Borç Tavanı ve Türkiye'ye Etkisi
Borç tavanı nedir?
ABD’de Hazine’nin yapabileceği
borçlanmanın limiti için borç tavanı deyimi kullanılıyor. ABD Anayasası’nda yer
alan hükme göre ABD Kongresi’nin yasayla belirlediği bir tavana ulaşılıncaya
kadar ABD Hazinesi borçlanma yetkisine sahip bulunuyor. Söz konusu tavana
ulaşıldıktan sonra bu tavanın artırılması için yeniden Kongre’den yasa
geçirilerek izin alınması gerekiyor.
Tarihçe
Amerikan Anayasası’na göre borçlanmaya
karar verme yetkisi yalnızca Kongre’ye aittir. 1776’dan 1917’ye kadar
borçlanmaya yol açacak bütün harcamalar için tek tek Kongre’den yasa
geçiriliyordu. I. Dünya Savaşı’nın gerektirdiği harcamaların karşılanabilmesi
amacıyla daha esnek bir sistem arayışı sonucu 1917 yılında Kongre borçlanma
için bir tavan belirledi ve bu tavana ulaşılıncaya kadar yapılacak borçlanmalar
için Kongre’den tek tek yasa geçirilmesi zorunluluğunu kaldırdı. 1941 yılında çıkarılan
Kamu Borçlanması Yasası ile borç tavanıyla ilgili düzenlemelerin nasıl
yapılacağı belirlendi.
1940 yılından 2013 yılına kadar
borç tavanı 94 kez artırıldı.
Bugünkü durum
IMF verilerine göre 2012 yılı
için ABD’nin tahmin edilen GSYH’sı 15.653 milyar dolar. Bu miktarın 2013
yılında 16.197 milyar dolar olarak gerçekleşmesi bekleniyor. 2012 yılında yüzde
107 olan kamu borç yükünün 2013 yılında yüzde 112’ye ulaşacağı tahmin ediliyor.
Son olarak 2012 yılının Ocak
ayında arttırılan ve halen geçerli olan borç tavanı 16.394 milyar dolar
düzeyinde bulunuyor ve fiili kamu borçlanmasının Şubat ayı sonuna kadar bu
tavana ulaşacağı tahmin ediliyor.
Borç tavanının yeniden
arttırılabilmesi için çoğunluğun Cumhuriyetçilerde olduğu Kongre’ye
gönderilecek yasanın kabul edilebilmesi için Demokratlarla Cumhuriyetçilerin
uzlaşması gerekiyor. Cumhuriyetçiler, özellikle vergilerle ilgili düzenlemeler
konusunda Başkan Obama ile ters düştükleri için bu konuda uzlaşmaya pek
yanaşmayan bir tutum içinde bulunuyorlar. Bu tavırlarını 2011 yılının sonlarında
başlayıp 2012 yılının ilk ayında çözümlenen borç tavanı artırılması konusunda
da ortaya koymuşlar ve o dönemde bir borç tavanı krizi yaşanmasına yol
açmışlardı. Benzer bir yaklaşımı mali uçurum konusunda göstermişler ve konu
kriz aşamasına ulaşırken son anda uzlaşmaya yanaşarak çözüme ulaşılmasını sağlamışlardı.
Bu kez de benzer bir yaklaşımı sürdürüyorlar.
Borç tavanı artmazsa ne olur?
Bu olasılığın hemen mali uçurum
krizinin ardından ortaya çıkması ABD’de bir yönetim sıkıntısı olduğunu ön plana
getirdiği için dolar değer kaybediyor.
Borç tavanının artırılamaması halinde ABD Hazinesinin, yeni borçlanma yapamayacağı için harcamaları gerçekleştirememe sıkıntısıyla karşılaşması söz konusu olacak. Bu durumda borçların geri ödenmesi de sıkıntıya girecek. Borç tavanının artırılamaması halinde ABD, mali yükümlülüklerini yerine getiremez hale geleceği için temerrüde düşecek (default.)
Borç tavanı krizinin uzamasından ABD'den sonra en fazla etkilenecek ülke Çin. Çünkü Çin, ABD tahvillerinin % 8'ini elinde bulunduruyor.
Kalıcı çözüm arayışları
ABD Anayasası’nın değiştirilmesi
kolay olmadığı için borç tavanı sorununu çözmek için başka öneriler gündeme
gelmektedir. Bunlardan üzerinde en çok durulanı üzerinde 1 trilyon dolar yazan
bir platin madeni para bastırıp bunu Hazine kasasına koyarak karşılığında borçlanma
yapabilme önerisidir. Madeni parayı Hazine’ye bağlı Darphane bastığı için bu
işlemde Fed’in devreye girmesine gerek kalmamaktadır. Bu öneri yasanın arkasına
dolanmak anlamına geleceği için benimsenmemiştir.
Borç tavanının bütçe yasasıyla
belirlenmesi benimsenirse ortada sorun kalmayacaktır. Her yıl bütçe yasası
Kongre’nin onayından geçtiğine göre borçlanma limitini de bütçe yasasıyla belirlemek
en akılcı çözüm olarak karşımıza çıkıyor.
Türkiye'ye etkisi
Borç tavanı krizi ilk ağızda ABD ekonomisine olan güveni sarstığı için Dolar değer kaybediyor. Doların değer kaybı öteki rezerv para birimi olan Euronun değer kazanmasına yol açıyor. Draghi'nin açıklamaları sonrası zaten değer kazanmaya başlamış olan Euro iyice değerleniyor. Bu gelişme ABD'de cari açığın düşmesine yol açarken AB'de cari açığı artırıcı etki yaratıyor ve sanki AB'nin lehine gibi görünen durumun aslında AB'nin aleyhine olmasına yol açıyor.
Türkiye'ye etkisi
Borç tavanı krizi ilk ağızda ABD ekonomisine olan güveni sarstığı için Dolar değer kaybediyor. Doların değer kaybı öteki rezerv para birimi olan Euronun değer kazanmasına yol açıyor. Draghi'nin açıklamaları sonrası zaten değer kazanmaya başlamış olan Euro iyice değerleniyor. Bu gelişme ABD'de cari açığın düşmesine yol açarken AB'de cari açığı artırıcı etki yaratıyor ve sanki AB'nin lehine gibi görünen durumun aslında AB'nin aleyhine olmasına yol açıyor.
Bu gelişmenin Türkiye'ye etkisi şimdilik olumlu görünüyor. Türkiye’nin ihracatının yüzde
40’ı AB ülkelerine yapılıyor. Yani ihraç ettiğimiz malların yüzde 40’ının
karşılığını Euro olarak alıyoruz. Dolayısıyla Euro prim yaptıkça ihracatçı daha
çok TL kazanmış oluyor. Öte yandan Türkiye’nin ithalatı ve borçları ağırlıklı
olarak dolar cinsinden. Dolar değer kaybettikçe Türklerin ithalat maliyeti ve
borç yükü TL cinsinden azalıyor. Dolayısıyla Euro değer kazanıp da dolar değer
kaybettikçe Türkler kazançlı çıkıyor.
Buna karşılık ABD'nin borç tavanı krizini çözemeyip temerrüt haline düşmesi, yeni bir küresel krize yol açacağı için kısa vadedeki ülke kazançlarının kaybına yol açabilecek kadar önemli bir olay.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 202050 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.