Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Küresel Krizde Kazananlar ve Kaybedenler


Ekonomiler küresel krizden ne kadar etkilendiler? Başlıca ekonomilerin küresel kriz öncesinde ve 2012 yılsonundaki makroekonomik göstergelerini karşılaştırmalı olarak ele alıp bu göstergelerdeki değişimlere puan vererek sorunun yanıtını bulmaya çalışacağım.  



Aşağıdaki tablo ABDD, Japonya, İngiltere, Euro Bölgesi ülkelerinin tümü, BRIC ülkelerinin geri kalanları (Brezilya, Rusya, Hindistan) ve Türkiye’nin küresel krizden hemen önceki (2008 yılsonuna kadar krizin etkileri ekonomilere fazla yansımamıştı o nedenle kriz öncesi olarak bu yılı alıyorum) ve krizden sonraki (eldeki son veriler 2012 yılsonu verileridir) durumunu yansıtıyor. Burada ele alınan göstergelerin eksik kaldığı, başka göstergelere de bakılması gerektiği ileri sürülebilir. Ne var ki veri her konuda bulmanın o kadar da kolay olmadığı bir ortamda bunlar önemli makroekonomik göstergeler olduğu için aradığımız şeye hizmet edebilir diye düşünüyorum (bütün veriler IMF’nin April 2013 World Economic Outlook database setinden derlenmiştir.KB Gelir kişi başına GSYH'nın kısaltılmış halidir. Bütçe dengesi, kamu borç stoku ve cari denge GSYH'nın yüzdesi olarak verilmiştir.)    

Ülke
GSYH
KB
Gelir
Enflasyon
İşsizlik
Bütçe Dengesi
Kamu Borç Stoku
Cari Denge

Milyar $
$
%
%
GSYH  %
GSYH %
GSYH %
ABD
2008
14.291,6
46.900,9
0,7
5,8
-5,1
75,5
-4,7
2012
15.684,8
49.922,1
1,8
8,1
-6,4
106,5
-3,0
Japonya
2008
4.849,2
37.865,1
1,1
4,0
-3,5
191,8
3,3
2012
5.964,0
46.735,7
-0,2
4,4
-9,3
237,9
1,0
İngiltere
2008
2.670,4
43.493,1
3,9
5,6
-7,3
52,2
-1,0
2012
2.440,5
38.588,8
2,6
8,0
-5,4
90,3
-3,5
EURO BÖL.
Avusturya
2008
416,1
49.915,0
1,5
3,8
-2,4
63,8
4,9
2012
398,6
47.083,0
2,9
4,4
-1,3
73,7
2,0
Belçika
2008
509,8
47789,6
2,7
7,0
-1,8
89,2
-1,3
2012
484,7
43686,2
2,1
7,3
-3,4
99,6
-0,5
G. Kıbrıs
2008
25,3
31.685,5
1,8
3,8
-2,5
48,9
-15,6
2012
23,0
26.389,1
1,5
12,1
-6,4
86,2
-4,9
Estonya
2008
23,9
17.801,0
7,0
5,5
-
4,5
-9,2
2012
21,9
16.319,8
3,8
9,8
-
8,5
-1,2
Finlandiya
2008
273,3
51.302,5
3,4
6,4
2,0
33,9
2,6
2012
250,1
46.098,3
3,5
7,7
-0,6
53,3
-1,7
Fransa
2008
2.845,1
45.789,4
1,0
7,8
-3,0
68,2
-1,7
2012
2.608,7
41.140,7
1,3
10,2
-2,4
90,3
-2,4
Almanya
2008
3.640,7
44.334,4
1,1
7,6
-0,9
66,8
6,2
2012
3.400,6
41.512,7
2,0
5,5
0,2
82,0
7,0
Yunanistan
2008
343,2
30.393,8
2,2
7,7
-14,2
112,5
-14,9
2012
249,2
22.055,4
0,3
24,2
-3,7
158,5
-2,9
İrlanda
2008
263,3
58.697,2
3,2
6,4
-11,9
44,5
-5,7
2012
210,4
45.888,3
1,5
14,7
-6,0
117,1
4,9
İtalya
2008
2.318,2
38.882,8
2,4
6,8
-3,8
106,1
-2,9
2012
2.014,1
33.115,0
2,4
10,6
-1,3
127,0
-0,5
Lüksemburg
2008
55,0
112.429,1
0,7
4,2
2,4
14,4
5,4
2012
56,7
107.206,4
2,5
6,0
-1,9
21,1
6,0
Malta
2008
8,8
21.390,8
5,0
6,1
-6,4
60,9
-4,9
2012
8,7
20.852,4
2,8
6,3
-3,0
72,5
0,3
Hollanda
2008
874,9
53.198,7
1,7
3,1
-1,1
58,5
4,3
2012
773,1
46.142,4
2,8
5,3
-2,7
71,7
8,3
Portekiz
2008
253,1
23.838,8
0,8
7,6
-5,4
71,6
-12,6
2012
212,7
20.178,6
2,1
15,7
-4,0
123,0
-1,5
Slovak C.
2008
94,7
17.552,8
3,5
9,6
-2,8
27,9
-6,6
2012
91,9
16.899,0
3,4
14,0
-4,5
52,3
2,3
Slovenya
2008
54,8
27.266,6
2,1
4,4
-3,4
22,0
-6,2
2012
45,6
22.192,5
2,5
9,0
-1,3
52,6
2,3
İspanya
2008
1.600,9
35.112,8
1,5
11,3
-5,3
40,2
-9,6
2012
1.352,1
29.288,7
3,0
25,0
-5,7
84,1
-1,1
DİĞER
Çin
2008
4.520,0
3.403,5
1,2
4,2
-0,5
17,0
9,3
2012
8.227,0
6.075,9
2,5
4,1
-0,9
22,8
2,6
Rusya
2008
1.660,8
11.630,6
13,3
6,4
3,9
7,9
6,2
2012
2.022,0
14.246,8
6,6
6,0
0,5
10,9
4,0
Brezilya
2008
1650,4
8616,3
5,9
7,9
-2,1
63,5
-1,7
2012
2396,0
12078,8
5,8
5,5
-2,7
68,5
-2,3
Hindistan
2008
1275,7
1101,7
9,7
-10,4
73,3
-2,4
2012
1824,8
1491,9
11,2
-8,8
66,8
-5,1
TÜRKİYE
2008
730,3
10272,4
10,1
10,9
-3,7
40,0
-5,7
2012
794,5
10609,2
6,4
9,2
-3,0
36,4
-5,9
Ortalama
3,3
8,1
-3,6
69,4
-1,2

