Türk'e Başka Yabancıya Başka Reel Faiz
Faiz, bir kişi ya da kurumun
tasarruf ettiği fonları, ihtiyacı olanlara belirli bir süre için ödünç vermesi
karşılığında aldığı bedeldir. Bu ödünç verme eylemi bankalara tasarruf mevduatı
yatırmak biçiminde olabileceği gibi, kurumların çıkardığı tahvil ve bonoları
satın almak suretiyle de olabilir.
Bankaların bir yıllık mevduata
verdiği yüzde 10 dolayındaki faiz nominal (görünürdeki, üstünde yazılı olan)
faizdir. Nominal faizden Türkiye’de yüzde 15 gelir vergisi kesintisi (stopaj) yapılır.
Bu durumda kişinin eline geçecek faiz yüzde 8,5’e iner. Buna da net nominal
faiz denir. Yani yılbaşında bankaya 100 TL yatıran bir kişi yılsonunda parasını
108,5 TL olarak geri alacak demektir.
Reel faiz, nominal faizden
enflasyonun arındırılmasıyla bulunan faizdir. Şöyle bir formülle hesaplanır:
Reel faiz = (1 + nominal faiz) / (1 + beklenen enflasyon) – 1. Buradan çıkan
sonucu 100 ile çarparsak reel faizi yüzde cinsinden görmüş oluruz. Yukarıdaki
örnekten gidersek, o yıl gerçekleşen enflasyon yüzde 7 ise, bu kişinin elde
ettiği reel faiz yüzde 1,4 dolayında çıkacak demektir. Beklenen enflasyonun
gerçekleşme sonucuna göre bu faiz sıfırdan büyük çıkabileceği gibi sıfır ya da
sıfırdan küçük de çıkabilir.
Aşağıdaki tablo, 100 TL’sini bir
yıl vadeyle ve yüzde 10 nominal faiz üzerinden bankaya yatıran bir Türk ile 55,6
dolarını getirip 1,8 TL’lik kurdan bozdurup elde ettiği 100 TL’yi aynı faizle
bankaya yatıran Amerikalının durumunu karşılaştırmalı olarak ortaya koymayı
amaçlıyor (Varsayım: TL’nin değerinde, yani USD kurunda bir yıl boyunca
değişiklik olmamıştır.)
Türk (TL)
|
Amerikalı (USD)
|
|
Yılbaşı ve yılsonu dolar kuru
|
1 USD = 1,8 TL
|
1 USD = 1,8 TL
|
Söz konusu tutar
|
100 TL
|
55,6 USD
|
Mevduat olarak yatırılan
|
100 TL
|
100
TL
|
Nominal faiz
|
% 10
|
%
10
|
Nominal faiz geliri
|
10 TL
|
10
TL
|
Nominal faizden GV stopajı
|
% 15
|
%
15
|
Net nominal faiz geliri
|
8,5 TL
|
4,7 USD
|
Toplam getiri
|
108,5 TL
|
60,3 USD
|
İlgili ülkedeki enflasyon
|
% 7
|
% 2
|
Reel faiz
|
% 1,4
|
% 6,4
|
Türk de Amerikalı da bir yılın
sonunda 10 TL faiz elde etmiş olacak. Bu faiz gelirinden yüzde 15 gelir vergisi
kesilecek ve her ikisinin de eline 8,5 TL faiz geliri geçecek. Her ikisinin de
o aşamada parasını çektiğini düşünelim. İkisinin de elinde toplam 108,5 TL
olacak demektir. Amerikalının aynı gün parasını 1,8 TL’lik kurdan dolara
çevirdiğini ve eline geçen 60,3 dolarla ülkesine döndüğünü düşünelim.
Türkiye’de enflasyon yüzde 7 olduğu için Türk’ün bu işlemden elde ettiği reel
faiz yüzde 1,4’te kalmıştır. ABD’de enflasyon yüzde 2 olduğu için Amerikalının
elde ettiği reel faiz ise yüzde 6,4 olarak gerçekleşmiştir (55,6 USD'nin faizi dolar karşılığı 4,7 USD yani yüzde 8,5 ediyor.) ABD’de faizler
yüzde 1 - 2 dolayında olduğundan Amerikalı, kendi ülkesinde parasını bankaya
yatırsa muhtemelen negatif reel faiz elde etmiş ya da en iyi olasılıkla parasının
satın alma gücünü korumuş olacaktı.
Şimdi de Merkez Bankası’nın
uyguladığı para politikasının piyasa faizini yüzde 10’dan yüzde 8’e düşürdüğünü
varsayalım ve yukarıdaki tabloyu buna göre yeniden yapalım.
