Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Faizin Vergilendirilmesi


Maliye Bakanının basına yansıyan açıklamaları çerçevesinde önümüzdeki dönemde yürürlüğe girecek olan vergi reformunda faiz gelirlerinin stopaj yoluyla vergilendirilmesinin nihai vergileme olmayacağı bu gelirlerin öteki gelirlerle birleştirilip beyan edilerek müterakki (artan oranlı) tarifeyle yeniden vergilendirileceği anlaşılıyor.

Stopajın Nihai Vergi Olduğu Uygulama (Halen geçerli uygulama)
Bankalar bugün itibariyle 1 yıl vadeli mevduata ortalama yüzde 6,5 faiz veriyor. Halen uygulanmakta olan sisteme göre bankaların açıkladıkları nominal faizden 1 yıl vade sonunda % 12 gelir vergisi stopajı yapılıyor. Bu vergi faizden alınan nihai vergidir ve faiz gelirinin ayrıca beyan edilmesine gerek kalmamaktadır. Mevduat sahibinin eline geçen faiz getirisi bu kesintiden sonraki tutardır. Bankaya yüzde 6,5 nominal faizle bir yıllığına 1.000.000 TL mevduat yatıran bir kişinin net nominal faiz getirisi şöyle hesaplanacaktır:


Hesaplama
Tutar (TL)
Nominal faiz getirisi
1.000.000 x 0,065 =
65.000
Gelir Vergisi
65.000 x 0.12 =
7,800   
Net nominal faiz getirisi
65.000 – 7.800 =
57.200

Buna göre bu kişi 1.000.000 TL anaparasını bir yıl vadeli % 6,5 faizli bir mevduat hesabında tutarak 65.000 TL nominal faiz geliri elde etmiştir. Bu gelirden % 12 oranında 7.800 TL tutarında gelir vergisi stopaj yoluyla kesilmiş ve kişinin eline net nominal faiz geliri olarak 57.200 TL geçmiştir. Bu kişinin stopaj yoluyla ödediği 7.800 TL’lik vergi nihai vergidir, yani bu kişinin ayrıca faiz gelirini beyan etmesine gerek yoktur.

Faiz Gelirinin Beyana Tabi Olması Hali (Vergi reformuyla getirilecek düzenleme)
Bu kişinin beyanname vermekle yükümlü tutulduğunu ve 65.000 TL’lik nominal faiz gelirini beyan ettiğini düşünelim. Bu durumda 65.000 TL’lik getiriye Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. Maddesindeki gelir vergisi tarifesi uygulanacaktır. 2013 yılı gelirlerine uygulanacak tarife aşağıdaki gibidir.

Gelir Vergisi Dilimleri
Oran (%)
10.700 TL’ye kadar gelirler
15
26.000 TL’nin 10.700 TL’si için 1.605 TL, fazlası
20
60.000 TL'nin 26.000 TL'si için 4.665 TL, fazlası
27
60.000 TL'den fazlasının 60.000 TL'si için 13.845 TL, fazlası 
35

Bu tarifeye göre bu kişinin vergisi (13.845 + 1.750 =) 15.595 TL olarak hesaplanmaktadır. Bu miktardan vade sonunda stopajla kesilen 7.800 TL’yi mahsup edersek stopaj yoluyla ödenmiş vergiye ek olarak geriye beyan yoluyla ödenmesi gereken 7.795 TL kalır.

Eskiden 1.000.000 TL mevduata yüzde 6,5 nominal faizle 7.800 TL vergi ödeyen kişi yeni düzenleme yürürlüğe girdiğinde aynı mevduattan elde ettiği aynı miktarda faiz geliri için 7.795 TL fazlasıyla 15.595 TL gelir vergisi ödeyecektir.

Buna göre bu kişinin eline geçecek net faiz gelirini bulmak için ödenen stopaj ile beyanname sonrası ödenen ek verginin toplamını faiz gelirinden düşmek gerekir. Bu da (65.000 – 15.595 =) 49.405 TL olarak hesaplanmaktadır. 

Reel Faiz Hesabı
Stopajın Nihai Vergi Olduğu Uygulama (Halen geçerli uygulama)
Yukarıdaki örnekte faiz gelirinin stopajla vergilendirilmesi ve beyanname verilmesinin gerekmemesi (yani mevcut uygulamanın devamı) halinde 1.000.000 TL’lik, 1 yıl vadeli, % 6,5 faizli mevduat hesabı açan kişinin eline vergi öncesinde 65.000 TL, vergi sonrasında ise net olarak 57.200 TL geçmektedir. Bu durumda net faiz oranı (57.200 / 1.000.000) x 100 = % 5,72 olmaktadır.

