Maliye Politikası Devreye Giriyor
Para politikası niçin maliye
politikasına tercih ediliyor başlıklı yazımda bunun nedeni olarak şu şekilde
özetleyebileceğim üç konuya değinmiştim: (1) Maliye politikasında kararı hükümet
alıyor ve dolayısıyla fatura hükümete çıkıyor. Oysa para politikasında kararı
Merkez Bankası alıyor ve husumet Merkez Bankası’na yöneliyor. (2) Halkın büyük
çoğunluğu para politikasının faiz oranları, APİ ve karşılıklar politikası gibi
araçlarının ayrıntılarını bilmediği için alınan kararların nereye varacağını
bilmiyor. Oysa maliye politikasında örneğin vergileri artırınca hükümete
yönelik tepkiler hemen büyüyor. (3) Para politikasında karar alma, uygulama ve
sonuca gitme süreleri maliye politikasına göre çok daha kısa ve hızlıdır. (http://www.mahfiegilmez.com/2012/08/para-politikas-nicin-maliye-politikasna.html)
Aynı yazının sonunda şöyle bir
cümle vardı: “Önceliği para
politikasına vermek ve maliye politikasını da onu destekleyecek biçimde
yönlendirmek günümüz ekonomi politikası yaklaşımının temeli haline gelmiş
bulunuyor.”
Gerek Merkez Bankası’nın uyguladığı para politikası, gerekse
hükümetin izlediği program cari açığı düşürmek suretiyle yumuşak inişi
başarmayı hedefliyor. TL’nin geçen yıllara göre değer kaybetmiş olması ithalatı
pahalı hale getiriyor ve oldukça etkili oluyor. Bunun sonucu olarak da ithalat
ve dolayısıyla cari açık düşüyor.
Türkiye ekonomisinde son dönemde yaşanan iki düşüş olgusu var:
(1) Büyüme düşüyor, (2) Cari açık düşüyor. Bu ikisi ithalat nedeniyle birbirine
bağlı bulunuyor. Çünkü Türkiye, büyümesi için gerekli hammadde, ara malı ve
yatırım malını ithal eden bir ülke. Tüketim malı ithalatı toplamın yüzde 15’i
dolayında, kalan yüzde 85 ise bu saydığımız mallardan oluşuyor. Dolayısıyla
bunlar pahalı hale gelip yeterince ithal edilemeyince büyüme de düşüyor.
Büyümenin düşmesi iç talepteki düşüşle paralel. Çünkü dış
talepte düşüş olsa da ihracatımız artarak devam ediyor. İç talep düşüşü demek
harcamaların düşmesi demek. Türk vergi sisteminde toplanan vergilerin yüzde
65’i KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerden oluşuyor. Harcamanın düşmesi demek
toplanan dolaylı vergilerin de düşmesi demek.
Cari açığın düşmesi büyük ölçüde ithalatın düşmesiyle aynı
anlama geliyor. İthalatın düşmesi ise ithalden alınan KDV ve ÖTV gibi vergi
gelirlerinin (ki toplamda oldukça önemli paylara sahipler) düşmesiyle aynı anlamı
taşıyor.
Bu durumda büyüme ve cari açık düşerken vergi gelirleri de
geriliyor ve dolayısıyla bütçe açığı yükseliyor.
Ekonominin yavaşladığı ve bundan şikayet edildiği bir ortamda
kamu harcamalarının artması sonucunda bütçe açığının büyümesi bir anlamda
otomatik stabilizatör etkisi yaratır. Kamu harcamaları artmışsa insanların eline
harcamak için daha çok para geçer. Bunlar harcanınca da ekonomi canlanmaya
başlar. Ama konu vergi gelirlerinin düşüklüğünden kaynaklanan bir bütçe açığı
ise o zaman bütçe açığı otomatik dengeleyici işlevi görmez, beklentilerin daha
da bozulmasına yol açar.
Türkiye gibi kredi notu yatırım eşiğinin altında olan
ekonomilerde cari açık ile bütçe açığının (ikiz açık) karşılıklı görünümleri mevcut
kredi notunun daha da düşmemesi için önemlidir. Hükümetin, henüz Avrupa
ekonomileri kadar açık vermeyen bütçeyi toparlamak için maliye politikasını
para politikasının yanında devreye sokma telaşının temel nedeni budur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202645 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.