Dış Ticarette Sıkıntı Büyüyor
Yeme içmenin yanında tatile
gitmek, dışarıda yemek, konsere, sinemaya, tiyatroya, maça gitmek, kıyafet
almak, ev eşyası almak, otomobil kullanmak gibi eylemler de ekonomik anlamda
tüketim tanımına girdiği için Covid-19 salgınının yarattığı yeni ortamda
Türkiye’de tüketim harcamalarında genel bir düşüş olacağını tahmin ediyorduk.
Tüketimdeki düşüşün üretimin, dolayısıyla ithalatın da gerilemesine neden
olacağı beklenen gelişmelerdi. Buna ek olarak salgının yarattığı korkunun
etkisiyle geçmiş yıllara göre çok daha az yabancı turist geleceği, yatırımların
düşeceği de öngörülüyordu. Bütün bu tahminlerin kaçınılmaz sonucu ikinci
çeyrekte yüksek oranlı bir küçülme beklentisiydi.
Beklenen oldu ve birçok ülkede
olduğu gibi bizde de ikinci çeyrekte ekonomi küçüldü. Yüzde 9,9 oranındaki
küçülme çok ciddi bir düşüşü işaret ediyor. Özel tüketim harcamalarındaki düşüş
(geçen yılın ikinci çeyreğine göre) yüzde 8,6, devletin nihai tüketim
harcamalarındaki düşüş yüzde 0,8. Bu iki veri bize talepteki düşüşü gösteriyor.
Bizdeki küçülmenin diğer ülkelerden en önemli farkı aynı zamanda
enflasyonumuzun da çok yüksek olması (yüzde 11,77.) Pek çok ülke sıfıra yakın düşük
enflasyonla ekonomik küçülme (resesyon) yaşarken Türkiye yüksek enflasyonla
ekonomik küçülmeyi bir arada yaşıyor (slumpflasyon.)
Ekonomik küçülmede yalnızca iç
talepteki düşüş etkili değil. Dış talepte de ciddi bir çöküş söz konusu.
İthalatımız geriliyor gerilemesine ama ihracatımızdaki gerileme çok daha sert.
Aşağıdaki tablo bu durumu ortaya koyuyor (kaynak: TÜİK: Dış Ticaret
İstatistikleri, Temmuz 2020.)
|
Ocak-Temmuz
|
İhracat (FOB)
|
İthalat (CIF)
|
Dış Ticaret Dengesi
|
İhracat/İthalat (%)
|
|
2019
|
104,3
|
121,4
|
-17,1
|
85,9
|
|
2020
|
90,0
|
116,6
|
-26,6
|
77,2
|
|
Değişim
(%)
|
-13,7
|
-3,9
|
-18,2
|
Tablo bize yılın ilk 8 ayında ihracatımızın yüzde 13,7 oranında düşmesine karşılık ithalatımızın yüzde 3,9 oranında düştüğünü ve sonuçta 7 aylık dış ticaret açığımızın da yüzde 18,2 arttığını gösteriyor. 2019 yılının ilk 7 ayında ihracatımız ithalatımızın yüzde 85,9’unu karşılarken bu yılın ilk 8 ayında bu oran yüzde 77,2’ye düşmüş bulunuyor.
Ticaret Bakanlığı’nın açıkladığı
geçici verilere göre ağustos ayında bu eğilim artarak devam ediyor. GTS derlemesine
göre Ocak-Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine göre ihracattaki gerileme
yüzde 12,8 olurken, ithalattaki gerileme yüzde 1,14’de kalmış görünüyor.
Genel doğrulara dayalı
gözlemlerden çıkarılmış bazı hipotezler vardır. Bu hipotezler, zaman içinde sloganlara
dönüşür. Bu sloganlardan birisi: ‘Bir ülkenin parası değer kaybederse ihracatı
artar’ şeklinde ifade edilebilir. Eğer yalnızca o ülkenin parası değer
kaybetmiş ve dış dünyada bir şey değişmemişse bu slogan doğrudur. O ülkenin
parası diğer paralara karşı değer kaybederse ihracat artar. Diyelim ki 1 Dolar
= 5 TL ve toplamda 150 milyar dolarlık mal ihraç ediyoruz. Bu durumda elimize
geçecek 150 milyar doların karşılığı 750 milyar TL olur. TL’nin hızla değer
kaybettiğini ve 1 Doların 6 TL’ye eşit hale geldiğini düşünelim. Bu durumda yine
150 milyar dolarlık ihracat yapsak elimize geçen para 900 milyar TL olacaktır. TL
cinsinden ortaya çıkan bu ek kazanç bizim ihracatçıları daha fazla ihracat
yapmaya teşvik edecek ve bu uğurda biraz fiyat düşürüp mallarını dış alıcılar
için daha çekici kılarak kazançlarını sürümden artırmayı deneyeceklerdir. Alıcılar
da söz konusu mallara eğer kendi ülkelerinde yeterince talep varsa, daha fazla mal
alıp daha ucuza satacaklar ve onlar da sürümden kazanç artırmaya yöneleceklerdir.
Sistem normal koşullarda böyle işler. Ama eğer bizim sattığımız malları ithal
eden ülkeler de ekonomik olarak sıkıntıya girmiş ve onlarda da tüketim (talep)
düşmüşse o zaman ithalatları düşecektir. Bizim malımız ucuzlasa bile dış
alıcılar ülkelerinde ortaya çıkan talep yetersizliği nedeniyle bizden
eskisinden daha az mal alabilirler. Dünyayı saran Covid-19 salgını sonucu bütün
ülkeler bir talep daralması yaşıyor. Bunun sonucu olarak da ithalatta fiyattan
bağımsız olarak genel olarak bir düşüş yaşanıyor. İşte yukarıdaki tablo bu
durumu anlatıyor. TL’nin değeri Dolar karşısında Ocak-Temmuz döneminde (1 USD = 5,9574 TL’den
1 USD = 6,9725 TL’ye) yüzde 17 oranında düşmüş olmasına karşılık ihracatımız da
yüzde 13,7 oranında düşmüş bulunuyor. Eğer ihracat yaptığımız ülkelerden
yalnızca birisinde sorun varsa bunun olumsuz etkisi sınırlı kalır, ama eğer
hepsinde sıkıntı varsa olumsuz etki büyür. Covid-19 salgını nedeniyle bütün
dünyada sıkıntı olduğu için olumsuz etkisi de büyük oluyor.
Turizm gelirlerinin geçen yılın
dörtte biri düzeyinde kalacağının tahmin edildiği bir yılda dış ticaret
açığının da artmaya başlaması cari açık için iyi haber değil. Dış ticaret
açığının artmaya başlamasının bir nedeni de altın fiyatındaki hızlı yükselişin
altın talebini ve dolayısıyla ithalatını ciddi biçimde artırmış olması. Cari
açığa tek olumlu katkı petrol fiyatının geçen yıla göre düşük seyretmesinden
geliyor. Özetle söylemek gerekirse yılın başında “ekonomi küçülecek ama cari
açık da sıfıra yakın olacak” biçimindeki yorum geçerliliğini tümüyle kaybetmiş
bulunuyor.
dış ticaret konusunda
AB’ye İhracatta Karbon Fiyatlandırması 27 Haziran 2026Üç Önemli Güncel Göstergenin Analizi 30 Haziran 2025Dış Ticaretin Durumu 14 Mayıs 2025Borsalar Yanıyor9 Nisan 202567 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.