Küresel Krizde Kazananlar ve Kaybedenler
Ekonomiler küresel krizden ne
kadar etkilendiler? Başlıca ekonomilerin küresel kriz öncesinde ve 2012
yılsonundaki makroekonomik göstergelerini karşılaştırmalı olarak ele alıp bu
göstergelerdeki değişimlere puan vererek sorunun yanıtını bulmaya çalışacağım.
Aşağıdaki tablo ABDD, Japonya, İngiltere, Euro Bölgesi ülkelerinin tümü, BRIC ülkelerinin geri kalanları (Brezilya, Rusya, Hindistan) ve Türkiye’nin küresel krizden hemen önceki (2008 yılsonuna kadar krizin etkileri ekonomilere fazla yansımamıştı o nedenle kriz öncesi olarak bu yılı alıyorum) ve krizden sonraki (eldeki son veriler 2012 yılsonu verileridir) durumunu yansıtıyor. Burada ele alınan göstergelerin eksik kaldığı, başka göstergelere de bakılması gerektiği ileri sürülebilir. Ne var ki veri her konuda bulmanın o kadar da kolay olmadığı bir ortamda bunlar önemli makroekonomik göstergeler olduğu için aradığımız şeye hizmet edebilir diye düşünüyorum (bütün veriler IMF’nin April 2013 World Economic Outlook database setinden derlenmiştir.KB Gelir kişi başına GSYH'nın kısaltılmış halidir. Bütçe dengesi, kamu borç stoku ve cari denge GSYH'nın yüzdesi olarak verilmiştir.)
Ülke
|
GSYH
|
KB
Gelir
|
Enflasyon
|
İşsizlik
|
Bütçe Dengesi
|
Kamu Borç Stoku
|
Cari Denge
|
Milyar $
|
$
|
%
|
%
|
GSYH %
|
GSYH %
|
GSYH %
|
|
ABD
|
|||||||
2008
|
14.291,6
|
46.900,9
|
0,7
|
5,8
|
-5,1
|
75,5
|
-4,7
|
2012
|
15.684,8
|
49.922,1
|
1,8
|
8,1
|
-6,4
|
106,5
|
-3,0
|
Japonya
|
|||||||
2008
|
4.849,2
|
37.865,1
|
1,1
|
4,0
|
-3,5
|
191,8
|
3,3
|
2012
|
5.964,0
|
46.735,7
|
-0,2
|
4,4
|
-9,3
|
237,9
|
1,0
|
İngiltere
|
|||||||
2008
|
2.670,4
|
43.493,1
|
3,9
|
5,6
|
-7,3
|
52,2
|
-1,0
|
2012
|
2.440,5
|
38.588,8
|
2,6
|
8,0
|
-5,4
|
90,3
|
-3,5
|
EURO BÖL.
|
|||||||
Avusturya
|
|||||||
2008
|
416,1
|
49.915,0
|
1,5
|
3,8
|
-2,4
|
63,8
|
4,9
|
2012
|
398,6
|
47.083,0
|
2,9
|
4,4
|
-1,3
|
73,7
|
2,0
|
Belçika
|
|||||||
2008
|
509,8
|
47789,6
|
2,7
|
7,0
|
-1,8
|
89,2
|
-1,3
|
2012
|
484,7
|
43686,2
|
2,1
|
7,3
|
-3,4
|
99,6
|
-0,5
|
G. Kıbrıs
|
|||||||
2008
|
25,3
|
31.685,5
|
1,8
|
3,8
|
-2,5
|
48,9
|
-15,6
|
2012
|
23,0
|
26.389,1
|
1,5
|
12,1
|
-6,4
|
86,2
|
-4,9
|
Estonya
|
|||||||
2008
|
23,9
|
17.801,0
|
7,0
|
5,5
|
-
|
4,5
|
-9,2
|
2012
|
21,9
|
16.319,8
|
3,8
|
9,8
|
-
|
8,5
|
-1,2
|
Finlandiya
|
|||||||
2008
|
273,3
|
51.302,5
|
3,4
|
6,4
|
2,0
|
33,9
|
2,6
|
2012
|
250,1
|
46.098,3
|
3,5
|
7,7
|
-0,6
|
53,3
|
-1,7
|
Fransa
|
|||||||
2008
|
2.845,1
|
45.789,4
|
1,0
|
7,8
|
-3,0
|
68,2
|
-1,7
|
2012
|
2.608,7
|
41.140,7
|
1,3
|
10,2
|
-2,4
|
90,3
|
-2,4
|
Almanya
|
|||||||
2008
|
3.640,7
|
