Cumhuriyet Projesi
Şimdilerde
dile getirildiği gibi tek bir proje değildi başlangıçta cumhuriyet. Birçok projeyi
içinde taşıyan bir idealler bütünüydü. Projelerden birisi demokrasiyi getirmekti.
Asıl olan cumhuriyet değil demokrasi kuşkusuz. Ve demokrasi için cumhuriyetin
şart olmadığının en önemli kanıtı da İngiltere ya da İsveç gibi monarşiyle
yönetilen ülkeler. Bunların hepsi doğru ama Türkiye açısından cumhuriyet aynı
zamanda demokrasi demekti. Çünkü Türkiye’de bugün sahip olduğumuz bütün demokratik
haklar cumhuriyetle geldi. Ki bu haklar geldiğinde tek parti iktidarı vardı ve
demokrasiden söz etmek mümkün değildi.
O projeler
bütününün en önemli parçalarından birisi kadın erkek eşitliğiydi. Hatta Cumhuriyet,
tek bir projeye indirgenecekse bir kadın projesi olduğunu bile söylemek mümkün.
Kadını, itildiği ikinci sınıf konumdan çekip çıkarmayı, onu toplumun içine
katmayı, erkeklerle birlikte, omuz omuza çalışmasını sağlamayı ve böylece
toplumun yaratıcılığını artırmayı hedefleyen bir projeydi. Cumhuriyeti kuranlar
kadının erkekle birlikte çalışmadığı, evine kapandığı, üretimden çekildiği,
yarışmaya girmediği bir ortamda ilerleme olmayacağını görmüşlerdi. Batının
bizden en önemli farkının kadının erkekle yan yana olmasıyla ortaya çıktığını,
kadının birinci sınıf insan olduğu bir toplumun ileri gittiğini fark
etmişlerdi. Osmanlının bütün ortadoğuyla birlikte geri kalmasının temelinde kadının
geriye itilmesinin yattığını anlamışlardı. Kadını öne çıkarma projesini hayata geçirdiler.
Hala o projenin etkisiyle öne çıkmaya devam ediyor kadınlarımız.
Son günlerden
bir örnek olarak dünya şampiyonasında finallere giden kadın voleybol milli
takımımızı gösterebilirim kadın projesinin başarısı konusunda. Türkiye’de
kızlar, çeşitli baskılar nedeniyle, erkeklere göre çok daha az sayıda
katılıyorlar spora. Rakip takımların çoğunun ülkesinde böyle bir sıkıntı yok. O
ülkelerde kızlar herhangi bir baskıyla karşılaşmadan spora girebiliyor. Sınırlı
da olsa bizde kızların spora girmesini sağlayan itici güç cumhuriyetin kadın
projesi ve çeşitli kuruluşlarımızın kız takımlarına verdikleri doğrudan ya da
dolaylı sponsorluklardır.
Cumhuriyetin
projelerinden birisi de kamu iktisadi teşebbüslerini kurmaktı. Bugünlerde geri
zekâlılıkla bir tuttuğumuz o proje olmasaydı sanayimiz asla buralara
ulaşamazdı. Ben özelleştirmeden yana bir düşünceye sahibim. Ama bu düşünce
yapısı o dönemde KİT’lerin kurulmasının gerekliliğini inkâr edecek bir
bağnazlığa götürmüyor beni. Hatta şimdilerde özellikle doğu ve güneydoğuda yeni
KİT’ler kurmanın doğru olacağını savunuyorum. KİT’ler o bölgede işsizliğin
çözümüne yardımcı olarak teröre kayan gençleri kurtarabilir. Bazı KİT’ler
özelleştirildikten sonra tarım ve hayvancılığımızda yaşanan çöküş bize kategorik
karşı çıkışların doğru olmadığını anlatıyor.
Bir
yandan kızların örtünmesini isteyen, bir yandan onların şortla yaptıkları
sporlarda elde ettikleri başarıları alkışlayan, bir yandan KİT’lerin
satılmasını savunan bir yandan da hayvancılık çökünce devleti göreve çağıran bir
toplumuz biz. Bu, bizim çelişkilerimizden yalnızca iki tanesi. Bunun gibi
yüzlerce çelişkimiz var. Bu çelişkilerle bu aşamaya varmış olmamız demokrasinin
değil cumhuriyetin başarısıdır. Bundan sonraki başarıları da umarım demokrasi
getirir.
Eğer bir
projeyse cumhuriyet, ona en çok sahip çıkması gerekenler kadınlardır. Çünkü proje
başarısız olursa en çok onlar kaybedecek.
Atatürk'ün dediği gibi en büyük bayram kutlu olsun.
(Bu yazı ilk kez 04.11.2010 tarihinde Radikal Gazetesinde yayınlandı. Yazı, Kendime Yazılar kitabımda 206. sayfada yer alıyor. Son cümleyi burada ekledim.)
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 202635 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.