Faiz Yükselince Kim Kazanır?
Diyelim ki Hazine’nin tahvil
ihalesine girdiniz ve bir yıl vadeli % 5 faizli bir tahvil aldınız. Yılsonunda
100 TL’lik tahvili Hazine’ye götürdüğünüzde karşılığında 105 TL alacaksınız. Bu
tahvilin ikincil piyasadaki faizinin de aynı olduğunu varsayalım. Bu durumda bu
tahvili aldığınız gün ikincil piyasada başkasına satsanız fiyatı yine 100 TL olur.
Siz tahvili satamadan aynı gün içinde olağanüstü bir olay olduğunu ve faizlerin
% 7’ye yükseldiğini varsayalım. Bu durumda sizin tahvilinizin değeri artık 100 TL
etmez. Çünkü Hazine’nin yeni çıkaracağı tahvil artık yılsonunda 107 TL ederken
sizin tahviliniz 105 TL edecektir. Bu durumda siz bu tahvili ikincil piyasada
100 TL’ye satamazsınız. Daha ucuza satmanız gerekir ki alan da %7 faiz
kazanabilsin. Aksi takdirde sizin 105 TL edecek tahvilinizi alacağına gidip Hazine’nin
% 7 faizli tahvilini satın alır. Bu durumda eski fiyatla tahvil satın almış olduğunuz
için zarar edersiniz. Tahvili vadesinden önce ikincil piyasada satmayıp vade
sonuna kadar elinde tutsanız da zarar edersiniz çünkü sizden hemen sonra tahvil
alanlar 100 TL’lerine karşı vade sonunda 107 TL alırken siz 105 TL alacaksınız
demektir.
Şimdi hesabı tersine çevirelim.
Diyelim ki siz tahvili aldıktan sonra olağanüstü bir olay oldu ve faizler yüzde
4’e düştü. Bu durumda sizin tahviliniz değer kazanır. Çünkü siz yılsonunda o
tahvili götürüp 105 TL alacaksınız oysa sizden hemen sonra % 4 ile tahvil
alanlar 100 TL’lik tahvili götürdüklerinde 104 TL alacaklar. Bu durumda siz
piyasada bu tahvili 100 TL’den daha yüksek fiyata satabilirsiniz.
Hazine’nin çıkardığı Devlet
Tahvilleri ve Hazine Bonoları, ağırlıklı olarak yabancıların ve bankaların
ellerinde bulunuyor. 2013 Nisan sonu itibariyle Hazine iç borçlanma
senetlerinin her 100 TL’sinin 47,6 TL’lik bölümü bankacılık kesiminde, 25,7 TL’lik
bölümü yurtdışı yerleşiklerin elinde, 24,6 TL’lik bölümü banka dışı kesimde ve 2,1
TL’lik bölümü TCMB’de bulunuyor. Faiz lobisi deyimiyle kastedilen bankalar ile
yabancı yatırımcılar her 100 TL’lik tahvil ve bononun 73,3 TL’lik bölümüne
sahipler. Yukarıda açıklamaya çalıştığım gibi bu kesim ellerindeki tahvil ve
bonolar nedeniyle faizlerin yükselmesiyle değil düşmesiyle kazançlarını
artırıyorlar. Bankalarımızın son yıllarda kârlarındaki artışın önemli bir
nedeni faizlerin düşmesiyle ortaya çıkmış bulunuyor. O nedenledir ki faizlerin
yükselmesinden en çok zarar görenler bu iki kesim.
Faizler düşerken bankalar,
maliyetleri daha çabuk düştüğü için kâr ederler, faizler yükselirken ise
bankalar maliyetleri daha hızlı arttığı için kayıpla karşılaşırlar. Bunun
nedeni mevduat vadelerinin ortalama 1,5 ay olmasına karşılık kredi vadelerinin
ortalama 1 yıl olmasındandır. Faizler yükseldiğinde bankalar vadesi çabuk dolan
mevduatı elden kaçırmamak için faizleri artırmak zorunda kalırlar, buna
karşılık gelirlerini yükseltmek için aynı hızla kredi faizlerini artıramazlar
çünkü açtıkları kredilerin vadesi geç dolar. Yani bankalar faiz düşüşünden
kazanç elde ederken, faiz artışından kayıpla çıkarlar.
İddia edildiğinin tam aksine faiz
lobisinin faizlerin yükselmesini değil düşmesini desteklemesi gerekiyor. Ortada
bir faiz lobisi yok tabii ama tahvil ve bonoları ağırlıklı olarak ellerinde
tutan yabancı yatırımcıların ve bankaların faizlerin düşmesine dua ettikleri son
yıllardaki kazançlarına bakınca çok açık bir biçimde ortaya çıkıyor.
Faizlerin yükselmesinden kazançlı
çıkabilecek bir tek kesim vardır: Mevduat sahipleri. Onlar da örgütlü
olmadıkları için faizlerin artmasını etkileyemezler.
“Altının değeri fiyatıyla ölçülür,
öğrenmenin değeri ise ölçülemez.” Çin Atasözü.
Not 1: Bu bir kısa dönem analizidir. Eğer faiz yükselişi bir sefere özgü bir yükseliş ise ilk kayıplardan sonra orta - uzun dönemde eski duruma geri dönülür. Ama eğer faizlerde sürekli bir yükseliş başlarsa o zaman kayıplar süreklilik alır.
Not 1: Bu bir kısa dönem analizidir. Eğer faiz yükselişi bir sefere özgü bir yükseliş ise ilk kayıplardan sonra orta - uzun dönemde eski duruma geri dönülür. Ama eğer faizlerde sürekli bir yükseliş başlarsa o zaman kayıplar süreklilik alır.
Not 2: Nisan 2013 sonu itibariyle toplam 393,6 milyar TL tutarında
olan Devlet İç Borçlanma Senetlerinin (DİBS ya da Devlet Tahvili ve Hazine
Bonoları toplamı) mülkiyet dağılımı şöyledir (www.hazine.gov.tr):
İç Borç stokunu elinde bulunduranlar
|
%
|
Yurtiçi yerleşikler
|
74,3
|
Bankalar
|
47,6
|
Banka dışı kesim
|
24,6
|
TCMB
|
2,1
|
Yurtdışı yerleşikler
|
25,7
|
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026216 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.