Tablonun son sırasındaki ortalamalar bu ekonomilerin iki yıldaki değerlerinin ortalamasıdır. Tabloya baktığımızda 2008’den 2012’ye birçok ülkenin GSYH’sının ve dolayısıyla kişi başına gelirinin düştüğü buna karşılık işsizlik ve kamu kesimi borç stokunun arttığını görüyoruz. Küresel krizin uluslararası çerçevede en belirgin etkisi gelirlerin azalmasına karşılık borçların artması olarak ortaya çıkmış görünüyor.

Aşağıdaki tabloyu ilk tablodan yararlanarak küresel krizde kaybedenleri, durumu idare edenleri ve kazançlı çıkanları ayırabilmek için hazırladım.

Ülke
GSYH
KB Gelir
Enflasyon
İşsizlik
Bütçe D.
K.Borç St.
Cari D.
Puan
ABD
+
+
=
=
−
−
=
1,5
Japonya
+
+
#
=
−
−
=
0,5
İngiltere
−
−
+
=
#
−
−
-3,0
EURO B.
Avusturya
−
−
+
=
+
−
=
-0,5
Belçika
−
−
+
=
=
−
−
-2,0
Güney Kıbrıs
−
−
+
−
−
−
#
-4,5
Estonya
−
−
=
−
=
+
-1,0
Finlandiya
−
−
=
=
=
=
−
-1,0
Fransa
−
−
=
−
+
−
−
-3,5
Almanya
−
−
=
+
+
−
+
0,5
Yunanistan
−
−
+
−
=
−
=
-2,0
İrlanda
−
−
+
−
=
−
+
-1,5
İtalya
−
−
+
−
+
−
+
-1,0
Lüksemburg
+
−
=
=
#
=
+
2,0
Malta
−
−
+
+
+
−
+
1,0
Hollanda
−
−
=
=
=
−
+
0,5
Portekiz
−
−
=
−
#
−
#
-4,0
Slovak C.
−
−
=
−
−
=
+
-2,0
Slovenya
−
−
=
−
+
=
+
0,0
İspanya
−
−
=
−
−
−
+
-3,5
DİĞER
Çin
+
+
=
+
=
=
+
5,5
Rusya
+
+
=
+
+
=
=
5,5
Brezilya
+
+
=
+
=
=
−
3,5
Hindistan
+
+
−
#
+
−
0,5
TÜRKİYE
+
+
=
=
+
+
−
4,5

Tablodaki işaretlerin anlamları şöyle:

Değişim
Puan
Anlamı
+
1
Kriz boyunca başarılı gelişme ve ortalamanın içinde
=
0,5
Kriz boyunca başarılı gelişme ama halen ortalamanın dışında
#
-0,5
Kriz boyunca başarısız gelişme ama halen ortalamanın içinde
−
-1
Kriz boyunca başarısız gelişme, üstelik ortalamanın dışında

Ortalama olarak bu tablolardaki ekonomilerin hepsinin 2008 ve 2012 yılı değerlerinin ortalamasını aldım.  
  