44.334,4
|
1,1
|
7,6
|
-0,9
|
66,8
|
6,2
|
2012
|
3.400,6
|
41.512,7
|
2,0
|
5,5
|
0,2
|
82,0
|
7,0
|
Yunanistan
|
|||||||
2008
|
343,2
|
30.393,8
|
2,2
|
7,7
|
-14,2
|
112,5
|
-14,9
|
2012
|
249,2
|
22.055,4
|
0,3
|
24,2
|
-3,7
|
158,5
|
-2,9
|
İrlanda
|
|||||||
2008
|
263,3
|
58.697,2
|
3,2
|
6,4
|
-11,9
|
44,5
|
-5,7
|
2012
|
210,4
|
45.888,3
|
1,5
|
14,7
|
-6,0
|
117,1
|
4,9
|
İtalya
|
|||||||
2008
|
2.318,2
|
38.882,8
|
2,4
|
6,8
|
-3,8
|
106,1
|
-2,9
|
2012
|
2.014,1
|
33.115,0
|
2,4
|
10,6
|
-1,3
|
127,0
|
-0,5
|
Lüksemburg
|
|||||||
2008
|
55,0
|
112.429,1
|
0,7
|
4,2
|
2,4
|
14,4
|
5,4
|
2012
|
56,7
|
107.206,4
|
2,5
|
6,0
|
-1,9
|
21,1
|
6,0
|
Malta
|
|||||||
2008
|
8,8
|
21.390,8
|
5,0
|
6,1
|
-6,4
|
60,9
|
-4,9
|
2012
|
8,7
|
20.852,4
|
2,8
|
6,3
|
-3,0
|
72,5
|
0,3
|
Hollanda
|
|||||||
2008
|
874,9
|
53.198,7
|
1,7
|
3,1
|
-1,1
|
58,5
|
4,3
|
2012
|
773,1
|
46.142,4
|
2,8
|
5,3
|
-2,7
|
71,7
|
8,3
|
Portekiz
|
|||||||
2008
|
253,1
|
23.838,8
|
0,8
|
7,6
|
-5,4
|
71,6
|
-12,6
|
2012
|
212,7
|
20.178,6
|
2,1
|
15,7
|
-4,0
|
123,0
|
-1,5
|
Slovak C.
|
|||||||
2008
|
94,7
|
17.552,8
|
3,5
|
9,6
|
-2,8
|
27,9
|
-6,6
|
2012
|
91,9
|
16.899,0
|
3,4
|
14,0
|
-4,5
|
52,3
|
2,3
|
Slovenya
|
|||||||
2008
|
54,8
|
27.266,6
|
2,1
|
4,4
|
-3,4
|
22,0
|
-6,2
|
2012
|
45,6
|
22.192,5
|
2,5
|
9,0
|
-1,3
|
52,6
|
2,3
|
İspanya
|
|||||||
2008
|
1.600,9
|
35.112,8
|
1,5
|
11,3
|
-5,3
|
40,2
|
-9,6
|
2012
|
1.352,1
|
29.288,7
|
3,0
|
25,0
|
-5,7
|
84,1
|
-1,1
|
DİĞER
|
|||||||
Çin
|
|||||||
2008
|
4.520,0
|
3.403,5
|
1,2
|
4,2
|
-0,5
|
17,0
|
9,3
|
2012
|
8.227,0
|
6.075,9
|
2,5
|
4,1
|
-0,9
|
22,8
|
2,6
|
Rusya
|
|||||||
2008
|
1.660,8
|
11.630,6
|
13,3
|
6,4
|
3,9
|
7,9
|
6,2
|
2012
|
2.022,0
|
14.246,8
|
6,6
|
6,0
|
0,5
|
10,9
|
4,0
|
Brezilya
|
|||||||
2008
|
1650,4
|
8616,3
|
5,9
|
7,9
|
-2,1
|
63,5
|
-1,7
|
2012
|
2396,0
|
12078,8
|
5,8
|
5,5
|
-2,7
|
68,5
|
-2,3
|
Hindistan
|
|||||||
2008
|
1275,7
|
1101,7
|
9,7
|
-10,4
|
73,3
|
-2,4
|
|
2012
|
1824,8
|
1491,9
|
11,2
|
-8,8
|
66,8
|
-5,1
|
|
TÜRKİYE
|
|||||||
2008
|
730,3
|
10272,4
|
10,1
|
10,9
|
-3,7
|
40,0
|
-5,7
|
2012
|
794,5
|
10609,2
|
6,4
|
9,2
|
-3,0
|
36,4
|
-5,9
|
Ortalama
|
3,3
|
8,1
|
-3,6
|
69,4
|
-1,2
|
Tablonun son sırasındaki
ortalamalar bu ekonomilerin iki yıldaki değerlerinin ortalamasıdır. Tabloya
baktığımızda 2008’den 2012’ye birçok ülkenin GSYH’sının ve dolayısıyla kişi
başına gelirinin düştüğü buna karşılık işsizlik ve kamu kesimi borç stokunun
arttığını görüyoruz. Küresel krizin uluslararası çerçevede en belirgin etkisi
gelirlerin azalmasına karşılık borçların artması olarak ortaya çıkmış
görünüyor.