Türk (TL)
|
Amerikalı (USD)
|
|
Yılbaşı ve yılsonu dolar kuru
|
1 USD = 1,8 TL
|
1 USD = 1,8 TL
|
Mevduat
|
100 TL
|
55,6 USD
|
Nominal faiz
|
% 8
|
% 8
|
Nominal faiz geliri
|
8 TL
|
8
TL
|
Nominal faizden GV stopajı
|
% 15
|
%
15
|
Net nominal faiz geliri
|
6,8 TL
|
3,8 USD
|
Toplam getiri
|
106,8 TL
|
59,4 USD
|
İlgili ülkedeki enflasyon
|
% 7
|
% 2
|
Reel faiz
|
% - 0,2
|
% 4,7
|
Bu yeni değerlere göre yaptığımız
tablo bize şunu anlatıyor: Enflasyon Türkiye’de ABD’den yüksek olduğu ve TL,
USD’ye göre değer kazanmadığı sürece Amerikalı yatırımcı kazançlı çıkmaya devam
eder. Buna karşılık Türk zarar eder. Tabloda faizin yüzde 8’e düşmesi yerli
tasarruf sahibini negatif reel faize sürüklerken Amerikalı yatırımcı yüzde 4,7 reel faiz elde etmeye devam etmektedir (3,8 USD'lik getiri 55,6 USD'nin faiz geliri olduğuna göre 100 USD'nin faiz geliri 4,7 USD eder. Yani Faiz yüzde 4,7'ye gelmiş olur.)
Bu ayrımı gözden kaçırır ve
Amerikalının da bizdeki enflasyonla hesaplanmış bir reel faiz elde ettiğini
düşünürsek yanlış yaparız. O nedenle de yabancı faiz geliri sahibine parasını
yurt dışına çıkarırken ek bir vergi uygulamadığımız sürece faizi fazla düşürme
imkanı yoktur. Aksi takdirde yerli yatırımcı negatif reel faiz almaktansa
parasını bankadan çeker.
Bu hesapta Amerikalı’nın ek
kazanç piyangosu TL’nin USD karşısında değer kazanmasıdır. Eğer vade sonunda TL
- USD kuru örneğin 1,6’ya yükselmişse bu durumda (ilk tablodaki örneği
kullanıyoruz) Amerikalı’nın vade sonunda faiz dahil elde ettiği 108,5 TL’yi
dolara çevirdiğinde eline geçecek tutar 60,3 USD değil, 67,8 USD olacaktır.
Yani TL’nin değer kazanmasıyla Amerikalı yatırımcı ek 7,5 USD kazanç sağlamış
olmaktadır. Bu hesapta Amerikalı’nın riski ise TL’nin değer kaybetmesidir. Eğer
vade sonunda TL - USD kuru örneğin 2’ye yükselmişse bu durumda (ilk tablodaki
örneği kullanıyoruz) Amerikalı’nın vade sonunda faiz dahil elde ettiği 108,5
TL’yi dolara çevirdiğinde eline geçecek tutar 60,3 USD değil, 54,3 USD
olacaktır. Yani TL’nin değer kaybıyla Amerikalı yatırımcı 6 dolar kayba uğramış
olacaktır.
TL’nin değer kazanması olasılığı
sıcak para açısından Türkiye’yi çekici hale getirirken, değer kaybetmesi olasılığı
da riskleri artırmaktadır. O nedenledir ki Türkiye’ye gelen para sıcak para
yani kısa vadeli para olarak gelmektedir.
TCMB’nin
faiz konusundaki açmazı buradadır. Faizi düşürüp de piyasadaki TL mevduat,
tahvil ve bono faizinin düşmesine yol açsa Türk tasarruf sahiplerinin
paralarını bankada ya da tahvil bonoda tutmalarının pek anlamı kalmayacak, bu
durumda paralarını ya tüketim harcamalarına, ya da gayrimenkule yatıracaklar.
Buna karşılık yabancılar açısından reel faiz sıfıra yaklaşırken çekici olmaktan
çıkacak riskler ön plana gelmeye başlayacak ve sıcak para girişi azalacaktır.
Cari açığı küçülse de hala yüksek olan ve bu açığı dış finansmanla karşılamak
durumunda olan bir ülkede faiz ilginç bir denge oluşturmaktadır. TCMB’nin faiz
dışında karşılık oranlarıyla oynaması ROK adı altında uygulamalar icat
etmesinin nedeni budur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202648 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.