Ekonomide Bazı Sorular ve Yanıtlar
Soru: Covid – 19 Pandemi
süreci fırsat yaratır mı?
Yanıt: Bu dönemi teknik ve
teknolojik altyapısını geliştirmeye harcayan, e-ticaret için gereken donanımı
kuran şirketler için, pandemi arası çok iyi fırsat yaratmış durumdadır. Artık çok
net görülüyor ki geleceğin dünyasında insanlar alışverişlerinin önemli bir bölümünü
evden yapacaklar. Şirketler eskisi kadar fazla eleman çalıştırmayacaklar ve verimliliği
en üst düzeye çıkarmaya çabalayacaklar. Müşteri verisi toplayan, bu verileri
iyi değerlendirmek en önemli konular arasına girecek. Hiç kuşkusuz bütün bu
değişiklikler için bu aradan yararlanıp yatırım yapan, değişikliğe giden
şirketler önümüzdeki dönemi iyi değerlendirecekler. Bu adımları atanlar kalıcı
farklar yaratacaklar.
Fırsat böyle çıkacak ortaya.
Yoksa oturduğumuz yerde başka ülkelerin veya şirketlerin süreci iyi
yönetememesi veya bir şekilde dışlanmasıyla yakalanacak fırsatlar kalıcı olmaz.
Soru: Önümüzdeki dönemde hangi
alanlara yatırım yapmak doğru olur?
Yanıt: Covid – 19 pandemi
süreci tarım kesiminin ne kadar önemli olduğunu ve asla ihmal edilmemesi
gerektiğini açık biçimde gösterdi. Gıda ürünleri, özellikle organik gıda
ürünleri ve hayvancılık önümüzdeki dönemde öne çıkacak. O nedenle sanayici ve
tüccarlarımıza bu alana yatırım yapmalarını öneriyorum. Geçtiğimiz dönemlerde
inşaat kesimindeki yüksek kazançlar sanayici ve tüccarları inşaat işlerine
girmeye çekti. Şimdi sırada tarım ve hayvancılık var. Büyük çiftlikler almak veya
yapmak akıllıca bir seçim olur ama bunu yapamayanların seracılığa girerek ihraç
ürünleri tarımı yapması da doğru bir seçim olacak. Böyle bir yatırım aynı
zamanda sanayi veya ticarete ek olarak farklı bir alana girerek bir yatırım
sepeti oluşturmanın, dolayısıyla da riskleri dağıtmanın yolu olur.
E-ticarete girmemiş olan
şirketlerin mutlaka e-ticarete göre yeniden yapılanmasında büyük yarar var. Ben
bunu yatırım olarak değil bir zorunluluk olarak görüyorum.
Soru: İstanbul finans merkezi
olabilir mi? Kamu Bankalarının ve Merkez Bankası’nın İstanbul’a
taşınmasının bu amaca yararı olabilir mi?
Yanıt: Bu haliyle olamaz.
Çünkü finans merkezi olabilmenin ilk koşulu riskleri arttırmamaktır. Riskleri
arttırmamanın ilk kuralı da sık sık kural değiştirmemektir. Önceden
bildirilmeden yapılan kural değişiklikleri finansal sistemin/piyasaların en
sevmediği şeylerin başında gelir. Öngöremedikleri işlere girmeyi ya da
öngörülemeyen kararların alındığı yerlerde bulunmayı sevmeyen yatırımcıların
sayısı tersini sevenlerden çok daha fazladır. Bu tür kararlar risklerin ve dolayısıyla ülkenin bulmaya çalışacağı kaynaklar için ödemesi gereken maliyetin yükselmesine yol açar. Riskler çok yükselirse dış kaynak için yüksek getiri önerilse bile yatırımcı
açısından çekici olmayabilir.
Kamu bankalarının ve Merkez
Bankası’nın İstanbul’a taşınmasının bu amaca yararı olmaz. Eğer bu kurumların
olduğu yer finans merkezi olsaydı bunlar Ankara’dayken Ankara finans merkezi
olurdu.
Soru: Türkiye’nin risk primi (CDS
oranı) haksız bir yükseklikte değil mi? Bu oranı birileri Türkiye aleyhine mi
ayarlıyor?
Yanıt: CDS priminin 300 ve
daha yukarıda olması ülkenin aşırı riskli ülke konumunda olması anlamına
geliyor. Türkiye’nin CDS primi son aylarda 500’ün altına inemiyor. İnse de
orada kalamıyor, tekrar yükseliyor. Bugün itibarıyla dünya 300 baz puan
üzerinde CDS primine sahip (aşırı riskli) konumda 7 ülke bulunuyor (yüksekten
düşüğe: Venezuela, Arjantin, Pakistan, Mısır, Ukrayna, Türkiye ve Güney
Afrika.) CDS priminin yüksekliği, dış borçlar, dış finansmana erişim,
uluslararası rezervlerin düzeyi, enflasyon, kur gibi niceliksel olarak
ölçülebilen nedenlerin yanı sıra bir önceki soruya verdiğimiz yanıtta
açıklandığı gibi risk yaratan karar ve uygulamaların yaygınlığı ve sıklığı gibi
niteliksel gelişmelere de bağlı. Bu göstergelere ve niteliksel gelişmelere
bakıldığında Türkiye’nin CDS priminin olduğu düzeyin abartılı olmadığı
görülüyor.
CDS primi piyasada arz ve talebe
göre şekillenen bir gösterge olduğu için bize özel ayarlanması pek mümkün
değil.
Soru: Türkiye’de şu sıralarda
reel faiz negatif mi?
Yanıt: Bunu hesaplayarak yanıtlayalım.
Reel faiz hesabı normal olarak geleceğe dönük bir hesaptır. Bugün bankaya bir
yıl vadeyle yatırılan TL mevduatın nominal (görünür) faizi ortalama olarak
yüzde 7 dolayındadır. 12 aylık yatırılan mevduatı faiz gelirinden yüzde 12
gelir vergisi kesilmektedir. Buna göre net nominal faiz yüzde 6,2 olmaktadır. 12
ay sonra enflasyonun nerede olacağını TCMB’nin uyguladığı Beklenti Anketi (Mayıs
ayı) sonuçlarına göre alacak olursak yüzde 9,2 düzeyinde bir beklentinin söz
konusu olduğunu görürüz. Reel faizi hesabı şu formülle çözülür:
Reel Faiz = (1 + Net Nominal
Faiz) / (1 + Beklenen Enflasyon Oranı) – 1
Reel Faiz = (1 + 0,062) / (1 +
0,092) – 1 = 0,027 ya da yüzde -2,7.
Buna göre Türkiye’de reel faiz
beklentisi yüzde eksi 2,7’dir. Bir başka ifadeyle bankaya bugün 100 TL yatıran
bir kişi 12 ay sonra 6,2 TL net faiz geliri elde edecek. Buna karşılık
enflasyon yüzde 9,2 olacağı için reel olarak yüzde 2,7 eksi faiz almış, bir
başka deyişle anaparasında azalma gerçekleşmiş olacaktır.
Özetle söylemek gerekirse bugünkü
faizler ve enflasyon beklentisi bize Türkiye’de reel faizin negatif olduğunu
gösteriyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202683 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.