Aşağıdaki tabloyu ilk tablodan
yararlanarak küresel krizde kaybedenleri, durumu idare edenleri ve kazançlı
çıkanları ayırabilmek için hazırladım.
Ülke
|
GSYH
|
KB Gelir
|
Enflasyon
|
İşsizlik
|
Bütçe D.
|
K.Borç St.
|
Cari D.
|
Puan
|
ABD
|
+
|
+
|
=
|
=
|
−
|
−
|
=
|
1,5
|
Japonya
|
+
|
+
|
#
|
=
|
−
|
−
|
=
|
0,5
|
İngiltere
|
−
|
−
|
+
|
=
|
#
|
−
|
−
|
-3,0
|
EURO B.
|
||||||||
Avusturya
|
−
|
−
|
+
|
=
|
+
|
−
|
=
|
-0,5
|
Belçika
|
−
|
−
|
+
|
=
|
=
|
−
|
−
|
-2,0
|
Güney Kıbrıs
|
−
|
−
|
+
|
−
|
−
|
−
|
#
|
-4,5
|
Estonya
|
−
|
−
|
=
|
−
|
=
|
+
|
-1,0
|
|
Finlandiya
|
−
|
−
|
=
|
=
|
=
|
=
|
−
|
-1,0
|
Fransa
|
−
|
−
|
=
|
−
|
+
|
−
|
−
|
-3,5
|
Almanya
|
−
|
−
|
=
|
+
|
+
|
−
|
+
|
0,5
|
Yunanistan
|
−
|
−
|
+
|
−
|
=
|
−
|
=
|
-2,0
|
İrlanda
|
−
|
−
|
+
|
−
|
=
|
−
|
+
|
-1,5
|
İtalya
|
−
|
−
|
+
|
−
|
+
|
−
|
+
|
-1,0
|
Lüksemburg
|
+
|
−
|
=
|
=
|
#
|
=
|
+
|
2,0
|
Malta
|
−
|
−
|
+
|
+
|
+
|
−
|
+
|
1,0
|
Hollanda
|
−
|
−
|
=
|
=
|
=
|
−
|
+
|
0,5
|
Portekiz
|
−
|
−
|
=
|
−
|
#
|
−
|
#
|
-4,0
|
Slovak C.
|
−
|
−
|
=
|
−
|
−
|
=
|
+
|
-2,0
|
Slovenya
|
−
|
−
|
=
|
−
|
+
|
=
|
+
|
0,0
|
İspanya
|
−
|
−
|
=
|
−
|
−
|
−
|
+
|
-3,5
|
DİĞER
|
||||||||
Çin
|
+
|
+
|
=
|
+
|
=
|
=
|
+
|
5,5
|
Rusya
|
+
|
+
|
=
|
+
|
+
|
=
|
=
|
5,5
|
Brezilya
|
+
|
+
|
=
|
+
|
=
|
=
|
−
|
3,5
|
Hindistan
|
+
|
+
|
−
|
#
|
+
|
−
|
0,5
|
|
TÜRKİYE
|
+
|
+
|
=
|
=
|
+
|
+
|
−
|
4,5
|
Tablodaki işaretlerin anlamları
şöyle:
Değişim
|
Puan
|
Anlamı
|
+
|
1
|
Kriz boyunca başarılı gelişme ve ortalamanın
içinde
|
=
|
0,5
|
Kriz boyunca başarılı gelişme ama halen ortalamanın
dışında
|
#
|
-0,5
|
Kriz boyunca başarısız gelişme ama halen
ortalamanın içinde
|
−
|
-1
|
Kriz boyunca başarısız gelişme, üstelik ortalamanın
dışında
|
Ortalama olarak bu tablolardaki
ekonomilerin hepsinin 2008 ve 2012 yılı değerlerinin ortalamasını aldım.
