Sıkıntılı Bir Hafta Başlıyor
Haftaya başlarken kısa bir özet
Geçtiğimiz iki haftada küresel
sisteme karışık bir görünüm egemendi. Fed başkanı Bernanke’nin, tahvil alım
programını Eylül ayından başlayarak azaltabileceklerini söylemesinden sonra küresel
sistemin tümünde görünüm değişmeye başladı. Aslında değişimim ilk belirtileri
bu açıklamadan bir süre önce böyle bir açıklama gelebileceği düşüncesiyle
başlamıştı zaten. Bernanke’nin açıklaması bu değişlimi hızlandırdı. Borsalar
düşmeye, faizler yükselmeye, Dolar diğer para birimlerine karşı değer kazanmaya
başladı. “Piyasaya sürülmüş bu kadar fazla Dolar varken bu para biriminin nasıl
değer kazanmaya başladığı” yolunda sorulacak sorunun mantıklı tek yanıtı
“insanların bu açıklamadan sonra Fed’in çıkış için uygulanabilir bir planı
olduğunu düşünmeleridir” şeklinde verilebilir.
Son bir aya bakıldığında Dolara
karşı en büyük değer kaybını % 12’ye yakın bir kayıpla Güney Afrika Rand’ı yaşamış
görünüyor. Onu % 5’in üzerindeki kayıplarla Brezilya Real’i, Meksika Peso’su,
Hindistan Rupi’si ve % 5’e yaklaşan kayıpla Türk Lirası izliyor. BU dönemde
bile Dolara karşı değer kazanan Çin Yuan’ı bu görünümden ayrışıyor. Son bir
ayda değilse bile son iki haftada gelişmekte olan ülke borsalarında sert
düşüşler yaşandı. Bir süredir pozitif ayrışma sergilediği düşünülen bu
ülkelerin borsalarında bu kez negatif ayrışma yaşandı.
Bu gelişmelerin ateşi Fed’in yeni
yaklaşımını dile getirmesiyle birlikte yandı. Sermayenin geldiği ülkelerde
yakında ortaya çıkacak faiz yükselişlerinin parayı oralara geri ittiği
anlaşılıyor. Yani yabancı para, gelişme yolundaki ülkelerden çıkıyor ve geldiği
yere geri dönüyor. Bu tür paranın ilk çıkacağı yerler de borsalar, tahviller ve
mevduat.
Küresel gelişmelerin Türkiye’ye etkisi
Küresel görünümdeki bu değişim
Türkiye’yi ciddi biçimde etkilemeye başladı. Öteki gelişme yolundaki ülkelerle
birlikte Türkiye’den yabancı para çıkışı bir yandan borsanın düşüşünü
ateşlerken bir yandan da mevduat çekilişine yol açtı. Gelişinde TL’ye değer
kazandıran yabancı para, gidişinde de TL’ye değer kaybettiriyor. TL’de ortaya
çıkan değer kaybı ise burada kalan yabancı paranın faiz gelirinin negatife
düşmesine, hatta anaparadan zarar etmesine yol açıyor. Bu gelişme yabancı para
çıkışını daha da hızlandırıyor.
Türkiye’de geçtiğimiz hafta Dolar
ve Euro, TL’ye karşı önemli oranda değer kazandı. Konu orada kalmadı faizler de
yükseldi. Dolar 1,90’a, Euro 2,48’e gelip dayanırken bir ara % 4,5’e düşmüş
olan gösterge faiz de % 6’nın üstüne çıktı. Ardından TCMB Başkanı Başçı’nın,
likiditeye müdahale ettikleri yolundaki açıklamaları geldi ve Dolar 1,87’ye,
Euro da 2,42’ye, gösterge faiz de 5,5’e kadar geriledi. Hafta tamamlanırken
Dolar ve Euro gerilediği yerde dururken faizler % 6’yı yeniden aşmıştı.
