Faizin Vergilendirilmesi
Maliye Bakanının basına yansıyan
açıklamaları çerçevesinde önümüzdeki dönemde yürürlüğe girecek olan vergi
reformunda faiz gelirlerinin stopaj yoluyla vergilendirilmesinin nihai vergileme
olmayacağı bu gelirlerin öteki gelirlerle birleştirilip beyan edilerek
müterakki (artan oranlı) tarifeyle yeniden vergilendirileceği anlaşılıyor.
Stopajın Nihai Vergi Olduğu Uygulama (Halen geçerli uygulama)
Bankalar bugün itibariyle 1 yıl
vadeli mevduata ortalama yüzde 6,5 faiz veriyor. Halen uygulanmakta olan
sisteme göre bankaların açıkladıkları nominal faizden 1 yıl vade sonunda % 12 gelir
vergisi stopajı yapılıyor. Bu vergi faizden alınan nihai vergidir ve faiz
gelirinin ayrıca beyan edilmesine gerek kalmamaktadır. Mevduat sahibinin eline
geçen faiz getirisi bu kesintiden sonraki tutardır. Bankaya yüzde 6,5 nominal
faizle bir yıllığına 1.000.000 TL mevduat yatıran bir kişinin net nominal faiz
getirisi şöyle hesaplanacaktır:
Hesaplama
|
Tutar (TL)
|
|
Nominal faiz getirisi
|
1.000.000 x 0,065 =
|
65.000
|
Gelir Vergisi
|
65.000 x 0.12 =
|
7,800
|
Net nominal faiz getirisi
|
65.000 – 7.800 =
|
57.200
|
Buna göre bu kişi 1.000.000 TL
anaparasını bir yıl vadeli % 6,5 faizli bir mevduat hesabında tutarak 65.000 TL
nominal faiz geliri elde etmiştir. Bu gelirden % 12 oranında 7.800 TL tutarında
gelir vergisi stopaj yoluyla kesilmiş ve kişinin eline net nominal faiz geliri
olarak 57.200 TL geçmiştir. Bu kişinin stopaj yoluyla ödediği 7.800 TL’lik
vergi nihai vergidir, yani bu kişinin ayrıca faiz gelirini beyan etmesine gerek
yoktur.
Faiz Gelirinin Beyana Tabi Olması Hali (Vergi reformuyla getirilecek düzenleme)
Bu kişinin beyanname vermekle
yükümlü tutulduğunu ve 65.000 TL’lik nominal faiz gelirini beyan ettiğini düşünelim.
Bu durumda 65.000 TL’lik getiriye Gelir Vergisi Kanunu’nun 103. Maddesindeki
gelir vergisi tarifesi uygulanacaktır. 2013 yılı gelirlerine uygulanacak tarife
aşağıdaki gibidir.
Gelir Vergisi Dilimleri
|
Oran (%)
|
10.700 TL’ye kadar gelirler
|
15
|
26.000 TL’nin 10.700 TL’si için
1.605 TL, fazlası
|
20
|
60.000 TL'nin 26.000 TL'si için 4.665 TL, fazlası
|
27
|
60.000 TL'den fazlasının 60.000 TL'si için 13.845 TL,
fazlası
|
35
|
Bu tarifeye göre bu kişinin
vergisi (13.845 + 1.750 =) 15.595 TL olarak hesaplanmaktadır. Bu miktardan vade
sonunda stopajla kesilen 7.800 TL’yi mahsup edersek stopaj yoluyla ödenmiş
vergiye ek olarak geriye beyan yoluyla ödenmesi gereken 7.795 TL kalır.
Eskiden 1.000.000 TL mevduata
yüzde 6,5 nominal faizle 7.800 TL vergi ödeyen kişi yeni düzenleme yürürlüğe
girdiğinde aynı mevduattan elde ettiği aynı miktarda faiz geliri için 7.795 TL
fazlasıyla 15.595 TL gelir vergisi ödeyecektir.
Buna göre bu kişinin eline
geçecek net faiz gelirini bulmak için ödenen stopaj ile beyanname sonrası
ödenen ek verginin toplamını faiz gelirinden düşmek gerekir. Bu da (65.000 – 15.595
=) 49.405 TL olarak hesaplanmaktadır.