Karşılaştırmaya esas aldığım 7 makroekonomik
gösterge söz konusu olduğuna göre tümüyle başarılı olmuş ve ortalamanın içinde
kalmış bir ülkenin toplamda 7 puan alması mümkündür. Buna göre bir değerlendirme
yaptığımızda şu sonuçlar ortaya çıkıyor:
(1) 2008 sonu ile 2012 sonu arasını kapsayan küresel
kriz döneminin en başarılı ekonomileri sırasıyla Çin (5,5 puan), Rusya (5,5
puan), Türkiye (4,5 puan) ve Brezilya’dır (3,5 puan.) Küresel krizi en başarılı
geçirmekte olan ekonomilerin tümünün gelişme yolundaki ekonomiler olduğu dikkatten
kaçırılmamalı.
(2) Dönemin en başarısız ekonomileri Güney Kıbrıs
(−4,5 puan), Portekiz (−4 puan), Fransa (−3,5 puan) ve İspanya’dır
(−3,5 puan.) Küresel
krizin en başarısız ekonomilerinin tümünün gelişmiş ekonomi kategorisinde yer
alan Akdeniz ülkeleri olduğu dikkat çekiyor.
(3) Yunanistan (−2 puan) ve İrlanda’nın (−1,5 puan) 2012
yılsonundan önce önemli destekler alarak biraz durumu toparladıklarına, İtalya’nın
(−1 puan) kriz içinde
ve 2012 yılından önce bir toparlanma politikası izleyerek 2012 sonundan önce
biraz durumu toparladığına dikkat etmek gerekir.
(4) Krizin başlangıç noktası olan ve resesyona ilk
giren ekonomi durumunda bulunan ABD’nin (1,5 puan) krizden çıkış yolunda
olduğunu görebiliyoruz.
(5) Almanya (0,5 puan) ve Hollanda (0,5 puan) küresel
krizden en az hasarla çıkan Avrupalı ekonomiler konumunda bulunuyorlar.
(6) Uzun süredir durgunluk içinde bulunan Japonya’da
(0,5 puan) krizden az hasar almış görünüyor. Buna karşılık Japonya’nın kriz
öncesi dönemde de aşağı yukarı aynı durumda olduğuna dikkat etmekte yarar var. Euro
bölgesinin dışında kalmış olsa da İngiltere (- 3 puan) krizden oldukça hasar
almış görünüyor.
(7) Toplam 7 puanın yarısının (3,5 puan) üzerinde
puan alanların krizden kazançlı çıktıklarını söylememizin mümkün olacağını
düşünüyorum (özellikle diğerlerinin kaybettiği bir ortam olduğunu dikkate
alırsak.) Bu durumda Çin, Rusya ve Türkiye küresel krizden kazançlı çıkma
yolunda ilerliyorlar. Brezilya ise tam orta noktada bulunuyor.
(8) Sonuçlara bakarak gelişme yolundaki ülkelerin (Çin
dışında) geçmişte pek çok kriz yaşamış olmalarının onlarda kriz yönetimi
konusunda bir deneyim ve bilgi birikimi yarattığı sonucuna varmak doğru
görünüyor. Buna ek olarak bu ekonomilerin kapitalizmin (özellikle de finansal
kapitalizmin) bütün inceliklerine girmemiş olmalarının (türev ürünler gibi)
onların lehine olduğu anlaşılıyor.
(9) 2001 krizi sonrasında Türkiye’nin içine
düştüğü durumu “ahbap, çavuş kapitalizmi” olarak niteleyen ve bize çıkış
yollarını öneren Amerikalı ve Avrupalı iktisatçıların, Avrupa’nın küresel
krizde içine düştüğü durumu tanımlamakta ve çıkış önerileri konusunda
sıkıntılar içinde olduğunu gördüğümü söyleyebilirim. Başkasının sıkıntısını
çözmek için öneri geliştirmek kolaydır. Önemli olan kendi sıkıntılarını çözmek
için çıkış yolları geliştirebilmektir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202636 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.