Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Gelirden Ne Kadar Pay Alıyorsunuz?


Bu yazımda anlattıklarımı tam olarak değerlendirebilmek için önce yine bu blogda yayımlanan Türkiye’de Gelir Dağılımı başlıklı yazımı okumanızı öneririm (http://www.mahfiegilmez.com/2012/03/turkiyede-gelir-daglm.html).

Gelir dağılımı eşitliğini ölçmek için kullanılan araçlardan en çok kullanılanı Gini katsayısıdır. Eğer gelir dağılımı tam anlamıyla eşitse, yani bütün değerler mutlak eşitlik çizgisi üzerindeyse o zaman Gini katsayısı sıfır çıkacak demektir. Sıfır ile bir arasında değişen katsayı, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımı eşitliğinin, bire yaklaştıkça gelir dağılımı eşitsizliğinin arttığını söyler bize. 

Türkiye’de gelir dağılımı ve çeşitli grupların gelirden aldıkları paylar aşağıdaki tabloda yer alıyor (Veriler TÜİK.)  

2006
2007
2008
2009
2010
Gini Katsayısı
0,43
0,41
0,41
0,42
0,40
Gelir Dağılımı (Gelir Grupları)
Toplam
100,0
100,0
100,0
100,0
100,0
Maaş, ücret
40,8
39,7
41,9
42,9
43,7
Yevmiye
3,7
4,0
4,1
3,5
3,6
Müteşebbis (kâr)
24,2
23,2
22,4
20,4
20,2
    Tarım
7,1
6,4
6,2
5,4
6,3
    Tarım dışı
17,1
16,8
16,1
15,0
13,8
Gayrimenkul (rant)
3,1
4,1
4,4
5,0
4,2
Menkul değer
6,1
7,0
4,2
5,3
4,5
Sosyal Transferler
17,8
18,2
19,1
19,6
20,5
     Emekli dul yetim aylıkları
16,9
17,0
18,1
18,3
18,6
     Diğer sosyal transferler
0,9
1,1
1,1
1,3
1,8
Hanelerarası  transfer
2,9
2,6
3,1
3,1
3,1
Diğer gelir
1,5
1,1
0,9
0,2
0,2

Önce Türkiye’de Gini katsayısına dayalı olarak hesaplanan gelir dağılımı eşitliğini ele alalım. TÜİK’in yaptığı hesaplama sistemi değişiklikleri nedeniyle geçmişle karşılaştırma yapma şansının pek kalmamış olduğunu ifade etmesine karşın 2005 yılında Gini katsayısının 0,38 olduğunu vurgulamakta yarar var. 2001 krizi öncesinde Gini katsayısı 0,40’ın üzerindeydi. Kriz sonrasında gelir dağılımı eşitsizliği azalmaya başladı. Her krizde böyle olur. Çünkü krizler yüksek gelirlilerin gelirlerini daha fazla törpüler.

Gini katsayısı sonraki yıllarda yeniden yükselmeye yüz tuttu. 2010’da düşük çıkmasının nedeni küresel krizin etkisidir. Muhtemelen birkaç yıl daha düşecek sonra yine artacaktır. Gelir dağılımında eşitliği sağlamanın yolu dolaysız ve dolaylı vergi orantısının dolaysız vergiler lehine yükselmesidir. Ki Türkiye böyle bir şey yaşamamıştır. Bizde Gini katsayısındaki gerilemenin yani gelir dağılımındaki nispi iyileşmenin nedeni krizin etkisidir.

Gelirin gruplar arasındaki dağılımına baktığımızda en büyük payın maaş ve ücret geliri elde edenlere ait olduğu görülüyor. 2006’da payı yüzde 40,8 olan bu grubun elde ettiği pay 2010’da yüzde 43,7’ye yükselmiş bulunuyor. Bu artışın iki nedeni var: Maaş ve ücretle çalışanların sayısındaki artış ve maaş ve ücretlerdeki artış.

İkinci büyük payı müteşebbisler kâr olarak elde ediyor. Buna karşılık kârın toplam içindeki payı 2006’da yüzde 24,2 iken 2010’da yüzde 20,2’ye gerilemiş bulunuyor. Tarım dışı teşebbüs gelirlerindeki gerileme oldukça çarpıcı. Bu gerilemenin de iki nedeni var: Kâr payları eski hızında devam edemiyor ve krizde kârlar düşüyor.

Tabloda dikkati çeken bir başka konu da sosyal transferler. Emekli dul ve yetim aylıklarının payı 2006’dayüzde 16,9 iken 2010’da yüzde 18,6’ya çıkmış bulunuyor. Üç nedeni olduğunu düşünüyorum. Emekli sayısı artıyor, yaşam süresi uzuyor ve emekli aylıkları yükseliyor.

Paradan para kazandığını iddia ettiğimiz faiz ve temettü geliri sahiplerinin gelirden aldığı pay 2010 yılında yüzde 4,5 düzeyindedir ve bu oran 2006’daki yüzde 6,1’lik paya göre oldukça gerilemiştir.

Özetle söylemek gerekirse Türkiye’nin gelir dağılımı bozuk bir görünümdedir. Bütün düzelmeler krizlerle ilintili olarak ortaya çıkmaktadır. Bizim özel çabamızla oluşmuş bir düzelme henüz gözlenebilmiş değildir. Onun olabilmesi büyük ölçüde ağırlığın dolaylı vergilerden dolaysız vergilere kaydırılmasını sağlayacak bir vergi reformuna bağlı bulunmaktadır. Gelirden en yüksek payı sanıldığı gibi kâr ya da faiz elde edenler değil maaşlılar ve ücretliler almaktadır. sabit gelirler dediğimiz maaş ve ücret sahipleri almaktadır. Buna karşılık maaş ve ücret geliri elde edenlerin sayısı ötekilere göre çok daha fazla olduğu için gelirin grup içinde paylaşımda adam başına düşen gelir miktarı ötekilere göre düşük kalmaktadır. Müteşebbis gelirleri düşme eğilimindeyken sosyal transferler artmaktadır. Bu eğilim sürerse Türkiye bir süre sonra yeni bir sosyal güvenlik reformu yapmak zorunda kalacaktır.






EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

15 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.