Cari Açığın Doğum Yeri
Bir ekonomideki üretim miktarı,
tüketime yönelik talebe bağlıdır. Talebi olmayan malın üretimi yapılmaz.
Bir ekonomide üretimin artması
iki şekilde olur: (1) Mevcut üretim kapasitelerinin kullanım düzeyi artabilir,
(2) Yeni üretim birimleri devreye girebilir. İlki çok yaygın bir durum
değildir. Çünkü kapasite kullanımını sınırlayan ve belirli bir düzeyde tutan
birçok faktör vardır. Ekonominin üretiminin artması asıl olarak yeni üretim
birimlerinin devreye girmesi sonucu ortaya çıkar.
Yeni üretim birimlerinin devreye
girmesi yatırımla olur. Yeni bir fabrika, yeni bir elektrik santralı, yeni bir su
üretim tesisi kurmak için yatırım yapmak gerekir. Yatırım yapmak için yatırımı
yapacak olan kişi ya da kurumun ya kendi tasarrufu olmalıdır ya da başkalarının
yaptığı tasarrufları kredi olarak vermek amacıyla toplamış bir banka.
Dış dünyaya kapalı, sermaye
akımlarının serbest olmadığı bir ekonomide tasarruflarla yatırımlar birbirine
eşittir. Yani toplumun ne kadar tasarrufu varsa yapabileceği yatırım miktarının
sınırı o kadardır. Buna karşılık dış dünyaya açık, sermaye akımlarının serbest
olduğu bir ekonomide yatırımlar, iç tasarruflardan yüksek olabilir. Bu durumda
aradaki fark dış tasarrufların kullanılmasıyla kapatılır.
Bir ekonomide yatırımlar o
ekonomide yapılan tasarruflardan yüksekse o ekonomi, tasarrufları aşan
yatırımları yapabilmek için tasarruf açığı verir ve bu farkı başka ekonomilerin
tasarruflarını ödünç alarak ya da sermaye biçiminde çekerek karşılar.
Tasarruflarla yatırımlar arasında
oluşan negatif fark bize cari açığı, pozitif fark ise cari fazlayı verir. Aşağıdaki
tabloda çeşitli ekonomilerde 2011 yılında oluşan tasarruf ve yatırım oranları
(GSYH’da % paylar olarak) ile cari açığın GSYH’ya oranı gösteriliyor (Kaynak:
IMF, WEO database, April 2012.).
Tasarruf %
|
Yatırım %
|
Cari Denge %
|
|
ABD
|
12,9
|
15,9
|
-3,1
|
Çin
|
51,0
|
48,3
|
2,8
|
Japonya
|
21,9
|
19,9
|
2,0
|
Almanya
|
23,7
|
18,0
|
5,7
|
Fransa
|
18,8
|
20,1
|
-2,2
|
Brezilya
|
18,4
|
20,6
|
-2,1
|
İngiltere
|
12,9
|
14,8
|
-1,9
|
İtalya
|
16,4
|
19,6
|
-3,2
|
Rusya
|
28,6
|
23,2
|
5,5
|
İspanya
|
18,4
|
22,1
|
-3,7
|
Türkiye
|
12,5
|
22,4
|
-9,9
|
Polonya
|
17,5
|
21,8
|
-4,3
|
Çek Cum.
|
24,5
|
21,5
|
-2,9
|
Tablodan görüleceği gibi Çin,
Japonya ve Almanya dışındaki ekonomiler tasarruf açığı ve dolayısıyla cari açık
veriyor. Cari açığı en yüksek olan ekonomi olarak da Türkiye öne çıkıyor.
Aşağıdaki grafik 1980 yılından
2011 yılı sonuna kadar Türkiye ekonomisinin tasarruf ve yatırımlarının GSYH’ya
oranları ile cari açığın GSYH’ya oranını gösteriyor (Kaynak: IMF, WEO Database,
April 2012.)
Türkiye ekonomisi, tasarruf fazlası verdiği birkaç yıl
dışında genellikle tasarruf açığı veren ve dolayısıyla yatırımlarını yapabilmek
için cari açıkla karşılaşan ve cari açığı finanse edebilmek için dışarıdan
tasarruf ithal eden bir ekonomi konumundagörünüyor. Türkiye ekonomisinin cari fazla
verdiği yani tasarruflarının yatırımlarından fazla olduğu yıllar hep kriz
yılları. Yani Türkiye, kriz yılları öncesinde cari açık vererek büyümüş sonra
krize girince büyümesi ve dolayısıyla yatırımları düşmüş ve tasarrufları
fazlaya dönüşmüş bir ekonomi tablosu çiziyor.
Grafik bize Türkiye’nin 2000’li yıllarda hızla düşen
tasarruflarına karşılık yatırımlarını eski düzeyinde tuttuğunu gösteriyor (2009
yılındaki düşüş küresel krizin bize yansımasının sonucudur.) Öyle olunca da
aynı dönede cari açık ciddi bir artış sergilemiş görünüyor.
Tasarruflarla yatırımlar arasındaki bu farkı gidermenin
yani cari açığı düşürmenin başlıca 4 yolu var: (1) Yatırımları azaltmak (bunun
maliyeti büyüme hızının düşmesi olarak karşımıza çıkar.) (2) Tasarrufları
artırmak (kısa dönemde kolay bir iş değil ve maliyeti faizleri artırmak
olabilir.) (3) Başta enerji kaynakları omak üzere ithal edilen yatırım
mallarının fiyatlarının düşmesini beklemek (bu bizim dışımızdaki bir gelişme
olduğundan yapabileceğimiz fazla bir şey yok.) (4) İthal ettiğimiz malların bir
bölümünü içeride yerli kaynaklarla üretmeye çalışmak (hükümet son teşvik
kararnamesiyle bu yolda adımlar attı.)
Türkiye’nin önümüzdeki dönem büyümesi bu tercihlere ve
bunlara dayanılarak yapılacak uygulamalara göre biçimlenecek.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202636 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.