ABD, Kendisini de Küresel Sistemi de Zora Sokuyor
Devletler İntihar Eder mi?
Kişiler intihar edebilir.
Eceliyle ölümle kıyaslandığında oran olarak çok az görünse de intiharı seçerek
ölen oldukça çok sayıda insan vardır yeryüzünde. Bazen şirketler bile intihar
yoluna saparlar. Burada kastettiğim, şirketin iyi yönetilememesi ya da mali
çerçevesinde yapılan yanlışlar gibi yönetim hatalarına bağlı bir batış
değildir. İyi giden bir şirkette ortakların anlaşamaması sonucu gerekli kararların
alınamaması nedeniyle ortaya çıkan bir batışı kastediyorum. Onun için bu durum intihara
benzetilebilir. Benzer bir durum çok ender de olsa devletler için de ortaya
çıkabilir. Bir devletin yürütmesi gereken işleri yapamayacak duruma kendi
organları tarafından getirilmesi bir anlamda intihar gibi kabul edilebilir. Örneğin
iktidar partisine çelme takmak amacıyla hükümetin bütçesinin onaylanmaması bu
duruma oldukça yakın bir durumu ifade eder.
ABD bütçe sistemi kıta
Avrupası ve bizde mevcut olan sistemden biraz farklıdır. ABD’de parlamento bütçenin
yapılma aşamasında çok daha fazla işin içindedir. Ayrıca bütçeyi hazırlayan
birim olan Yönetim ve Bütçe Ofisi, Hazine (ya da Maliye) Bakanlığı’na değil
doğrudan Başkan’a bağlıdır. ABD’de bütçe dönemi yani mali takvim 1 Ekimde
başlar. Yani bütçenin 1 Ekim’den önce Kongre’nin onayından geçmesi gerekir. Onaylanmayan
bütçe, harcama yetkisinin onaylanmaması anlamına gelir. Dün gece yarısı
itibariyle Başkan Obama’nın 2014 bütçesi onaylanmamış bulunuyor. Bütçenin
onaylanmaması ABD ekonomisinin, ağır bir trafik kazası geçirdikten sonra
toparlanmaya başlayan kişinin çok sayıda uyku hapı alarak intihar girişiminde
bulunmasına benziyor. Bu aşamada kimin haklı olduğunun fazlaca bir önemi yok.
Obamacare programında muhalefetin dediklerini yapmayan Başkan mı haklıdır yoksa
uzun süredir Başkanı uyaran Kongre çoğunluğunu elinde tutan Cumhuriyetçiler mi
haklıdır şeklindeki sorular bugün itibariyle anlamını yitirmiştir. Bugün önemli
olan ABD hükümetinin durmuş olması, devlet ödemelerinin yapılamaz hale gelmiş
olmasıdır.
Bu olumsuzluk tarafların
karşılıklı tavizlerle ortak bir noktada uzlaşmasıyla kısa sürede çözülebilirse ABD
ekonomisine ve küresel sisteme fazla zarar vermeden aşılabilir. Bu sorun kısa
sürede aşılamaz ve uzarsa o zaman ABD borsaları değer kaybedecek, dolar düşecek, faizler artacak gibi görünüyor.
Borç Tavanı
Kapıda bir başka sorun daha
var. 17 Ekim’de ABD Hazinesi, Kongre’nin onayladığı 16,7 trilyon dolarlık Borç
Tavanına ulaşıyor. ABD sistemi gereği Kongre, hükümete bir borç tavanı çizerek borçlanmayı
o tavan içinde yapmasına izin ve yetki veriyor. Bu aşamaya geldiğinde Hazine
yeni borçlanma yapamıyor. O noktada Kongrenin yeni bir yasal düzenleme yaparak
borç tavanını yükseltmesi şartı var. Eğer 17 Ekim tarihine kadar böyle bir
artırım yasası çıkmazsa ABD Hazinesi yeni borçlanma yapamayacak demektir. Bütçe
olmaması harcama yetkisinin olmaması, borç tavanına ulaşılması ise harcama
yetkisi olsa bile onu yapacak borçlanmaya gidilmemesi anlamına geliyor. Yani
intiharın sonuçlanması 17 Ekim sonrasında gerçekleşecek. Bir kutu uyku hapı
alıp intihara teşebbüs eden kişinin midesi yıkanarak ayağa kaldırıldıktan bir
süre sonra yeniden bir avuç uyku ilacı alması gibi bir şey bu.
Devletler intihara
teşebbüs eder ama kişiler gibi ölmez ya da şirketler gibi batmazlar. Ama
bitkisel hayata girmeleri söz konusu olabilir. 17 Ekim, intihara teşebbüs etmiş
olan ABD’nin bitkisel hayata girip girmeyeceğinin test edileceği gün olacak.
Fed Ne Yapacak?
Bu aşamada ABD’nin
intihar girişimi küresel sistemi çok fazla etkilemiyor. Normal olarak bu gibi
durumlarda hızlı bir tırmanış göstermesi beklenen altın fiyatlarında bile önemli
bir değişme olmadı. 17 Ekim’deki borç tavanı meselesi daha ciddi bir mesele. Bütçenin
onaylanmaması bu aşamada borç tavanının da artırılmayacağı yolundaki olumsuz
beklentileri destekliyor.
Eğer 17 Ekim’e kadar bütçe
sorunu çözülemez ve borç tavanı da artırılamazsa yani ABD hükümeti borçlanamaz ve
dolayısıyla en zorunlu ödemelerini bile yapamaz hale gelirse Fed’in tahvil
alımıyla ilgi olarak ay sonunda alacağı kararın önemi daha da artar. Eğer bu
olumsuzlukların üzerine Fed tahvil alımlarını kısarak piyasaya likidite vermeyi
azaltırsa bu kez ABD’nin intihar girişimi, küresel sistemi bugünkünden çok daha
fazla etkiler.
Eğer ay sonuna kadar bu
sorunlar çözülmemiş olursa Fed’in tahvil alımlarını kısma yönünde bir karar
alacağını sanmıyorum. Bütçe konusundaki olumsuz gelişmeler ve muhtemelen bunun
borç tavanına da sıçrayacak olmasının Fed’i, parasal gevşeme politikasından çıkış
stratejisini ertelemeye iteceğini düşünüyorum.
Maliye konusunda
Servet Vergisi 25 Mart 2024Mali Sürüklenmede Son Durum 13 Kasım 2021Yeni Kararlar ya da Faizi Artırmadan Yükseltmenin Bin bir Yolu 30 Eylül 2020Türkiye’de Para ve Maliye Politikasının Başarısının Ölçülmesi20 Ocak 2020109 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.