Reel Faiz Hesabı
Stopajın Nihai Vergi Olduğu Uygulama (Halen geçerli uygulama)
Yukarıdaki örnekte faiz gelirinin
stopajla vergilendirilmesi ve beyanname verilmesinin gerekmemesi (yani mevcut
uygulamanın devamı) halinde 1.000.000 TL’lik, 1 yıl vadeli, % 6,5 faizli
mevduat hesabı açan kişinin eline vergi öncesinde 65.000 TL, vergi sonrasında
ise net olarak 57.200 TL geçmektedir. Bu durumda net faiz oranı (57.200 /
1.000.000) x 100 = % 5,72 olmaktadır.
Buna göre reel faizi
hesaplayalım:
Reel Faiz = (1 + Net Nominal
Faiz) / (1 + Beklenen Enflasyon) -1
Reel Faiz = (1 + 0,0572) / (1 + 0,053)
= (artı) % 0,4
Yani reel faiz sıfırın biraz üstünde
(artı) olarak çıkmaktadır. 2013 yılı sonunda enflasyonun tahmin edilen % 5,3’ten
yüksek çıkması halinde reel faiz sıfıra ya da eksiye doğru, % 5,3’den küçük
çıkması halinde ise daha fazla artı bir oran olmaya yönelecektir.
Faiz Gelirinin Beyana Tabi Olması Hali (Vergi reformuyla getirilecek düzenleme)
Yine yukarıdaki örnekten
hareketle, bu kez beyanname verilmesi usulüne geçildiği durumda 1.000.000
TL’lik, 1 yıl vadeli, % 6,5 faizli mevduat hesabı açan kişinin eline vergi
öncesinde 65.000 TL, vergi sonrasında ise net olarak 49.405 TL geçmektedir. Bu
durumda net faiz oranı (49.405 / 1.000.000) x 100 = % 4,9 olmaktadır.
Buna göre reel faizi
hesaplayalım:
Reel Faiz = (1 + 0.049) / (1 +
0.053) = (eksi) % 0,4
Beyanname usulüne geçildiğinde
reel faiz eksiye dönüşmekte, yani anaparanın değer kaybı gerçeği ortaya
çıkmaktadır.
Her iki duruma ilişkin
hesaplamaya da anaparadaki enflasyon yıpranmasını dahil etmedim. Anaparanın bir
yıl süreyle bankada durmasının yarattığı satınalma gücü kaybını (enflasyon
aşınmasını) işin içine katarsak beyannameye geçilmesi halinde anaparadaki
satınalma gücü kaybının oldukça yüksek çıkacağı açıktır.
Artılar ve Eksiler
Dolaysız vergilerle dolaylı
vergilerin birbirine yakın ağırlığa sahip olduğu ve dolaysız vergilerin beyan
usulüyle toplandığı vergileme sistemi ileri düzeyde vergilendirme sistemi
olarak kabul ediliyor. Türkiye, 1950’lerden beri bu modele geçmeye çalışıyor.
Bugünkü görünüm, dolaysız vergilerin % 35, dolaylı vergilerin % 65 düzeyinde
olduğu ve dolaysız vergilerin bir bölümünün beyana dayalı olarak alınmadığı bir
sistemin görünümüdür. Bu çerçeveden bakıldığında hazırlanmakta olan vergi
reformu ileri bir aşamayı temsil ediyor. Yukarıda yalnızca faiz gelirlerinin bu
yeni düzenleme çerçevesinde nasıl vergilendirileceğini göstermeye çalıştım. Bu
yeni düzenleme benzer gelirler için de benzer çerçeveyi oluşturacak.
Yapılması planlanan düzenlemenin
ileri bir aşamayı temsi,l eder görünmesine karşılık faizlerin düştüğü bir
ortamda, açıklanan enflasyon verilerine inanmayan insanların çoğunlukta olduğu
bir toplumda, reel faiz gelirinin eksiye düşerek anaparanın vergilendirilmesine
yol açmasının tasarrufları teşvik etmeyeceği açıktır. Türkiye’de 2000’lerin
başından bu yana hızla düşen tasarruf oranlarındaki bu düşüşü faizdeki hızlı
düşüşten daha iyi açıklayan bir değişken şimdiye kadar gösterilemedi.
Notlar:
(1) Bu yazıda yaptığım hesaplamalarda 2013 yılı gelirlerini
esas aldığım için 1 yıl vadeli mevduatın faizine uygulanan stopaj oranını % 12
olarak aldım.
(2) Yukarıdaki hesaplamalar beyana tabi olma halinin 2013
yılına uygulandığı varsayımıyla yaptığım için vergi tarifesi olarak 2013 yılı
gelirlerine uygulanacak tarifeyi esas aldım.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 2020116 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.