Buna göre reel faizi hesaplayalım:

Reel Faiz = (1 + Net Nominal Faiz) / (1 + Beklenen Enflasyon) -1

Reel Faiz = (1 + 0,0572) / (1 + 0,053) =  (artı) % 0,4

Yani reel faiz sıfırın biraz üstünde (artı) olarak çıkmaktadır. 2013 yılı sonunda enflasyonun tahmin edilen % 5,3’ten yüksek çıkması halinde reel faiz sıfıra ya da eksiye doğru, % 5,3’den küçük çıkması halinde ise daha fazla artı bir oran olmaya yönelecektir.

Faiz Gelirinin Beyana Tabi Olması Hali (Vergi reformuyla getirilecek düzenleme)
Yine yukarıdaki örnekten hareketle, bu kez beyanname verilmesi usulüne geçildiği durumda 1.000.000 TL’lik, 1 yıl vadeli, % 6,5 faizli mevduat hesabı açan kişinin eline vergi öncesinde 65.000 TL, vergi sonrasında ise net olarak 49.405 TL geçmektedir. Bu durumda net faiz oranı (49.405 / 1.000.000) x 100 = % 4,9 olmaktadır.

Buna göre reel faizi hesaplayalım:
Reel Faiz = (1 + 0.049) / (1 + 0.053) =  (eksi) % 0,4

Beyanname usulüne geçildiğinde reel faiz eksiye dönüşmekte, yani anaparanın değer kaybı gerçeği ortaya çıkmaktadır.  

Her iki duruma ilişkin hesaplamaya da anaparadaki enflasyon yıpranmasını dahil etmedim. Anaparanın bir yıl süreyle bankada durmasının yarattığı satınalma gücü kaybını (enflasyon aşınmasını) işin içine katarsak beyannameye geçilmesi halinde anaparadaki satınalma gücü kaybının oldukça yüksek çıkacağı açıktır.  

Artılar ve Eksiler
Dolaysız vergilerle dolaylı vergilerin birbirine yakın ağırlığa sahip olduğu ve dolaysız vergilerin beyan usulüyle toplandığı vergileme sistemi ileri düzeyde vergilendirme sistemi olarak kabul ediliyor. Türkiye, 1950’lerden beri bu modele geçmeye çalışıyor. Bugünkü görünüm, dolaysız vergilerin % 35, dolaylı vergilerin % 65 düzeyinde olduğu ve dolaysız vergilerin bir bölümünün beyana dayalı olarak alınmadığı bir sistemin görünümüdür. Bu çerçeveden bakıldığında hazırlanmakta olan vergi reformu ileri bir aşamayı temsil ediyor. Yukarıda yalnızca faiz gelirlerinin bu yeni düzenleme çerçevesinde nasıl vergilendirileceğini göstermeye çalıştım. Bu yeni düzenleme benzer gelirler için de benzer çerçeveyi oluşturacak.

Yapılması planlanan düzenlemenin ileri bir aşamayı temsi,l eder görünmesine karşılık faizlerin düştüğü bir ortamda, açıklanan enflasyon verilerine inanmayan insanların çoğunlukta olduğu bir toplumda, reel faiz gelirinin eksiye düşerek anaparanın vergilendirilmesine yol açmasının tasarrufları teşvik etmeyeceği açıktır. Türkiye’de 2000’lerin başından bu yana hızla düşen tasarruf oranlarındaki bu düşüşü faizdeki hızlı düşüşten daha iyi açıklayan bir değişken şimdiye kadar gösterilemedi. 


Notlar:
(1) Bu yazıda yaptığım hesaplamalarda 2013 yılı gelirlerini esas aldığım için 1 yıl vadeli mevduatın faizine uygulanan stopaj oranını % 12 olarak aldım.
(2) Yukarıdaki hesaplamalar beyana tabi olma halinin 2013 yılına uygulandığı varsayımıyla yaptığım için vergi tarifesi olarak 2013 yılı gelirlerine uygulanacak tarifeyi esas aldım.  



EtiketlerMaliye
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Maliye konusunda

Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 2020

116 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.