)
|
2018
|
2019
|
2020
|
GSYH'de Payı
|
Yerleşik
hane halkının tüketimi
|
6,0
|
-5,1
|
5,1
|
56,9
|
Devletin
nihai tüketim harcamaları
|
4,9
|
6,6
|
6,2
|
16,6
|
Gayrı
safi sabit sermaye oluşumu
|
10,4
|
-12,4
|
-1,4
|
25,9
|
Stoktaki
değişiklikler
|
0,0
|
0,0
|
0,0
|
4,8
|
Mal
ve hizmet ihracatı
|
0,9
|
8,7
|
-1,0
|
29,5
|
Mal
ve hizmet ithalatı
|
-15,3
|
29,3
|
-22,1
|
-33,6
|
GSYH
Büyümesi
|
7,4
|
-2,3
|
4,5
|
100,1
|
Harcamalar açısından baktığımızda
GSYH içinde en büyük paya sahip iki kalem olan yerleşik hane halkının tüketimi
ve devletin nihai tüketim harcamaları kalemlerindeki yüksek büyüme oranları
dikkati çekiyor. Buna karşılık iki önemli kalem; gayrı safi sabit sermaye
oluşumu (yatırım harcamaları) ve ihracat geçen yılın ilk çeyreğine göre
küçülmüş bulunuyor. Demek ki Türkiye, ilk çeyrekte yatırım ve ihracat açısından
küçülürken tüketim harcamalarını artırmak yoluyla büyümüştür. Bir başka
ifadeyle ilk çeyrek büyümesi tümüyle tüketim bazlı olmuş yatırım yapılmamış,
ihracat geriye düşmüştür.
Kamuoyunun Büyüme Oranına Tepkisi
Yılın ilk çeyreğine ilişkin
büyüme oranı açıklanmadan hemen önce twitter üzerinden basit bir anket
yayınladım. Anket sorusu ilk çeyrek büyümesi artı mı, eksi mi (küçülme) yoksa
sıfır mı gelecek şeklindeydi. Ankete oy veren 15.017 kişinin yüzde 45,9’u ilk
çeyrek büyüme oranının eksi, yüzde 44,2’si artı ve yüzde 9,9’u da sıfır
geleceği tahminde bulundu. Anket bittikten yaklaşık 10 dakika sonra TÜİK yılın
ilk çeyrek büyüme oranını yüzde 4,5 olarak açıkladı. Bu veriye ilişkin
değerlendirmemi yukarıda sundum. Sanayi üretim endeksi başta olmak üzere
çeşitli makroekonomik göstergelere ve anketlere bakarak ilk çeyrek için
yaptığım tahmin yüzde 5 dolayında bir büyüme tahminiydi. TÜİK açıklamadan önce
anket sonuçlarıyla birlikte ben de bu tahminimi açıkladım.
Burada iki kritik mesele var:
(1) Beni izleyenlerin çoğunluk olarak ekonomiyle bir şekilde ilgilenen kişiler
olduğunu düşünürsek oy verenlerin yarıdan fazlasının sıfır ya da eksi büyüme
beklemesini nasıl açıklarız? (2) Anketi görenlerin bir bölümü (hepsi oy vermiş
olmasa da) konuyla ilgili yorumlarını twitter üzerinden attıkları mesajlarla
kamuoyuyla paylaştılar. Anket öncesi yapılan yorumların çok büyük bir bölümü
açıklanacak veriye güvenilmeyeceği şeklindeydi. Veri açıklandıktan sonra atılan
twitlerden açıklanan orana güvensizliğin daha da artmış olduğu görüldü.
İlk meselenin yanıtının Covid –
19 pandemisinin ekonomide yarattığı olumsuz etkinin ne zaman başladığı konusuna
ilişkin bir bağlantı kopukluğunda yattığını düşünüyorum. Ekonomideki çöküş mart
ayının ikinci yarısından sonra başladığı halde bu etki insanların zihninde yılbaşına
kadar geri gitmiş görünüyor. Ayrıca geçen yılın ilk çeyreğindeki yüzde 2,3’lük
küçülme de göz ardı edildi sanırım. Oysa oradan ciddi bir pozitif baz etkisi
geldi.
İkinci meselenin yanıtı çok daha
derin bir konu. Kamuoyu, kamu kesiminin açıkladığı verilere inancını yitirmiş görünüyor.
Bunu uzun zamandır gözlemliyoruz. Enflasyon ve işsizlik oranları başta olmak
üzere açıklanan bütün verilere karşı güvensizlik var. Bu o kadar ileri gitmiş
durumdaki o verileri ele alıp analiz yaptığınızda size karşı da güven
kaybı oluşuyor. Türkiye’nin bu sıkıntıyı aşması lazım. Kendi
kamuoyumuzun, haklı ya da haksız, inanmadığı verilere yabancıların inanıp da
burada yatırım yapmasını beklememiz saflık olur. TÜİK’in hükümetten tümüyle
bağımsız bir yapıya kavuşturulması yapısal reformların önemli parçalarından
birisi olacak gibi duruyor.
İkinci Çeyrekte Ne olur?
TÜİK’in her ay yayınladığı sanayi
üretim endeksi, perakende satış hacmi gibi fiziksel veriler ve TÜİK ve Merkez
Bankası’nın yine her ay yayınladığı beklenti anketlerine göre ilk çeyrekten
sonra işler tersine dönmeye başlamış görünüyor. Bunlar arasında en çarpıcı
veriler turizm verileri.
Aşağıdaki tablo ülkeye gelen yabancı
turist sayılarını aylar itibarıyla karşılaştırmalı olarak gösteriyor (Kaynak:
TC. Turizm ve Kültür Bakanlığı, Nisan 2020 Sınır Bülteni.)
Tablo, ülkeye gelen yabancı
turist sayısında Mart ve Nisan ayında yaşanan büyük düşüşü gösteriyor. İlk iki
ayda geçen yılın ilk iki ayından daha fazla yabancı turist gelmişken mart
ayında sayı birden üçte iki oranında gerilemiş, nisan ayında ise düşüş yüzde 95’i
bulmuş.
Şu ana kadar eldeki veriler bize
ikinci çeyrekte ekonominin yüzde 10 dolayında bir küçülme yaşayacağını gösteriyor.
Küçülmenin daha yüksek olmasını önleyecek tek şey geçen yılın ikinci çeyreğinde
yaşanan yüzde 1,6 oranındaki küçülmenin yaratacağı olumlu baz etkisi olacak.
büyüme konusunda
Enflasyon Niçin Fazla Düşmez? 6 Şubat 2026Ne Pahasına? 14 Aralık 2025Büyüme Buysa Niçin Şikâyet Ediyorlar? 1 Aralık 2025Yaratıcı Yıkım ve Sürdürülebilir Büyüme14 Ekim 2025159 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.