Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Gelir Vergisi Kanun Tasarısı Üzerine ilk Değerlendirme

30 Mayıs Çarşamba günü Maliye Bakanı, Bakanlığın uzunca bir süredir üzerinde çalıştığı yeni Gelir Vergisi Kanun Tasarısının ana çizgilerini açıkladı. Ana çizgilerine bakarak ilk yorumlarımızı televizyonda yaptık. Ama ondan ötesi henüz kamuoyunun tartışmasına açılmadı. O nedenle kamuoyuna açıklanan ilk görüşleri ele alarak bir değerlendirme yapacağım.

  1. Maddeler bazında yeni tasarıyı tartışacak durumda değiliz: Nedeni çok basit:  Çünkü maddeleri bilmiyoruz. İlk eleştirim bu noktadadır. Hepimizin mükellef olacağı ya da en azından hepimizin beyanname vermek durumunda olacağımız bir tasarının tartışmaya açılmasında yarar. Maliye Bakanlığı, tasarıyı son şekliyle web sitesine koymalı ve 3 ay süreyle görüşlere açmalıdır.  Tasarının altına insanlar görüşlerini yazabilmelidirler. Bu görüşlerden haklı bulunanlar tasarıya işlenerek tasarı olgunlaştırılmalıdır. Elbette ki son söz ve tasarıya son halini vermek Maliye Bakanlığı’nın yetkisinde olacaktır. Ama bu yöntem ile tasarı yasalaştığında bütün toplumun eseri haline gelir ve benimsenmesi daha kolay olur. 
  1. Türkiye’de gelir vergisinin GSYH’ya oranı düşüktür ama gelirler de düşüktür: Türkiye, gelir ve kazançlar üzerinden alınan vergilerde yani gelir vergisinde (gelir vergisi tahsilâtı / GSYH = % 5,8) OECD ülkeleri arasında Meksika ve Slovakya’nın önünde sondan üçüncü sırada yer alıyor. O nedenle gelir vergisini artırmak gerektiği ifade ediliyor. Benzer bir sıralamayı kişi başına gelirde yaparsak Türkiye’nin son sırada olduğunu görüyoruz. Türkiye’nin üstünde Meksika ve Macaristan yer alıyor. Yani geliri düşük olanlarda gelir vergisi de düşük kalmış. 
  1. Gelir vergisi karmaşık bir yapı içinde görünüyor: Gelir vergisinde defalarca değişiklik yapılmış olduğu için yasanın sistematiği bozulmuştur. Bu gerekçeye katılmamak mümkün değil. Yasanın basit ve anlaşılabilir hale getirilmesi gerekiyor. Bununla birlikte bütün dünyadaki uygulamalar bize ne kadar basitleştirilirse basitleştirilsin vergi meselesinin herkesin anlayıp uygulayabileceği bir konu olmaktan uzak kalmaya devam ettiğini gösteriyor.         
  1. Gelir vergisiyle kurumlar vergisinin tek yasada birleştirilmesi: Bugün artık kurumlar vergisinin ayrı bir vergi olarak alınmasının mükerrerliğe neden olduğu genel kabul görüyor. O nedenle iki verginin aynı başlıkta birleştirilmesi anlamlı görünüyor.   
  1. Beyanname esasının yaygınlaştırılması: Vergi sisteminin esası beyannameye dayalı vergileme olmalı. Aslında gelir vergisi ilk yürürlüğe girdiğinde de hedef buydu. Ne var ki yıllar geçtikçe bu hedeften uzaklaşıldı. Beyana dayalı sistem giderlerin indirimini de getirdiği sürece yararlıdır. Yıl içinde elde edildiğinde vergi sorumlusu tarafından vergi tevkifatı (stopaj) yoluyla vergisi tahsil edilen gelirlerin de beyan edilmesi ve artan oranlı tarifeye tabi olarak nihai vergilemeden geçirilmesi bu çerçevede doğru bir yaklaşım gibi görünmektedir. Buna karşılık bu gelirlerden yapılan stopaj bir çeşit erken ödeme niteliğinde olduğu için yılsonunda beyan edildiği zaman bu gelirlere farklı (daha düşük oranlı) bir tarife uygulanması yerinde olacaktır. Ya da stopajdan tümüyle vazgeçilerek stopaja tabi tutulmayan gelir unsurlarıyla aynı zamanda ödeme imkânı sağlanarak eşitlik sağlanmalıdır. Böyle bir yaklaşım Anayasa’nın 76’ncı maddesinde öngörülen mali güç kuramına ve eşitlik ilkesine uygun olacaktır. 
  1. İstisnalar azaltılıyor: İstisna ve muaflıkların azaltılmasının doğru olduğunu düşünüyorum. İstisnaların genişlediği, sayılarının arttığı yerde kayıplar çoğalıyor. Bununla birlikte kira gelirlerinde götürü gider uygulamasının kaldırılması ya da oranın düşürülmesi doğru olmayabilir. 
  1. Vergi güvenliği meselesi: Maliye Bakanı’nın sunumu sırasında gündeme getirdiği konulardan birisi de vergi güvenliğinin arttırılmış olması meselesiydi. Bu konu içinde gider bildirimi ve servet ya da tasarruf bildirimi kavramlarının bulunup bulunmadığını bilmiyoruz. Henüz bu konuda herhangi bir açıklama gelmedi. Tek bildiğimiz şey bu konudaki düzenlemeler konusunda dikkatli olmak gerektiğidir. Bazen aşırı güvenliğe dayalı düzenlemeler yaratıcılığı ve girişimciliği zedeleyebilir. 
  1. Bakanlar kuruluna verilen yetkilerin artırılması: Bu yaklaşımını olumlu bulmuyorum. Vergi, parlamentonun yetkisindeki bir işlevdir. Bunun uğruna bir tarih yazılmıştır dünyada. Magna Carta’dan başlayan bir sınırlamanın tarihidir bu. O nedenle alt ve üst sınırları belirlenmek kaydıyla bazı oranların güncellenmesine imkân tanıması dışındaki yetkilerin bakanlar kuruluna devredilmesinin uygun olmayacağı düşüncesindeyim.   

Maliye Bakanlığı tasarıyı yayınlarsa maddeler üzerinden ayrıntılı olarak görüşlerimi paylaşacağım. 
EtiketlerMaliye
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Maliye konusunda

Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 2020

30 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.