Borçlanarak Büyümek
Türkiye’nin büyüme modelinde 2002
sonrasında yaşanan değişiklik ya tam fark edilmedi ya da yerli yerine oturtulamadı.
Oysa bu değişiklik tasarruftan tüketime, kamu kesiminin borçlanmasından
hanehalkları dahil özel kesimin borçlanmasına geçiş gibi, bütçe açığı yerine
cari açığın konulması gibi bir dizi büyük değişikliği beraberinde getirdi.
Aşağıdaki tablo Türkiye’de
hanehalkının finansal yükümlülüklerinin son on yıldaki gelişimini gösteriyor.
(Kaynak: BDDK, Finansal Piyasalar Raporu, Eylül 2012, Kalkınma Bakanlığı, Ekonomik ve Sosyal Göstergeler, IMF, WEO Database, 2012. 2012 III.Ç yükümlülükler / GSYH tahmini bana
aittir.)
Göstergeler
|
2003
|
2008
|
2011
|
2012 IIIÇ
|
Tüketici kredileri (milyar TL)
|
5,9
|
85,2
|
171,6
|
188,9
|
Kredi kartı borç artığı (milyar
TL)
|
1,4
|
14,7
|
29,6
|
38,9
|
Tüketici Finans Şirketi
Kredileri (milyar TL)
|
0,4
|
1,6
|
4,4
|
5,2
|
Bireysel Finansal Kiralama
Borçları (milyar TL)
|
-
|
1,0
|
0,6
|
0,8
|
Toplam yükümlülük (milyar TL)
|
7,7
|
100,9
|
206,2
|
233,8
|
Yükümlülükler / Varlıklar (%)
|
5,1
|
29,0
|
40,1
|
41,7
|
Yükümlülükler / GSYH (%)
|
1,1
|
10,8
|
15,9
|
17,0
|
Özel Tasarruflar / GSYH (%)
|
19,6
|
15,1
|
11,0
|
11,7
|
2003
yılında Türkiye’de hanehalklarının yükümlülük düzeyi neredeyse borçsuz
denilebilecek bir düzeyde bulunuyor (7,7 milyar TL.) Bu yükümlülükler hanehalklarının
sahip oldukları finansal varlıkların (tahvil, bono, mevduat, hisse senedi vb) yüzde
5,1’i, GSYH’nın ise yalnızca yüzde 1,1’ine denk geliyor. 2012 yılının üçüncü
çeyreğine gelindiğinde hanehalklarının yükümlülük toplamı 233,8 milyar TL’ye
yükselmiş görünüyor. On yıldaki yükümlülük artışı 30 mislinden fazla olmuş.
Gelişmeyi
enflasyondan ayrık tutarak görebilmenin en kestirme yolu olan GSYH içindeki
paya baktığımızda son on yılda yükümlülük artışının kabaca 15,5 misli olduğunu
görüyoruz.
Türkiye’de özel kesim tasarruflarının GSYH’ya oranı 2003'de % 19,6 iken 2008'de 15,1, 2011'de % 11 ve 2012'de % 11,7 olmuş görünüyor. Demek ki Türk toplumu
büyük ölçüde tasarruf alışkanlıklarını terk ederek tüketime yönelmiş ve
tasarruflarını yemenin yanı sıra ciddi biçimde de borçlanarak tüketim yapmış. Tüketime
ne kadar övgü yaparsak yapalım bu kadar övgüyü hak etmiyor.
Bu tablo ile cari açık ve özel
kesim borçlanmasını bir araya getirirsek Türkiye’nin son on yıldaki büyüme
modeli değişikliği de ortaya çıkmış oluyor. 2002 yılsonunda özel kesimin dış
borç stoku 43 milyar dolar iken 2012 yılı üçüncü çeyreğinde 217,2 milyar dolara
yükselmiş bulunuyor. 2000’lere gelinceye kadar kamu kesiminin açık vermesi ve
borçlanmasına dayanan model ile büyümeye çalışan Türkiye, 2000’lerde özel
kesimin açık vermesi ve borçlanmasına dayalı model ile büyümeye yöneldi. Bunun
sonucu olarak özel kesimin dış borçlanması, hanehalklarının tüketimi ve
borçlanması arttı. Bu gelişmenin sonucunda bir yandan cari açığımız artarken
bir yandan da özel kesimin tasarruf oranı yarı yarıya düştü.
Grafikte Yat. toplam yatırımları,
Tas. Toplam tasarrufları, CD cari dengeyi, BD bütçe dengesini gösteriyor. Grafiğe
göre Türkiye 2000’lere kadar dengeli sayılabilecek bir tasarruf yatırım
ilişkisine sahipken bütçe açığıyla büyümüş. 2000’lerden sonra bütçe açığı
azalırken tasarruflarda düşüş başlamış ve cari açığa dayalı büyüme modeline
geçilmiş.
Özetle söylemek gerekirse Türkiye son on yılda birikimlerini harcayarak ve tüketimi artırarak büyüdü. Bu modeli bir on yıl daha götürmek mümkün görünmüyor. O nedenle son dönemde tasarrufları artırma ve cari açığı düşürme önlemleri ön plana çıktı.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202686 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.