Güncellenmiş IMF Notu
IMF, kaynaklarını nereden elde eder?
2012 sonu itibariyle IMF’nin 188
üyesi vardır. Bu 188 ülke, ekonomisinin gücüne uygun biçimde IMF’ye kota adı
altında bir sermaye katkısında bulunur. SDR (özel çekme hakları) IMF’nin hem yarattığı
rezerv hem de hesap birimidir. Bu birim Dolar, Euro, Sterlin ve Yen’in belirli
ağırlıklarla oluşturduğu bir sepete göre belirlenir. 2 Aralık 2012 günü
itibariyle 1 SDR 1,5348 Dolara eşit olduğuna göre Türkiye’nin kotası 2,235
milyon Dolar etmektedir.
IMF’deki kotalar toplamı 238,1
milyar SDR’dır (365 milyar Dolar.) IMF’nin temel gelir kaynağı bu kotalar ve
üye ülkelerden ihtiyaç duyanlara sağladığı imkanlardan elde ettiği faiz
gelirleridir. IMF, ayrıca üye ülkelerin merkez bankalarından borçlanma yoluna
da gitmektedir.
Kotanın önemi
IMF’deki kotanın ülke açısından
üç açıdan önemi vardır: (1) Kota, IMF’deki oy gücünü belirler. Ayrıca ülkenin
IMF içindeki temsil düzeyini belirler. (2) Kota, ülkenin ihtiyaç halinde
IMF’den alabileceği imkanın miktarını belirler. (3) Kota, ülkenin IMF’den
rezerv olarak kullanabileceği SDR’nin miktarını gösterir. IMF’de en yüksek kota
ABD’ye (42,1 milyar SDR ya da 64,6 milyar Dolar) en düşük kota ise Tuvalu’ya (1,8
milyon SDR ya da 2,8 milyon Dolar) aittir.
IMF’nin üyelere karşı temel görevi
IMF’nin üye ülkelere karşı temel
görevi bu ülkelerden ödemeler dengesi sıkıntısına giren ya da girme olasılığı
içinde bulunanlara bu sıkıntıdan uzaklaşıncaya kadar destek olmak üzere borç
vermektir. Böylece borç verilen ülkenin uluslar arası rezervlerini yenilemesi,
ithalatı için gerekli ödemeleri yapabilmesi ve ekonomik istikrara yeniden
dönmesi hedeflenir. IMF’nin verdiği borç belirli bir proje ya da iş için değil
makroekonominin tümü içindir. Bu özelliğiyle de Dünya Bankası ya da benzeri
kuruluşların kredilerinden farklıdır.
Üye ülkenin destek talebi: Niyet mektubu
Ödemeler dengesi sorunuyla
karşılaşan veya karşılaşma olasılığı bulunan bir üye ülkenin talebi üzerine IMF
harekete geçer. Üye ülke bu talebini ve uygulayacağı ekonomik istikrar
programını IMF yönetimine açıklayan bir niyet mektubu (letter of intent) sunar.
BU talep ve uygulanacak program IMF İcra Direktörleri Kurulu tarafından
onaylanırsa bir IMF düzenlemesi yapılır. IMF düzenlemelerine dayalı desteğin
üye ülkeye ödenmesi programın uygulanmasına ilişkin denetimlerin onaylanmasına
bağlı taksitler halinde yapılır. Buna karşılık güçlü uygulamalara sahip ülkeler
için bu ödemeler taksit yerine bir seferlik ödeme halinde yapılabilir.
IMF’nin borç vermekte kullandığı araçlar
Bunları 2 başlıkta
toplayabiliriz: İmtiyazlı krediler, normal krediler
İmtiyazlı
krediler
Bunlar düşük
gelirli üye ülkeler için dizayn edilmiş olup üç adettir: Süresi uzatılmış fon
kolaylığı, stand by kredi imkanı, hızlı kredi imkanı. 2013 yılı sonuna kadar bu
imkanlar sıfır faizlidir. Süresi
uzatılmış fon kolaylığı: Orta dönemli ödemeler dengesi sıkıntılarını
karşılamak üzere faizsiz olarak kullandırılan 5,5 yılı ödemesiz dönem olmak
üzere toplam 10 yıllık bir dönemde geri ödemesi yapılacak olan bir destektir. Stand-By kredisi: Kısa dönemli ödemeler
dengesi sıkıntılarına çözüm bulmaya yönelik olarak verilen faizsiz, 4 yılı
ödemesiz toplam 8 yıllık bir destektir. Hızlı
kredi imkanı: Krizlerin etkisine açık kalan düşük gelirli ekonomilere düşük
koşullandırma ve sıfır faizle açılan ödemesiz dönemi 5,5 yıl toplam süresi 10
yıl olan bir mali destektir.
