Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

TL'nin Değer Kaybı ve Sonuçları


2012 yılının Ocak ayından bu yana TL, ilk kez hem Dolar hem de Euro karşısında önemli sayılabilecek bir değer kaybıyla karşı karşıya bulunuyor. 2012 yılının Ocak ayında [(1 Dolar + 1 Euro) / 2] formülüyle hesaplanan sepet kuru 2,15 iken TCMB’nin son dönemde kur ile ilgili uygulamalarına dayanak aldığı TÜFE bazlı reel efektif kur endeksi (REK) 112,4 idi.

Aşağıdaki tabloda 2012 yılının Ocak ayından bu yana REK, Dolar kuru, Euro kuru, sepet kuru ve Euro-Dolar çapraz kurunda yaşanan değişiklikler aylık bazda yer alıyor.

Tarih
REK
USD Kuru
Euro Kuru
Sepet Kuru
USD-Euro Çapraz Kuru
2012 Ocak
112,4
1,88
2,42
2,15
1,30
Şubat
115,9
1,76
2,31
2,04
1,31
Mart
114,2
1,78
2,35
2,07
1,32
Nisan
115,9
1,80
2,35
2,07
1,33
Mayıs
116,8
1,76
2,31
2,04
1,31
Haziran
117,0
1,85
2,30
2,08
1,24
Temmuz
118,2
1,80
2,27
2,03
1,26
Ağustos
118,9
1,78
2,21
2,00
1,24
Eylül
116,3
1,82
2,29
2,05
1,26
Ekim
117,4
1,81
2,34
2,07
1,29
Kasım
119,4
1,80
2,30
2,05
1,26
Aralık
118,2
1,78
2,35
2,06
1,32
2013 Ocak
120,6
1,77
2,36
2,07
1,34
Şubat
119,8
1,77
2,36
2,07
1,33
Mart
120,3
1,81
2,37
2,09
1,30
Nisan
121,1
1,79
2,34
2,07
1,31
22.May
?
1,85
2,38
2,11
1,29

Elimizdeki son REK verisi Nisan ayına ait olanı (121,1.) Nisan ayında Dolar 1,79, Euro ise 2,34 dolayında fiyatlanıyor, kur sepeti oranı ise 2,07’ye eşit görünüyordu.

Yapılan açıklamalardan REK’in 120’nin üzerine çıkması halinde yani TL’nin yabancı paralara karşı değerlenmeye başlaması halinde TCMB’nin duruma müdahale etmeye başlayacağını biliyoruz.  

22 Mayıs 2013 sabahı itibariyle Dolar 1,85, Euro 2,38 ve kur sepeti oranı 2,11 dolayında bulunuyor. Bu verilere göre REK’in 120’nin altına düşmüş olduğu anlaşılıyor. Yani Dolar ve Euro’nun TL’ye karşı değer kazanması sonucu durum, TCMB’yi, TL’nin değer kazanması anlamında, rahatsız edecek konumdan uzaklaşmış görünüyor.    

TL’nin değer kaybı yaşamasının iki nedeni var: (1) Türkiye’den kaynaklanan nedenler arasında en belirgin olanı yabancıların piyasadan çıkışı. Moodys’in not artırımından sonra satın alınacak olumlu beklenti en azından şimdilik bittiği ve TCMB’nin faiz indirimi sonucu elde edilecek getiriler düştüğü için yabancıların bir bölümü piyasadan ayrılıyor. Bu hareket döviz talebini artırdığı için TL değer kaybediyor. (2) ABD’de bazı sorunların geçici olarak da olsa çözülmüş olması (borç tavanı sorununun Eylül’e kadar yönetilebilir hale getirilmesi), yine ABD’den gelen verilerin cesaret verici olması ve Fed Başkanı Bernanke’nin yapacağı açıklamalara ilişkin olumlu beklentiler Doların bütün paralara karşı değer kazanmasına yol açıyor. Buna karşılık Euro ile ilgili pek fazla olumlu bir gelişme olmamasına karşılık Euro da ABD’ye bağlı olarak Dolar dışındaki paralara karşı toparlanıyor. Bir anlamda ikinci rezerv para olmasının sonuçlarını yaşıyor. Türkiye’ye benzer ekonomilerin çoğunda benzer eğilimler görülüyor ve bu ekonomilerin paraları bu iki paraya karşı değer kaybediyor.

TL’nin Dolara karşı değer kaybı pek olumlu bir durum değil. Çünkü ithalatımızın ağırlığı Dolar ile yapılıyor ve dış borçlarımızın ağırlığı Dolar ile olan borçlara dayanıyor. TL’nin Dolara karşı değer kaybetmesi demek yapacağımız ithalatın ve vadesi gelip ödememiz gereken borcun TL karşılığının yükselmiş olması demek. 100 Dolar borcumuz olduğunu ve 1 Dolar = 1,80 olan kurun borcumuzu ödeme zamanı geldiğinde 1 Dolar = 1,85 TL’ye yükseldiğini düşünelim. Kur 1,80 TL iken 100 Dolar satın almak için 180 TL vererek ödeyeceğimiz borcu şimdi 185 TL vererek ödeyeceğiz. Eğer bu farkı fiyatlarımıza ya da gelirimize yansıtma şansımız yoksa fark aleyhimize sonuç verecek.  

Buna karşılık TL’nin Euro’ya karşı değer kaybı lehimize bir durum. Çünkü ihracatımızın ağırlığı Euro üzerinden yapılıyor. TL’nin Euro’ya karşı değer kaybetmesi demek Euro ile yapacağımız ihracat karşılığında daha fazla TL elde edeceğiz demek. 100 Euro ihracatı 2,34’lük kur ile yaparken 234 TL elde ediyorduk kur 2,38’e çıkınca 238 TL elde edeceğiz demektir.  

Türk ihracatçısı için ideal durum TL’nin Dolara karşı değer kazanıp Euro’ya karşı değer kaybettiği durumdur. Ne var ki bunun gerçekleşmesi o kadar kolay değil. İdeale en yakın durum ise Doların TL’ye karşı daha az değer kazanırken Euro’nun daha çok değer kazanmasıdır. En kötü durum ise Doların TL’ye karşı değer kazanırken Euro’nun TL’ye karşı değer kaybetmesidir.

Bugünkü durumu bir ay önceki durumla karşılaştırırsak Doların TL’ye karşı yüzde 3,4 değer kazandığını buna karşılık Euro’nun TL’ye karşı olan değer kazanımının yüzde 1,7’de kaldığını görüyoruz. Bu durumda bu değerler şimdilik ihracatçının aleyhine gelişmiş görünüyor.  

(Not: Hiç kuşkusuz bunlar ortalama yaklaşımlar. Yani herkesin maliyeti ve borcu Dolarla olmadığı gibi herkesin gelirinin ağırlığı da Euro ile değil.)       

EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

73 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.