Gelirden Ne Kadar Pay Alıyorsunuz?
Bu yazımda anlattıklarımı tam
olarak değerlendirebilmek için önce yine bu blogda yayımlanan Türkiye’de Gelir
Dağılımı başlıklı yazımı okumanızı öneririm (http://www.mahfiegilmez.com/2012/03/turkiyede-gelir-daglm.html).
Gelir dağılımı eşitliğini ölçmek için kullanılan araçlardan en çok
kullanılanı Gini katsayısıdır. Eğer gelir dağılımı tam anlamıyla eşitse, yani
bütün değerler mutlak eşitlik çizgisi üzerindeyse o zaman Gini katsayısı sıfır
çıkacak demektir. Sıfır ile bir arasında değişen katsayı, sıfıra yaklaştıkça
gelir dağılımı eşitliğinin, bire yaklaştıkça gelir dağılımı eşitsizliğinin
arttığını söyler bize.
Türkiye’de gelir dağılımı ve
çeşitli grupların gelirden aldıkları paylar aşağıdaki tabloda yer alıyor
(Veriler TÜİK.)
2006
|
2007
|
2008
|
2009
|
2010
|
|
Gini Katsayısı
|
0,43
|
0,41
|
0,41
|
0,42
|
0,40
|
Gelir
Dağılımı (Gelir Grupları)
|
|||||
Toplam
|
100,0
|
100,0
|
100,0
|
100,0
|
100,0
|
Maaş,
ücret
|
40,8
|
39,7
|
41,9
|
42,9
|
43,7
|
Yevmiye
|
3,7
|
4,0
|
4,1
|
3,5
|
3,6
|
Müteşebbis
(kâr)
|
24,2
|
23,2
|
22,4
|
20,4
|
20,2
|
Tarım
|
7,1
|
6,4
|
6,2
|
5,4
|
6,3
|
Tarım dışı
|
17,1
|
16,8
|
16,1
|
15,0
|
13,8
|
Gayrimenkul
(rant)
|
3,1
|
4,1
|
4,4
|
5,0
|
4,2
|
Menkul
değer
|
6,1
|
7,0
|
4,2
|
5,3
|
4,5
|
Sosyal
Transferler
|
17,8
|
18,2
|
19,1
|
19,6
|
20,5
|
Emekli dul yetim aylıkları
|
16,9
|
17,0
|
18,1
|
18,3
|
18,6
|
Diğer sosyal transferler
|
0,9
|
1,1
|
1,1
|
1,3
|
1,8
|
Hanelerarası transfer
|
2,9
|
2,6
|
3,1
|
3,1
|
3,1
|
Diğer
gelir
|
1,5
|
1,1
|
0,9
|
0,2
|
0,2
|
Önce Türkiye’de Gini katsayısına
dayalı olarak hesaplanan gelir dağılımı eşitliğini ele alalım. TÜİK’in yaptığı
hesaplama sistemi değişiklikleri nedeniyle geçmişle karşılaştırma yapma
şansının pek kalmamış olduğunu ifade etmesine karşın 2005 yılında Gini
katsayısının 0,38 olduğunu vurgulamakta yarar var. 2001 krizi öncesinde Gini
katsayısı 0,40’ın üzerindeydi. Kriz sonrasında gelir dağılımı eşitsizliği
azalmaya başladı. Her krizde böyle olur. Çünkü krizler yüksek gelirlilerin
gelirlerini daha fazla törpüler.
Gini katsayısı sonraki yıllarda
yeniden yükselmeye yüz tuttu. 2010’da düşük çıkmasının nedeni küresel krizin
etkisidir. Muhtemelen birkaç yıl daha düşecek sonra yine artacaktır. Gelir
dağılımında eşitliği sağlamanın yolu dolaysız ve dolaylı vergi orantısının
dolaysız vergiler lehine yükselmesidir. Ki Türkiye böyle bir şey yaşamamıştır.
Bizde Gini katsayısındaki gerilemenin yani gelir dağılımındaki nispi
iyileşmenin nedeni krizin etkisidir.
Gelirin gruplar arasındaki
dağılımına baktığımızda en büyük payın maaş ve ücret geliri elde edenlere ait
olduğu görülüyor. 2006’da payı yüzde 40,8 olan bu grubun elde ettiği pay
2010’da yüzde 43,7’ye yükselmiş bulunuyor. Bu artışın iki nedeni var: Maaş ve
ücretle çalışanların sayısındaki artış ve maaş ve ücretlerdeki artış.
İkinci büyük payı müteşebbisler
kâr olarak elde ediyor. Buna karşılık kârın toplam içindeki payı 2006’da yüzde
24,2 iken 2010’da yüzde 20,2’ye gerilemiş bulunuyor. Tarım dışı teşebbüs
gelirlerindeki gerileme oldukça çarpıcı. Bu gerilemenin de iki nedeni var: Kâr
payları eski hızında devam edemiyor ve krizde kârlar düşüyor.
Tabloda dikkati çeken bir başka
konu da sosyal transferler. Emekli dul ve yetim aylıklarının payı 2006’dayüzde
16,9 iken 2010’da yüzde 18,6’ya çıkmış bulunuyor. Üç nedeni olduğunu
düşünüyorum. Emekli sayısı artıyor, yaşam süresi uzuyor ve emekli aylıkları
yükseliyor.
Paradan para kazandığını iddia
ettiğimiz faiz ve temettü geliri sahiplerinin gelirden aldığı pay 2010 yılında
yüzde 4,5 düzeyindedir ve bu oran 2006’daki yüzde 6,1’lik paya göre oldukça
gerilemiştir.
Özetle söylemek gerekirse
Türkiye’nin gelir dağılımı bozuk bir görünümdedir. Bütün düzelmeler krizlerle
ilintili olarak ortaya çıkmaktadır. Bizim özel çabamızla oluşmuş bir düzelme
henüz gözlenebilmiş değildir. Onun olabilmesi büyük ölçüde ağırlığın dolaylı
vergilerden dolaysız vergilere kaydırılmasını sağlayacak bir vergi reformuna
bağlı bulunmaktadır. Gelirden en yüksek payı sanıldığı gibi kâr ya da faiz elde
edenler değil maaşlılar ve ücretliler almaktadır. sabit gelirler dediğimiz maaş
ve ücret sahipleri almaktadır. Buna karşılık maaş ve ücret geliri elde
edenlerin sayısı ötekilere göre çok daha fazla olduğu için gelirin grup içinde paylaşımda
adam başına düşen gelir miktarı ötekilere göre düşük kalmaktadır. Müteşebbis
gelirleri düşme eğilimindeyken sosyal transferler artmaktadır. Bu eğilim
sürerse Türkiye bir süre sonra yeni bir sosyal güvenlik reformu yapmak zorunda
kalacaktır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202615 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.