Türkiye haftaya farklı sıkıntılarla başlıyor
“Elle gelen düğün bayram” diye
bir atasözü vardır bizde. Bunun anlamı şudur: “Herkese birden gelen sıkıntı ve
yıkım, olduğundan hafifmiş gibi algılanır.” Türkiye’nin durumu son iki haftada
böyleydi. Yani benzer durumdaki gelişme yolundaki ülkelerin özellikle de
yükselen piyasa ekonomilerin paralarında, borsalarında düşüşler ve faizlerinde
yükselişler oluyor, Türkiye’de de aynı yönde gelişmeler görülüyordu.
Türkiye’nin o ülkelerden en belirgin farkı çok yakın zamanda not artışı almış
olmasıydı. Buna karşın Türkiye de benzer ülkelerle birlikte bir negatif
ayrışmaya girmiş görünüyordu.
27 Mayıs günü Taksim Gezi
Parkı’nda beş ağacın sökülmesiyle başlayan olaylar hafta sonunda ağır
çatışmalara dönüştü ve bütün Türkiye’ye yayıldı. Olay Taksim Gezi Parkı’ndaki
çevrecilik meselesinin ötesine geçti ve demokrasi kavgasına dönüştü. Polisin
halka karşı “orantısız güç kullanması” ve çok yoğun miktarda biber gazı, hatta
portakal gazı kullanmasıyla olay bir isyan halini aldı ve günlerce sürdü.
Küresel sistemde yaşanan değişimlerin yarattığı gelişme yolundaki ekonomilerin
negatif ayrışmasından nasibini alan ama bunu “elle gelen düğün bayram” olarak
karşılayan Türkiye açısından Taksim’de başlayıp yurda yayılan gelişmeler
Türkiye’nin, benzeri gelişme yolundaki ülkelerden de negatif ayrışmasına yol
açacak kadar önemli.
Olaylar bütün dünya medyasına
yansıdı. Bunun kısa dönemde iki açık etkisi olur: (1) Turizm etkilenir, (2)
Sermaye akımları etkilenir. Küresel gelişmeler sonucu Türkiye’den çıkmaya
yönelen yabancı para yatırımlarının çıkışı daha da hızlanabilir. Bunun
sonucunda borsada yeni düşüşler, faizde ve dövizde yeni yükseliş baskıları yaşanabilir.
Bu haftanın en sıkıntılı kuruluşu
TCMB olacak gibi görünüyor.
Fed'in ve Gezi Parkı olaylarının etkileri
03.06.2013 günü akşamı itibariyle şöyle bir tablo yapabilirim:
Fed'in açıklamalarının asıl etkisi geçen hafta içinde görüldü. O nedenle o etkileri 24 Mayıs - 31 Mayıs aralığındaki gelişmelere bakarak açıkladım. Gezi Parkı olaylarının etkisi ise asıl olarak bugün ortaya çıktı. O nedenle onu da 31 Mayıs 03 Haziran arası olarak aldım.
Tabloya göre ilk değerlendirmeler itibariyle Fed'in açıklamaları borsa, dolar, euro ve faiz üzerinde olumsuz etkiler yaratmışken Gezi Parkı olayları sonrasındaki etki ilk anda borsa ve faiz üzerinde net bir biçimde ortaya çıkmış görünüyor. Dövizde etkinin az görülmesinin nedenlerinden birisi de TCMB'nin TL likiditesini sıkıştırmaya devam etmesidir.
Fed'in ve Gezi Parkı olaylarının etkileri
03.06.2013 günü akşamı itibariyle şöyle bir tablo yapabilirim:
Tabloya göre ilk değerlendirmeler itibariyle Fed'in açıklamaları borsa, dolar, euro ve faiz üzerinde olumsuz etkiler yaratmışken Gezi Parkı olayları sonrasındaki etki ilk anda borsa ve faiz üzerinde net bir biçimde ortaya çıkmış görünüyor. Dövizde etkinin az görülmesinin nedenlerinden birisi de TCMB'nin TL likiditesini sıkıştırmaya devam etmesidir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202689 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.