Gelir Dağılımında Düzelme Yok
Gelir
Dağılımı Eşitliği Nasıl Ölçülüyor? Gini katsayısı ve Lorenz eğrisi
Gelir dağılımı eşitliğini ölçmek için
kullanılan araçlar içinde en yaygın kullanılanı Gini katsayısıdır. Bir kare
çizerek soldaki dikey eksene yüzde 10 ya da 20’lik bölümler halinde GSYH’dan alınan
payları, alttaki yatay eksene de yine yüzde 20’lik paylar halinde nüfusu yerleştirelim.
Her bir yüzde 20’lik nüfus payının gelirden ne kadar pay aldığını bu eksenlerin
arasında kalan alanda işaretlersek karşımıza bir eğri çıkar. Buna Lorenz Eğrisi
adını veriyoruz. Şimdi de soldan sağa doğru karenin köşegen çizgisini çizelim.
Buna da mutlak eşitlik çizgisi diyoruz. Yani bütün işaretlerimiz bu çizginin
üzerine gelirse o toplumda gelir dağılımı eşittir. Lorenz eğrisi mutlak eşitlik
çizgisinden ne kadar uzaklaşıyorsa gelir dağılımı o kadar bozuluyor demektir.
Aşağıdaki şekilde hayali bir ülke için çizilmiş Lorenz eğrisi yer alıyor.
Lorenz eğrisi ile mutlak eşitlik çizgisi arasında kalan alanın büyüklüğünü
(şekilde A alanı) mutlak eşitlik çizgisinin altında kalan alanın tamamına
(şekilde A + B alanı) bölersek karşımıza bir oran çıkar. Buna Gini Katsayısı
diyoruz. Eğer gelir dağılımı tam anlamıyla eşitse, yani bütün değerler mutlak
eşitlik çizgisi üzerindeyse o zaman Gini katsayısı sıfır çıkacak demektir. Gini
katsayısı sıfır ile bir arasında değişen bir katsayıdır ve sıfıra yaklaştıkça
gelir dağılımı eşitliğinin, bire yaklaştıkça gelir dağılımı eşitsizliğinin
arttığını gösterir.
Türkiye’de
Gelir Dağılımı
Türkiye’de gelir dağılımı araştırmalarını TÜİK
yapmaktadır. 2001 krizinden hemen sonraki yılda 0.44 gibi bir düzeyde olan Gini
katsayısı, izleyen yıllarda düzelme eğilimine girmiş 2003’de 0,42, 2004’de
0,40’a inmiş ve 2005’de 0.38 ile düzelmenin doruk noktasına çıkmış görünüyor.
Eğer Türkiye bu eğilimi sürdürebilseydi gelir dağılımı bozukluğunu düzeltme
yolunda ilerliyor olacaktı. Ne var ki 2006 yılında yeniden 0.43’e çıkan Gini
katsayısı 2007 ve 2008 yıllarında 0.41 oranında kalmış. Bu gelişim bize
krizin yarattığı bir gelir dağılımı iyileşmesi yaşandığını işaret ediyor. Yani
2002 ile 2005 arasında yaşanan gelir dağılımı düzelmesinin krizin getirdiği
törpülemelerden kaynaklandığı anlaşılıyor. Çünkü krizler yüksek gelir
gruplarını daha fazla etkiliyor ve daha fazla törpülüyor. Krizin etkisi ortadan
kalkmaya başladığında ise gelir dağılımı bozukluğu yeniden ortaya çıkmaya
yöneliyor. 2001 krizi kadar etkili olmasa da küresel krizin etkisiyle 2009 ve
sonrasında Gini katsayısında benzer düzelmeler ortaya çıkmış bulunuyor. 2009
yılında 0,415’de kalan katsayı 2010 yılında 0,402’ye gerilemiş, 2011 yılında 0,404
olarak gerçekleşmiş durumda.
Türkiye’nin 2011 yılına ilişkin Lorenz eğrisi
aşağıdaki grafikte, sıralı yüzde 20'lik gruplar ve gelirden aldıkları paylar da aşağıdaki tabloda gösterilmektedir (Grafik ve tablo TÜİK sitesinden alınmıştır.)
Bunu basitleştirerek anlatmaya çalışayım. Türkiye’nin 100 kişilik ve yılda 100 TL geliri olan bir köy olduğunu düşünelim. Bu 100 kişilik köyün en düşük gelirli 20 kişisi 100 TL’lik gelirden toplam 5,8 TL pay almaktadır. Yani bu grubun kişi başına ortalama geliri 29 kuruştur. Bir üst gelir grubunu oluşturan 20 kişinin toplam geliri 10,6 TL’dir. Bu 20 kişinin kişi başına yıllık ortalama geliri 51 kuruştur. Üçüncü grubu oluşturan 20 kişinin toplam payı 15,2 TL’dir. Bu gruptaki kişi başına yıllık gelir 76 kuruştur. Dördüncü grubun toplam geliri 21,7 TL’dir. Bu grupta kişi başına yıllık ortalama gelir 1,09 TL’dir. Gelirden en yüksek payı alan son 20 kişinin toplam geliri 46,7 TL’dir. Bu en zengin grupta kişi naşına yıllık ortalama gelir 2,34 TL’dir. Buna göre en düşük yıllık ortalama gelir ile en yüksek yıllık ortalama gelir arasında 8 kat fark bulunmaktadır.
Dünyada durum
Dünya ülkeleri üzerinde yapılan gelir dağılımı
araştırmaları Gini katsayısının 0.25 ile 0.50 arasında yaygınlaştığını
gösteriyor. İsveç, Norveç gibi sosyal demokrasi rejimi uygulayan Kuzey
ülkelerinde Gini katsayısı 0,25 – 0,30 gibi oranlarda çıkıyor. Eski sosyalist
ülkelerin çoğunda da buna benzer düşük Gini katsayıları söz konusu. Almanya,
gelişmiş ekonomiler arasında 0,28’lik oranla gelir dağılımının en iyi olduğu
ülke. İngiltere’de oran 0,34. ABD’de gelir dağılımı eşitsizliği Türkiye’deki
gibi 0,41 düzeyinde. Türkiye’nin de üyesi olduğu OECD ülkeleri arasında en kötü
Gini katsayısına sahip üç ülke şunlar: (1) Türkiye 0,40, (2) Meksika 0,48 ve
(3) Şili 0,50.
Gelir
dağılımının arka yüzü
TÜİK’in 2011 yılına ilişkin gelir dağılımı
araştırmasının ortaya koyduğu bazı önemli saptamalar da şöyle: (1) Ortalama
yıllık hanehalkı geliri 24,343 TL. (2) Yıllık gelirin dağılımında en yüksek pay
yüzde 45 ile maaş ve ücret gelirlerine ait. (3) Nüfusun yaklaşık yüzde 60’ı
kendilerine ait konutlarda oturuyor. (4) Nüfusun yüzde 16’dan biraz fazlası
yoksulluk sınırının altında yaşıyor. (5) Nüfusun yüzde 62’sinin taksitli
ödemesi ve borcu, yüzde 26’dan biraz fazlasının ise çok ağır borç yükü bulunuyor.
(6) Nüfusun yüzde 87’ye yakını “evden uzakta bir haftalık tatili”, yüzde 68’e
yakını “beklenmedik giderleri”, yüzde 80’in biraz yüzde 80’in biraz üzerindeki
bölümü de “yıpranmış ve eskimiş mobilyalarını yenileme ihtiyacını
karşılayamadığını” ifade ediyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202651 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.