Çapuling
Gezi direnişi İngilizce’ye bir
kelime hediye etti: Çapuling (İngilizce okunuşu chapulling.) Kelime Türkçe’deki
çapulculuk kelimesinin İngilizceye uyarlanmış halini gösteriyor. Çapulcu,
aslında başkasının malını alan, yağma, talan eden kimse, talancı, yağmacı,
bunun fiil hali olan çapulculuk ise yağmalama, talan etme olarak tanımlanıyor.
Gezi Parkı eylemleri sırasında Başbakan, direnişçilere “3 – 5 çapulcu” deyince
Beyoğlu’ndaki bir binanın üzerine birisi “Everyday I’m çapuling” yazdı (Türkçesi:
Hergün çapulculuk yapıyorum) ve çapuling yeni bir anlam kazandı. Bu yeni
haliyle kelime “demokrasiyi savunmak, çoğunluğun azınlığa tahakkümüne karşı direnmek”
oldu çıktı.
Wikipiedia’da şöyle bir Çapuling
maddesi açıldı:
“Chapulling (Turkish: çapuling)
is a neologism originating in the 2013 protests in
Turkey, derived from Prime Minister
Erdogan's use of the term çapulcu (roughly translated
to "looter" or "marauder" or "vagabond" as
contemporary) to describe demonstrators. The word quickly caught on, adopted
and anglicized by the demonstrators with a new meaning: fighting for one's
rights. Many took the concept further by integrating the unique nature of the
demonstrations and defined it as "to act towards taking the democracy of a
nation to the next step by reminding governments of their reason for existence
in a peaceful and humorous manner."
Demokrasi uzlaşma rejimidir
Demokrasiyi bütün öteki
rejimlerden ayıran özelliği uzlaşma rejimi olmasıdır. Yani siyasal iktidar
büyük çoğunluğa sahip olsa bile azınlığı da koruyacak, onların da düşüncelerine
saygı göstermeye yönelecektir.
ABD’de görev yaptığım sırada
Virginia’da McLean semtinde büyük bir sitede oturuyordum. Sitenin yakınında
Tysons’s Corner Shopping Mall adlı büyük bir AVM vardı. Bu AVM’nin karşısına
aynı adla bir ikinci AVM yapılacağı açıklanmıştı. Tabelaların asıldığı yer
ağaçlıktı. Semt sakinleri ellerinde pankartlarla o alana oturmaya başladılar.
Kimseyi de o alana sokmadılar. Çoğunluk yaşlı başlı, emekli insanlardı.
Tanıdığım komşulara sordum niçin böyle bir direniş yapılıyor diye. Kimisi “ağaçları
kesecekler, AVM uğruna çevreye zarar verecekler” dedi. Kimisi “AVM yapılırsa
burada trafik katlanacak, bu yollar yeni bir AVM’nin trafiğini kaldırmaz” dedi.
Kimisi “Yeni AVM suç artışı getirir, semtimizde suç artışı olsun istemiyoruz”
dedi. Semt sakinleri AVM karşıtı imza topladılar. Birkaç gün sonra önce
belediye başkanı çıkageldi, ardından bölgenin senatörleri, milletvekilleri
geldiler, direnişçilerle konuştular, onların isteklerini dinlediler. Aradan bir
süre geçti belediye başkanı ve öteki yetkililer bir takım önerilerle geri
geldiler. Bu öneriler arasında ağaçların kesilmeyeceği, köklerinden sökülüp AVM’nin
çevresine dikileceği, trafik sorununu çözmek için yeni yollar yapılacağı, suç
artışını ve diğer tehlikeleri önlemek için bu çevreye daha fazla güvenlik
görevlisi verileceği gibi öneriler vardı. Semt sakinleri bu önerileri aldılar
kendi aralarında toplandılar ve bazı ekleme ve çıkarmalarla önerileri kabul
ettiler. Sonuçta AVM iki yıl içinde yapılıp bitirildi. Verilen bütün sözler
tutuldu. Çevredeki ağaç sayısı misliyle artırıldı, yeni yollar yapılarak trafik
eskisinden bile daha iyi hale getirildi, güvenlik önlemleri artırıldı. Olayın
sonunda semt sakinlerinin kamu otoritesine karşı saygıları arttı, kendilerini
dinleyen görüşlerini dikkate alan kamu yetkililerinin itibarlarında hiçbir
azalma olmadığı gibi tam tersine artış oldu.
Bütün bu olaylarda ABD Başkanı’nın
veya hükümetten herhangi bir bakanın haberi bile olmadı. Ya da haberi olduysa
bile en ufak bir müdahalesi görülmedi, duyulmadı. Çünkü konu o çevre halkıyla o
bölgenin belediyesinin meselesiydi, merkezi hükümetin karışımını gerektirecek
bir durum yoktu.
