Gölge Bankacılık ve Çin
Banka konumunda bulunmayan ve
bankacılık düzenlemelerine tabi olmayan ama ticari bankaların sağladığı
hizmetlere benzer hizmetleri sağlayabilen kurumların yaptıkları işlemlerle banka
konumunda bulunduğu halde bankacılık düzenlemelerine tabi olmaksızın benzer
hizmetleri verenlerin yaptıkları işlemlere gölge bankacılık, bunların
oluşturduğu faaliyet toplamına da gölge bankacılık sistemi deniyor.
Gölge bankacılık sistemini
oluşturan kurumlar tasarruf sahibiyle borç alan arasındaki köprüyü kuran ve
bankalar dışında kalan aracı kurumlardır. Bu kurumların ortak özelliği
bankalardan farklı olarak mevduat toplayamamalarıdır. Buna karşılık diğer
yollarla topladıkları kaynakları bankalara benzer biçimde kullanmaktadırlar. Bu
kurumlar bankalardan farklı olarak tüketici kredisi, kredi kartı gibi bireysel
ya da benzer krediler yerine yatırım kredileriyle uğraşırlar. Bunların ABD’deki
tipik örneği emeklilik fonlarıdır (pension funds.) Bu fonlar, katılımcılardan
topladıkları prim gelirlerini borç vererek değerlendirmeye yönelirler.
Günümüzde Çin’de oldukça yaygın olan bir modeli normal bankaların servet
yönetimi amacıyla topladıkları fonları bankacılık kurallarına tabi olmaksızın
kredi olarak vermeleri biçiminde ortaya çıkıyor.[1]
Gölge bankacılık sistemini biraz
daha açarsak iki farklı yapıdan söz edebiliriz: (1) Bankacılık işlemlerine
benzer işlemleri yaptığı halde bankacılık düzenlemelerine tabi olmayan kurumlar.
Bu kurumlar sigorta şirketleri, faktoring şirketleri, finansal kiralama
şirketleri, hedge fonlar, para piyasası fonları, yapılandırılmış yatırım
fonları, tüketici finans kurumları, menkul değer şirketleri olarak sıralanıyor.
Yatırım bankalarının, sigorta şirketlerinin, faktoring ve finansal kiralama
şirketlerinin bu gruba dahil edilip edilmeyeceği meselesi literatürde
tartışmalı olan konular arasında yer alıyor. ABD’de bu konu krizle birlikte
çözümlendi. Yatırım bankası konumundaki Lehman Brothers’ın batışından sonra
bankacılık düzenlemelerinin dışında herhangi bir yatırım bankası kalmadı. (2)
Bankacılık düzenlemeleri dışında bankacılık işlemlerine benzeyen işlemleri
yapan bankalar.
Yine yukarıdaki tanımda yer alan
önemli bir unsur da “bankacılık düzenlemeleri” deyimidir. Bununla kastedilen
şey bankacılık faaliyetlerinin Merkez Bankası veya kamu adına yetkili bir
otorite tarafından düzenlenip denetlenmesi meselesidir. Örneğin Türkiye’de BDDK
bankaların örgütlenmesinden yönetilmesine ve yaptıkları işlemlerin yasal
çerçeveye uygunluğundan sermaye yeterliliğine kadar neredeyse bütün işlemlerini
denetim ve gözetim altında bulundurmaktadır. Buna karşılık gölge bankacılıkla
uğraşan kurumların bazıları Hazinenin düzenleme ve denetimine tabi bulunuyor.
Finansal İstikrar Kurulu
saptamalarına göre 2012 yılsonu itibariyle gölge bankacılık sisteminin dünya
çapındaki işlem hacminin 70 trilyon dolara yakın olduğu tahmin ediliyor. Bu
tahmin, gölge bankacılık sisteminin faaliyet hacminin toplam finans sektörü
faaliyet hacmi içinde % 30’a yakın bir
yer tuttuğunu gösteriyor.
Gölge bankacılık sisteminin
Çin’de korkunç bir hızla büyüdüğü biliniyor. J.P. Morgan Chase’in tahminine
göre Çin’deki gölge bankaların işlem hacmi 2012 sonu itibariyle 36 trilyon
Yuan’a ulaşıyor (yaklaşık 5,8 trilyon USD.)[2] Bu,
kabaca Çin’in GSYH’sının yüzde 70’ine yakın bir miktar. Üstelik bu miktarın
reel kesime yönelen bölümünün çok düşük olduğu vurgulanıyor. Son dönemlerde Çin
yetkilileri gölge bankacılığı da kapsayacak bazı düzenlemeler yaptılarsa da
bunların yeterli olmayacağı görüşü oldukça yaygın. Bazı analistler Çin’deki bu
eğilimin yakın gelecekte ABD’deki subprime mortgage krizi benzeri bir kriz
yaratacağını öne sürüyorlar.
Küresel sistem diye adlandırsak
da bu sistemin, bir yerde ortaya çıkan hatanın bir benzerinin başka yerde çıkmasını
engelleyecek kadar küresel olmadığını kabul etmemiz gerekiyor.
[1] The Chinese Financial System, D.J.Elliot and K.Yan, The Brookings
Institution, July 2013.
[2] L. Wei ve B.
Davis, China Shadow Banks’ Fan Debt Bubble Fears, WSJ Europe Ed., June 25, 2013
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026105 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.