Normal
krediler
Bunlar düşük
gelirli olan üye ülkeler dışındaki ülkelerin karşılaştığı ödemeler dengesi
sorunlarını çözmeye yönelik destek kredileridir. Bunlara uygulanan faiz IMF’nin
haftalık olarak revize edilen SDR faiz oranıdır. Ülke kotasını aşan ve uzun
süreye yayılan desteklerde bu faize ek olarak ek faiz uygulanır. Stand – By düzenlemesi: Ülkelerin
karşılaştığı kısa süreli ödemeler dengesi sorunlarını çözmek üzere dizayn
edilmiş bir düzenlemedir. Stand – By düzenlemesinin süresi normal olarak 12 ile
24 ay, borcun geri ödenmesi ise 40 ay ile 60 ay arasında değişir. Ülkeye
yapılacak mali destek taksitler halinde ve programın başarısına paralel olarak
yapılır. Bugün itibariyle IMF’nin 12 ülke ile toplam 19 milyar SDR tutarında stand
– by düzenlemesi vardır. En yüksek tahsis 9,5 milyar SDR ile Romanya’ya, ikinci
büyük tahsis 7,8 milyar SDR ile Ukrayna’ya yapılmış durumdadır. Esnek kredi hattı: Ekonomik temelleri
çok güçlü ve geçmiş başarısı yüksek ekonomilerin krize maruz kalma olasılığını
gidermek veya krizin olumsuz etkilerini gidermek için yapılan destektir. Borcun
kullandırılması olaya göre farklı yapılır. Geri ödenme koşulları stand-by
düzenlemesiyle aynıdır. Bugün itibariyle üç ülkeyle toplam 70 milyar SDR
tutarında esnek kredi hattı düzenlemesi mevcuttur. Bunlar Kolombiya, Meksika ve
Polonya’dır. Bu üç ülkeden herhangi biri bu imkanı kullanmamıştır. İhtiyat ve likidite hattı: Üye
ülkelerin krizle karşılaşmasını önlemek ya da krizi gidermek için
başvurabilecekleri bir destek biçimidir. Esnek kredi hattına başvurabilecek
kadar güçlü olmayan ama yine de geçmiş uygulamaları başarılı olan ülkeler için
tasarlanmıştır. Bu desteğin süresi duruma göre 6 ay ile 1 – 2 yıl arası
olabilmektedir. 6 aylık bir destek için kotanın % 250’si kadar destek
sağlanabilmekte ve bu destek duruma göre % 500’e kadar çıkarılabilmektedir. 1 –
2 yıllık bir destek söz konusu olduğunda ise yıllık limit kotanın % 500’ü yani
kümülatif kullanım limiti kotanın % 1000’i olmaktadır. Bu desteğin geri ödenme
koşulları stand-by düzenlemesiyle aynıdır. Bugün itibariyle bu imkan için
başvuran iki ülke vardır: Makedonya (216 milyon SDR) ve Fas (4,1 milyar SDR.)
Fas henüz kullanım yapmamıştır. Süresi uzatılmış
fon kolaylığı: Bu destek orta ve uzun dönemli ödemeler dengesi sıkıntısına
girmiş ekonomiklere yönelik bir destektir. Bu destekten yararlanabilmek için
bazı reformların yapılması da dahil olmak üzere ciddi bir istikrar programının
uygulamaya konulması gerekir. Bu desteğe ilişkin düzenleme normal koşullarla üç
yıllık yapılır ve üye ülkenin programı uygulamadaki başarısına bağlı olarak bir
yıl da uzatma imkanı tanınır. Geri ödenmesi kullanımdan sonra 4,5 ile 10 yıl
arasındadır. Bugün itibariyle 6 ülkeyle yapılmış 67,3 milyar SDR tutarında
süresi uzatılmış fon kolaylığı düzenlemesi mevcuttur. Bunların en büyükleri
Yunanistan (23,8 milyar SDR), Portekiz (23,7 milyar SDR) ve İrlanda’ya (19,5
milyar SDR) aittir. Hızlı finansman
imkanı: Acil ödemeler dengesi ihtiyacı duyan ülkeler için yaratılmış çok az
koşul taşıyan bir destektir. Yıllık kullanım miktarı ülke kotasının % 50’si ve
tavan da (yıl sayısı ne kadar artarsa artsın) kotanın % 100’üdür. Geri ödenme
süresi 39 ay ile 5 yıl arasındadır. Bugün itibariyle hızlı finansman imkanından
yararlanan bir ülke bulunmamaktadır.
IMF ve Türkiye
Türkiye, IMF’ye 11 Mart 1947’de
üye olmuştur.
Türkiye’nin IMF’deki kotası
1.455,8 milyon SDR’dir. Bu kota tutarı Türkiye’nin toplam kota miktarı içindeki
payını % 0,61 (binde 61) olarak belirlemekte, bu da oygücünü ortaya
koymaktadır.
Türkiye’nin IMF’ye, kullandığı
imkanlardan dolayı toplam 850 milyon SDR borcu kalmıştır.
Ayrıntılar için bu blogda yayınlanan şu yazıma
bakabilirsiniz: http://www.mahfiegilmez.com/2012/07/ozetle-imf-ve-turkiye.html
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202628 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.