Karşılaştırmaya esas aldığım 7 makroekonomik gösterge söz konusu olduğuna göre tümüyle başarılı olmuş ve ortalamanın içinde kalmış bir ülkenin toplamda 7 puan alması mümkündür. Buna göre bir değerlendirme yaptığımızda şu sonuçlar ortaya çıkıyor:
(1)    2008 sonu ile 2012 sonu arasını kapsayan küresel kriz döneminin en başarılı ekonomileri sırasıyla Çin (5,5 puan), Rusya (5,5 puan), Türkiye (4,5 puan) ve Brezilya’dır (3,5 puan.) Küresel krizi en başarılı geçirmekte olan ekonomilerin tümünün gelişme yolundaki ekonomiler olduğu dikkatten kaçırılmamalı.
(2)    Dönemin en başarısız ekonomileri Güney Kıbrıs (−4,5 puan), Portekiz (−4 puan), Fransa (−3,5 puan) ve İspanya’dır (−3,5 puan.) Küresel krizin en başarısız ekonomilerinin tümünün gelişmiş ekonomi kategorisinde yer alan Akdeniz ülkeleri olduğu dikkat çekiyor.    
(3)    Yunanistan (−2 puan) ve İrlanda’nın (−1,5 puan) 2012 yılsonundan önce önemli destekler alarak biraz durumu toparladıklarına, İtalya’nın (−1 puan) kriz içinde ve 2012 yılından önce bir toparlanma politikası izleyerek 2012 sonundan önce biraz durumu toparladığına dikkat etmek gerekir.
(4)    Krizin başlangıç noktası olan ve resesyona ilk giren ekonomi durumunda bulunan ABD’nin (1,5 puan) krizden çıkış yolunda olduğunu görebiliyoruz.
(5)    Almanya (0,5 puan) ve Hollanda (0,5 puan) küresel krizden en az hasarla çıkan Avrupalı ekonomiler konumunda bulunuyorlar.
(6)    Uzun süredir durgunluk içinde bulunan Japonya’da (0,5 puan) krizden az hasar almış görünüyor. Buna karşılık Japonya’nın kriz öncesi dönemde de aşağı yukarı aynı durumda olduğuna dikkat etmekte yarar var. Euro bölgesinin dışında kalmış olsa da İngiltere (- 3 puan) krizden oldukça hasar almış görünüyor.  
(7)    Toplam 7 puanın yarısının (3,5 puan) üzerinde puan alanların krizden kazançlı çıktıklarını söylememizin mümkün olacağını düşünüyorum (özellikle diğerlerinin kaybettiği bir ortam olduğunu dikkate alırsak.) Bu durumda Çin, Rusya ve Türkiye küresel krizden kazançlı çıkma yolunda ilerliyorlar. Brezilya ise tam orta noktada bulunuyor.
(8)    Sonuçlara bakarak gelişme yolundaki ülkelerin (Çin dışında) geçmişte pek çok kriz yaşamış olmalarının onlarda kriz yönetimi konusunda bir deneyim ve bilgi birikimi yarattığı sonucuna varmak doğru görünüyor. Buna ek olarak bu ekonomilerin kapitalizmin (özellikle de finansal kapitalizmin) bütün inceliklerine girmemiş olmalarının (türev ürünler gibi) onların lehine olduğu anlaşılıyor.
(9)    2001 krizi sonrasında Türkiye’nin içine düştüğü durumu “ahbap, çavuş kapitalizmi” olarak niteleyen ve bize çıkış yollarını öneren Amerikalı ve Avrupalı iktisatçıların, Avrupa’nın küresel krizde içine düştüğü durumu tanımlamakta ve çıkış önerileri konusunda sıkıntılar içinde olduğunu gördüğümü söyleyebilirim. Başkasının sıkıntısını çözmek için öneri geliştirmek kolaydır. Önemli olan kendi sıkıntılarını çözmek için çıkış yolları geliştirebilmektir.  
EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

36 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.