TCMB'nin Son Kararları Ne Anlama Geliyor?
TCMB Para Politikası Kurulu 22
Ocak 2013 tarihli toplantısında bir dizi karar aldı. Bunları para politikasının
alt politika araçları çerçevesinde ele alalım: Faizler, zorunlu karşılıklar ve APİ.
Politika faizi değişmedi
TCMB, politika faizini (bir hafta
vadeli, repo ihale faizini bu şekilde adlandırıyor) % 5,5 düzeyinde sabit
bıraktı. Bu faiz, bankaları fonlamakta kullanılan faiz. TCMB haftalık repo
ihalesi açıyor ve bu ihalede bankaların kendisine getirdiği tahvil, bono gibi
kağıtları alıp karşılığında % 5,5 faizle bankalara borç veriyor. TCMB’nin her
hafta repo ihalesi açması bir zorunluluk değil, TCMB her hafta ihale
açmayabilir ya da düşük miktarla ihale açabilir. Bankaların % 5,5 faiz ile fon
bulması fonlama maliyetlerini etkiliyor ve düşük faiz düşük maliyete yol açtığı
için bankaların mevduat ve dolayısıyla kredi faizleri üzerinde az da olsa
etkisi bulunuyor.
Politika faizi, birçok kişinin
optik kırılma sonucu odaklandığı oran. Zaman zaman politikacıyı, zaman zaman piyasayı
idare etmekte kullanılıyor. O yüzden ben politika faizi yerine politikacı faizi
deyimini kullanıyorum. Asıl politika faizi bence gecelik borçlanma faizi.
Gecelik fonlama faizleri düşürüldü
TCMB, gecelik borç verme faizini
% 9’dan % 8,75’e indirdi. Bankalar kısa vadeli fon ihtiyaçlarını yüzde 8,75’lik
faizle TCMB’den borçlanarak karşılayabilecekler. Eskiden % 9 ile borçlanırken
bundan böyle % 8,75 ile yani daha ucuza borç alabilecekler. Bu düşüş bankaların
fonlama maliyetlerinde düşüşe yol açacağı için bankaların mevduat faizlerini ve
ardından da kredi faizlerini düşürmeleri bekleniyor. Bankalar, bu ayarlama
öncesinde mevduata % 7 – 8 aralığında faiz veriyorlardı. Bu oran TCMB’den %
8,75’e borçlanmaya göre daha düşük olmakla birlikte TCMB’nin yaptığı faiz indirimi
bankaların mevduat faizlerini biraz daha düşürmeleri konusunda onlara bir
manivela yaratmış oluyor.
Dolayısıyla TCMB, politika
faizine göre mevduat ve kredi faizleri üzerinde daha etkili olan gecelik borç
verme faizini düşürerek piyasadaki mevduat ve kredi faizlerinin biraz daha
aşağı düşürülmesi için bir baskı yaratmış oldu.
TCMB, gecelik borç alma faiz
oranını da % 5’den % 4,75’e düşürdü. Bu durumda dışarıdan getirilen yabancı
paranın karşılığı TL’nin kısa vadeli olarak TCMB’ye yatırılması karşılığında
elde edilecek faiz oranı da düşmüş oldu. TCMB, bu hamleyle sıcak para girişini
denetim altına almayı hedefliyor. Sıcak parayı Türkiye açısından kısa sürede
Türkiye’de yüksek faizden yararlanmayı hedefleyen yabancı para olarak
tanımlayabiliriz. Bu tanım çerçevesinde sıcak para iki şey arar: (1) Geldiği ülkeden
daha yüksek faiz, (2) Mümkün mertebe düşük risk. Sıcak para açısından en önemli
risk gittiği ülkede yerli paranın değer kaybetmesidir. Konuya getiri açısından
bakarsak şunu söyleyebiliriz: TCMB, gecelik borç alma faizini % 4,75’e çekerek
faizi düşürmekle getiri ile risk arasındaki farkı azalttı. Bu durumda
Türkiye’ye gelecek sıcak para ister istemez azalacak. Konuya risk açısından
bakarsak şunu söyleyebiliriz: Moodys’in muhtemel bir not artırımı Türkiye
riskinde bir miktar düşüş sağlayacaktır. Bu durum % 5 oranındaki eski gecelik borç
alma faizinin riske göre yüksek kalmasına yol açacağı için sıcak para girişi
artacaktır. TCMB, gecelik borç alma faizini % 5’den % 4,75’e düşürerek bu farkı
eski halinde korumayı ve sıcak paraya ek bir teşvik sağlamamayı seçmiş oldu.
Zorunlu karşılıklar artırıldı
TCMB, bankaların yatıracakları
zorunlu karşılıkları artırdı. TL mevduat ve yabancı para mevduat için farklı
mevduat vadeleri için farklı oranlar söz konusu olmakla birlikte mevduatın
yoğunlaştığı vadelerde TL mevduat için 0,25, yabancı para mevduat için 0,50
puan artış yapıldı. Bunun sonucu olarak bankalar aldıkları mevduat için daha
yüksek karşılık ayırıp TCMB’ye faizsiz olarak yatırmak zorunda kalacaklar ve
dolayısıyla daha az kredi açabilecekler. Bankaların % 20 – 25 kredi genişlemesi
öngördüğü 2013 yılında hükümet cari açığı artırmayacağını düşündüğü % 4’lük bir
büyümeyi sağlayacak % 15 dolayında bir kredi genişlemesi hedeflediği için TCMB,
hükümet programı doğrultusunda bankaların kredi genişletme arzusunu frenlemiş
oluyor.
Söylem ve eylem farkı
2013 yılına ilişkin resmi büyüme
beklentisi % 4. Daha yüksek bir büyüme hedeflenmemesinin temel nedeni cari
açığın denetim altında tutulabilmesi. TCMB, fiyat istikrarı amacının yanına
finansal istikrar amacını da katarak bu hedefe yardımcı olmaya çabalıyor.
Söylem böyle olmasa da eylem bunu açıkça gösteriyor.
Kredi faizleri düşer mi?
Eğer TCMB, borç verme faizini %
9’dan 8,75’e indirerek mevduat faizlerini ve dolayısıyla kredi faizlerini
düşürmeyi hedefliyorsa o zaman zorunlu karşılıkları artırması bu adımla
çelişiyor. Bu durumda iki etki birbirini ortadan kaldırır. Bankaların TCMB’den
yapacakları gecelik borçlanmanın faizi düştüğü için fonlama maliyetleri düşecek
buna ek olarak bu adıma dayanarak mevduat faizlerini de düşürerek daha ucuza
kaynak edinebilecekler. Buna karşılık bankalar artan zorunlu karşılıklar
nedeniyle daha az kredi açabilecekleri için kredi faizlerini düşürmeyecekler.
Yani sadece mevduat faizleri düşecek. Bir başka ifadeyle bu iki adım birbirini
götürecek ve muhtemelen kredi faizleri olduğu yerde kalacak.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202692 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.