Mülkiye’de birinci sınıftayken Siyaset
Bilimine Giriş dersinin hocası Şerif Mardin’di. Derse yardımcı olması için
okunmak üzere verdiği elli kitap arasındaydı Alexis de Tocqueville’in 1835
tarihli “Amerika’da Demokrasi” kitabı. Okumaya başladığımda elimden bırakamadım.
Diyor ki Tocqueville: “Küçük bölgelere yönetsel özerklik tanımak ve böylelikle
de yönetimin tek merkezde toplanmasını önlemek suretiyle siyasi özgürlüğün
gerçekleştirilebileceğini ve bu arada vatandaşların kamu işleriyle ilgilenmelerinin
sağlanacağını görmek Amerikan örneğinde mümkündür” devam ediyor: “Özgür ve eşit
bireyler toplumun çıkarları için uğraşmış ve kendileri de bundan yarar
sağlamıştır.” Yukarıda anlattığım AVM inşaatı olayı, Tocqueville’in bu
gözlemini aşağı yukarı 150 yıl sonra yerinde canlı olarak test etmemi sağladı.
Ekonomide çapuling etkisi
Siyasal iktidar, isteklere olumlu
yanıt vermeyince BIST100 çöktü, Dolar ve Euro fırladı, faizler yükseldi.
Ekonomide inanılmaz bir kayıp tablosu ortaya çıktı. Ardından Başbakan’ın
yurtdışında olduğu sırada Cumhurbaşkanı ve Başbakan vekilinin yaptıkları ortamı
yumuşatmaya yönelik açıklamalarla piyasalarda toparlanmalar başladıysa da
Başbakanın yeni konuşmaları piyasaların elde ettiği kazanımları yeniden
kaybetmesine yol açtı.
Kayıp bu saydıklarımla sınırlı
değil. Turizm acentaları başta İstanbul olmak üzere Türkiye’ye düzenledikleri
turları iptal ediyorlar. Tam turizm mevsimi başlarken peş peşe gelen iptaller
ciddi sıkıntı yaratmaya başlıyor.
Yabancı yatırımcılar, Fed’den
gelen tahvil alımlarının düşürülebileceği sinyaliyle diğer gelişme yolundaki
ülkeler gibi Türkiye’den de çıkmaya başlamışlar ve piyasalardaki gerginlik bu hareketlerle
ortaya çıkmıştı. Gelişme yolundaki ülkelerde borsalar düşüyor, döviz yerli
paralara karşı değer kazanıyor ve faizler yükseliyordu. Küresel krizin
başladığı tarihten bu yana gelişmiş ülkelerden genellikle pozitif yönde ayrışan
gelişme yolundaki ülkeler negatif ayrışma ile karşı karşıya kalıyordu. İşte tam
da o sırada ortaya çıkan Gezi Parkı direnişi zaten negatif ayrışmanın içinde
bulunan Türkiye ekonomisini bu kez gelişme yolundaki ülkeler içinde de negatif
ayrışan bir konuma getirdi.
2013 yılının kaybedildiğini
söylemek için henüz çok erken. Ne var ki gidişin o yönde olduğunu söylemek için
belki geç bile kaldık. Kaybedilecek olan yalnızca hisse değerleri ya da diğer piyasa
değerleri değil. Büyüme ve ona bağlı birçok önemli refah göstergesi de
kaybedilecek.
Babam derdi ki: “kabahati önce kendinizde arayın”
Çocukken bizim de içinde
olduğumuz bir olay olsa, bir kavgaya karışsak babam bizi karşısına alır ve “kabahati
önce kendinizde arayın” derdi. Babamın bizi haklı bulmamasına çok kızardım o
zamanlar. Aklımdan hep “sen kimin babasısın bizim mi onların mı?” sorusu
geçerdi. Babamın bu sözünün uzlaşma için temel çıkış yolu olduğunu çok
sonraları anladım.
Gezi direnişine bakıp “bunun
suçlusu faiz lobisidir, kur lobisidir” diyerek hayali bir takım düşmanlar
yaratarak insan kendisini kandırabilir. Bu tür yaklaşımlar çıkış yolunu
göstermez. Bu gibi hallerde insanın oturup “acaba benim bir kusurum var mı, bir
hata mı yaptım, yaptıysam hatayı nerede yaptım?” sorularını sorması ve bunlara
yanıt araması gerekir. Çıkış yolu oradan geçer.
Hata yapmak hatadır. Ama hatada
ısrar etmek facia olur.
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 2026116 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.