Ekonomideki İlişkiler ve Çelişkiler
Makroekonomideki büyüklükler
birbiriyle ya aynı yönde ya da ters yönde ilişki içindedir. Ya da bir başka
ifadeyle makro büyüklükler birbirleriyle ya ilişki ya da çelişki içindedir. O nedenle
ekonomi politikası bilim olduğu kadar sanat olarak da kabul edilir.
Enflasyon ile Faiz
2002 yılından bu yana enflasyonda yaşanan düşüş faizlere de yansımış bulunuyor. Burada asıl konu bu ilişkiyi
doğru analiz edebilmektedir. Çünkü enflasyon düştüğü için mi faiz düşmüştür
yoksa faiz düştüğü için mi enflasyon düşmüştür sorusunu grafiğe bakarak yanıtlamamız
kolay değildir. Monetaristler bu soruyu hiç tartışmadan enflasyon düştüğü için
faizler düşmüştür diye yanıtlarken arz yönlü iktisatçılar tam tersini
savunurlar. Bu sorunun doğru yanıtını verebilmek için verilerin arkasına geçip
enflasyonun talep enflasyonu mu yoksa maliye enflasyonu mu olduğuna, ithal
edilmiş enflasyonun etkisini taşıyıp taşımadığına bakmak gerekiyor. Eğer
enflasyon ağırlıklı olarak talep enflasyonu ise o zaman enflasyon düştüğü için
faizler düşmüş demektir. Eğer enflasyon ağırlıklı olarak maliyet enflasyonu ve
ithal edilmiş enflasyon bileşenlerinden oluşuyorsa o zaman enflasyonun düşüşüne
faizdeki düşüş de katkıda bulunmuş olabilir.
Büyüme ile İşsizlik
Büyüme ile
işsizlik arasındaki aynı yönlü ilişkinin biraz gecikmeli olduğuna dikkatinizi
çekmek isterim. O nedenle 2012 yılında büyümedeki düşüşün etkisini büyük
olasılıkla 2013 yılında işsizlik artışı olarak göreceğiz. Zaten 2012 yılının
son aylarına girilirken işsizlik oranı da artmaya başladı.
Cari Denge ile Bütçe
Dengesi
Grafiğin gösterdiği gibi bütçe dengesiyle cari denge
arasında çelişkili bir ilişki var. Yani biri artarken öteki azalıyor. Bu
ilişkide baskın durumdaki değişken cari dengedir. İthalat düştükçe cari denge
gerilemekte ve ithalden alınan vergiler azaldığı için bütçr dengesi
bozulmaktadır.
Tasarruf – Yatırım ve Faiz
Grafiğe dikkat edilecek olursa faizlerde yaşanan hızlı
düşüş başlangıçta özel tasarruflarda benzer bir düşüşe ve buna karşılık özel
yatırımlarda artışa yol açmış görünüyor. Faizde düşüş devam ederken özel
yatırımlarda paralel bir eğilim ortaya çıkmamış hatta başlangıçtaki olumlu
tepki giderek o olumlu havasını kaybetmiş. Buna karşılık özel tasarruflar
faizlere paralel olarak gerilemeye devam etmiş. Demek ki Türkiye gibi yüksek
enflasyon yüksek faiz ilişkisini uzun yıllar yaşamış bir ekonomide faizlerdeki
düşüş tasarrufları derinden etkileyebiliyor.
Değerlendirme
Ekonomide her zaman aynı yönde ilişkiler yoktur. Yani
örneğin enflasyon düşüşüyle birlikte faizler düşebilir, faizler düşerken
tasarruflar da düşebilir buna karşılık yatırımlar artmayabilir. Bütçe dengesi
de cari denge de açık verebilir. Birindeki artış ötekinde azalmaya (ya da
tersi) yol açabilir.
Bütün bu oynaklığın altında yatan şey beklentilerdir.
Ekonomi, fizik bilimlerden farklı olarak insan davranışlarından, toplumsal
alışkanlıklardan, geleneklerden etkilenen bir bilim dalıdır. O nedenle ekonomik
ilişkiler farklı yerlerde farklı zamanlarda farklı görünümler sergileyebilir. İşin
içine insanların geleceğe ilişkin beklentileri girince daha da karmaşık bir
görünüm çıkar ortaya. Büyümeyi hedeflediğimizde işsizlik düşebilir ama cari
açık artar. Cari açığın artması bütçe açığını düşürür. Dönüp te cari açığı
düşürelim deyince bu kez büyüme düşer, bütçe açığı ve işsizlik yükselmeye
başlar. Faizi düşürelim derseniz tasarruflar düşmeye başlar. Tasarruflar
düşünce cari açık artar. Makroekonomik amaçlar birbiriyle çelişir. Uygulanacak
makroekonmik araçlar da birbiri aleyhine çalışır. Bunların hepsini optimum bir
dengede tutabilmek çoğu kez mucizelere bağlıdır. İşte bu nedenledir ki bu
ilişkileri istenilen yönde biçimlendirmeyi amaçlayan ekonomi politikasını
uygulamak görüldüğü kadar kolay değildir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026100 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.