Merkez Bankası Rezervlerinin Yeterliliği
Rezerv Yeterliliğinin
Ölçülme Yöntemi
Bir ülkenin resmi döviz
rezervleri, dış ödeme zorluklarıyla karşılaşılması halinde, Merkez Bankasınca
denetlenen, kullanıma hazır durumdaki dış varlıkları olarak tanımlanabilir.
Döviz rezervi bulundurmanın yararları konusunda fazla bir tartışma olmasa da
tutulacak rezervin ideal miktarı ve bu miktarın nasıl bir kritere dayandırılarak
belirleneceği konusunda görüş birliği bulunmuyor. Bu konuda yaygın kullanılan kriter
IMF’nin de kullandığı Guidotti – Greenspan Kuralına göre oluşturulan kriterdir.
Guidotti – Greenspan kuralı; merkez bankasının sahip olduğu brüt döviz
rezervleri ve altın rezervlerinin toplamının, ülkenin vadesine bir yıl kalmış
olan dış yükümlülüklerine eşit olmasını öngören kuraldır.[i] Bir
yıllık süre içinde, dış yükümlülüklerin yenilenememesi halinde, o ülkeye dış
kaynak girişinin devam edebilmesi için bu eşitlik önemlidir. Bu kriteri şöyle
bir denklemle ifade etmek mümkün:
Merkez Bankası Rezervlerinin
Yeterliliği = Merkez Bankası Brüt Döviz ve Altın Rezervlerinin Toplamı /
Ülkenin Vadesine 1 Yıldan Az Kalmış Olan Döviz Yükümlülükleri
Bu denklemin sonucunun en az
yüzde 100 çıkması gerekiyor. İdeal olan sonuç ise yüzde 150 olarak tanımlanıyor.
Rezerv yeterlilik oranı yüzde 100’ün altına düşen ülkeler yabancı sermaye çekme
açısından sıkıntılı ülkeler olarak vurgulanıyor. Bu ülkelerden dış kaynağa
bağımlı olanlar (yani cari açık verenler ya da döviz gelirleri döviz
giderlerinden düşük olduğu için dış kaynak arayışında olanlar) sorunlu ülkeler
olarak kabul ediliyor.
TCMB’nin Brüt Rezervlerinin Durumu
IMF, geçtiğimiz günlerde
yayınladığı Güncellenmiş Küresel Finansal İstikrar Raporunda ülkelerin merkez
bankalarının rezervlerini bu açıdan sıralamaya tabi tuttu.[ii] Söz
konusu sıralamada TCMB’nin sahip olduğu rezervler yukarıda değindiğimiz yüzde
100’lük yeterlilik ölçüsünün altında kalıyor.[iii]
Şimdi bu hesaplamayı kendimiz
yapalım ve bakalım IMF’nin tespiti doğru mu? Önce yukarıdaki Guidotti –
Greenspan Kuralı için kullanılan denkleme koyacağımız verileri TCMB sitesinden
alalım:
Merkez Bankası Brüt Rezervleri =
Brüt Döviz Rezervi (53,2 milyar Dolar) + Altın Rezervi (38,4 milyar Dolar) =
91,6 milyar Dolar (Kaynak: TCMB, Haftalık Para ve Banka İstatistikleri, 19
Haziran 2020.)
Vadesine 1 yıldan az kalmış olan
dış yükümlülükler = 164,6 milyar Dolar (Kaynak: TCMB, Kısa Vadeli Dış Borç
İstatistikleri, Nisan 2020. Yayınlanmış son veri budur.)
Şimdi bunları yukarıdaki
denklemde yerlerine koyalım:
Merkez Bankası Rezervlerinin
Yeterliliği = 91,6 / 164,6 = 0,56 yani yüzde 56.
Demek ki TCMB’nin brüt rezervleri
yüzde 100’lük minimum gereksinimin oldukça altında bulunuyor. Aslında bu
hesaplama bize TCMB’nin brüt rezerv yeterlilik oranının IMF’nin tespit ettiği
oranın da (dip not iii) altında olduğunu gösteriyor.
TCMB’nin rezervlerinin mayıs sonu
itibarıyla 51,9 milyar Dolarlık kısmının swaplardan kaynaklanan rezervler (kaynak:
TCMB, Ödemeler Dengesi İstatistikleri, Uluslararası Rezervler ve Döviz
Likiditesi II numaralı tablo, 2 numaralı sıra) olduğu dikkate alınırsa bu
oranın ciddiyeti daha da önemli hale gelecektir.
Merkez Bankası Ocak – Nisan
arasındaki 4 ayda 25,1 milyar dolarlık döviz rezervi harcamıştır (kaynak: TCMB,
Ödeneler Dengesi İstatistikleri Ocak – Nisan 2020.) Döviz rezervlerinin
kullanımını Covid – 19 pandemisinin yarattığı ekonomik darbelerle sınırlı
tutmanın ötesine geçip TL’nin dış değerini savunmaya çabalamak ne yazık ki
rezervlerin hızla erimesine yol açmış görünüyor.
[i] Arjantin’in
eski maliye bakan yardımcısı Pablo Guidotti bu kuralı 1999 yılında yapılan G 33
toplantısında ortaya attı. Eski Fed başkanı Alan Greenspan bu kuralı birçok
yerde dile getirerek yerleşmesini sağladı. Javier Calafell ve Rodolfo Padilla
del Bosque yaptıkları çalışmayla rezervler/dış borçlar rasyosunun birçok dış
kaynak krizinin göstergesi olduğunu ortaya koydular.
döviz rezervleri konusunda
Rezerv Erimesine Karşı TCMB Önlemleri 3 Mayıs 2025Rezervlere Ne Oldu? 19 Nisan 2021Rezerv Meselesi11 Mart 20212020’yi Eksi 41 milyar Dolar Rezervle Tamamladık 28 Ocak 2021179 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.