Yengeç Zamanı
Eğer uçsuz bucaksızmış gibi duran
ufka dalıp gitmez ya da birbiri ardına öndekinin gölgesiymiş gibi sıralanmış
dağların gizemli görünümüne kapılmazsanız onu görmemeniz olanaksız.
Islak kumların
ortasındaki deliğinden çıkıyor, şöyle bir havaya dikiliyor, makaslarını sanki
havayı kesecekmiş gibi iki yana açarak yukarı kaldırıyor, sonra hızla önce
sola, sonra sağa yan yan yürüyor. Yürümek ne kelime, sanki uçuyor. Dikkatlice
bakmazsanız güçlü esen rüzgârın önüne katılmış uçuyor sanabilirsiniz. Öyle
yuvasından efelenerek çıkışına bakmayın siz, aslında en ufak bir şeyden
tedirgin olunca uçarcasına dönüp hemen yuvasına sığınıyor.
Sözünü
ettiğim küçücük bir kum yengeci. Dalgaların etkisini yitirdiği, ama ıslatmaya
devam ettiği yerde sanki boruyla açılmış gibi bir yuvası var. Yaklaşıp baktım.
Ben yaklaşınca o hemen yuvasına saklandı. Yuvanın dibi görünmüyor. Oldukça
derin olsa gerek. Herhangi biri yuvasının yakınına geldiğinde ya da dalgalar
oraya kadar ulaştığında yuvasına girip, derinlere saklanıyor. Önce anlayamadım
niçin dalgalardan kaçıp yuvasına saklandığını. Çünkü suda yaşıyor yengeç.
Ayrıca dalgalar geldiğinde yuvasına saklansa da dalgalar gelip yuvasının içine
kadar giriyor. Hatta yuvasının üstü kapanıyor bir süre. Yani sudan tam olarak
kaçamıyor. Dalgalar çekildikten bir süre sonra üstü kumlarla kapalı, ama hala
yuva olduğu belli olan yerde bir kıpırdanma başlıyor. Sonra kum taneleri iki
yana devriliyor ve yengeç yine çıkıyor dışarı. Yine aynı efelenme. Makaslarını önce iki yana açıyor, sonra sanki
havayı kesecekmiş gibi yukarı sallıyor. Biraz önce dalgalardan kaçan o değilmiş
de başkasıymış gibi sanki. Öylesine cesur, öylesine mağrur. Aslında dalgalardan
kaçmasının nedeni sürüklenme korkusu. Dalgalar öylesine güçlü ki koca koca
insanları çekip sürüklüyor. Böyle ufacık bir yengeci sürüklememesi mümkün
değil. Oysa o karada olmak istiyor. Karada olacak ama hafif ıslak bir zeminde.
Çünkü ıslak olmayan kum ateş gibi yanıyor.
Yuvasını
her terkedişinde son derecede hızlı bir aranma içinde görünüyor. Yiyecek bir
şeyler arıyor. Ne yer bir yengeç? Bu konudaki bilgimin yeterli olmadığını
anlıyorum düşününce. Yengeçlerle ilgili olarak izlediğim belgesel filmleri
gözümün önüne getirmeye çalışıyorum. Boşuna çaba, hiçbir şey hatırlamıyorum.
Bitki mi yerler? Yoksa balık ya da deniz böcekleri gibi şeyler mi? Yoksa
hepsini mi? Bu kum yengeci sanki kumdaki böcekleri kolluyor gibi. Açlık bir
yandan, üzerine basılma tehlikesi bir yandan, dalgaların onu alıp sürüklemesi
tehdidi öbür yandan. Bunların hepsi bir araya gelince yengecin zamanı çok
değerli hale geliyor. Kısacık bir süre içinde bir şeyler bulup yemesi ve
açlığını gidermesi gerek. Onun için yuvasından çıkar çıkmaz başlıyor uçar gibi
bir sağa bir sola koşturup durmaya. Böylesine kısıtlı bir zaman diliminde
yaşamını sürdürmeye çalışıyor yengeç. Bu kısıtlı süreye ben “yengeç zamanı”
adını taktım. Kısacık dilimler halinde ve büyük tehditler altında yaşanmış
özgürlük anları bunlar. Birbirine eklendiğinde uzunmuş gibi görünebilir ama her
birini bağımsız olarak aldığınızda kısacık süreler.
Yengecin
özgürlüğünü kullandığı süreler yani yengeç zamanı çok kısıtlı. Ama insanın
özgürlüğünü kullanabildiği zamanlardan az değil. Çünkü, doğanın kurallarının
yanısıra kendi kendine uyguladığı, doğada olmayan bazı kuralları var insanın.
Giyiminden tutun davranışına kadar. Bunlarla yaşamayı özgürlüğün kısıtlanması
olarak algılarsanız bizim özgürlük zamanımız yengeç zamanından fazla değil.
Hele bunlara bir de düşünce kısıtlarını eklerseniz özgürlüğümüz neredeyse
yalnızca rüyalarımıza kalıyor.
(İlk kez 17.07.2005 tarihinde Radikal'de yayımlandı.)
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 202630 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.