Magna Carta Libertatum
İngiltere kralı Yurtsuz John
(1166 – 1216) Fransızlara kaybedilen toprakları geri alabilmek için ordusunu ve
onun için de mali sistemi güçlendirmesi gerektiğini düşünerek vergileri büyük
çapta artırdı. Bu yeni düzenlemeyle güçlendirdiği ordusuyla Fransa kralı II.
Philip’le yeniden savaşa girdi. 1214 yılında Bouvines savaşını kaybederek
yenilmiş ordusuyla İngiltere’ye döndü. Dönüşünde baronların ve diğer soyluların
başkaldırısıyla karşılaştı. Başkaldırının nedeni kralın getirdiği ağır vergiler
ve diğer yükümlülüklerdi.
1215 yılında İngiliz soyluları,
kral Yurtsuz John’a Magna Carta Libertatum’u (Büyük Özgürlük Belgesi)
imzalattılar. Bu belgeyle kralın sonsuz görünen yetkileri sınırlanıyor,
monarşiden meşruti monarşiye geçilmiş oluyordu. Her ne kadar daha çok
soyluların krala karşı haklarını korumayı amaçlasa da birçok siyaset bilimi
uzmanı Magna Carta’yı demokrasinin ilk adımı olarak kabul eder.
Magna Carta’nın belki de
en önemli maddesi 39. maddesidir: “Özgür kişiler ülke kanunlarına göre yasal
bir biçimde yargılanıp hüküm giymeden tutuklanmayacak, hapsedilmeyecek, mal ve
mülkünden mahrum bırakılmayacak, kanun dışı ilan edilmeyecek, sürgün edilmeyecek
veya hangi biçimde olursa olsun zarara uğratılmayacaktır.”
Bundan yaklaşık 3500 yıl önce bu
topraklarda yaşayan Hititler, hukuk alanında büyük bir devrime imza attılar. O
zamana kadar ortadoğuda geçerli olan Babil kralı Hammurabi’ye ait kısas
hukukunu tazminat hukukuyla değiştirdiler. Aynı zamanda başkent Hattuşa’da
Panku adı verilen bir soylular meclisi kurdular. Bu meclis krala danışmanlık
yapıyordu. Panku, Magna Carta’dan yaklaşık 2700 yıl önceki bir tarihte
kurulmuştur. Hititlerin getirdiği tazminat hukuku anlayışı 3500 yıldır hukuk yaklaşımının
temelini oluşturuyor.
Magna Carta’daki ifadeleri
kanunlarımıza, Anayasa’mıza yazmış olsak bile uygulayamıyoruz. Hitit hukuk
devriminin temelini oluşturan tazminat hukuku sistemini kabul etmiş olsak da
kısas hukukunu kafamızdan çıkarıp atamıyoruz. Bunun nedenlerini ve çözümlerini
tartışacağımız yerde belki de hiç uygulamadığımız Anayasa’yı değiştirmeyi
tartışıyoruz. İngiltere 800 yıl önce yazılmış ve bugüne gelene kadar yüzlerce,
binlerce içtihatla geliştirilmiş gelenek hukukuna dayalı anayasasını
değiştirmeyi düşünmüyor ve uyguluyor, ama biz neredeyse yönetmelik gibi düzenleyip
aklımıza gelen her şeyi yazdığımız ama hiçbir maddesini doğru dürüst uygulamaya
çalışmadığımız anayasayı değiştirmeye uğraşıyoruz.
Ben bütün dünyada Türkler kadar
çok sayıda kanunu olan ve kanunlarını Türkler kadar sık değiştiren başka bir
toplum görmedim, duymadım. Ona karşın kanunların en az geçerli olduğu ülke
Türkiye. Bizde kanunlar sanki uyulmasın ve uygulanmasın yalnızca gözdağı versin
diye çıkarılmış gibidir. “Osmanlı’nın yasağı üç gün sürermiş” sözü aşağı yukarı
bizim kanunları uygulama tarzımızın özeti gibidir.
Hukuk konusunda
Hukuk, İktidar ve Siyasallaşma 22 Mayıs 2026Akide Şekeri13 Mayıs 2025Sıkıntılı Bir Döneme Başlarken24 Mart 2025Hukukun Üstünlüğü, Yolsuzluk ve Türkiye12 Kasım 202434 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.