Kurtulamadık şu IMF'den
IMF Yine Geldi
Bu yıl içinde IMF’ye olan
borcumuzun son taksitini de ödeyince neredeyse bayram ilan etmediğimiz
kalmıştı. Öyle ya yıllar boyu parasını kullandığımız için sürekli nasihatlerini
dinlemek zorunda kaldığımız IMF’den kurtulmuştuk sonunda. Bir kez de rahmetli
Özal zamanında (1985 yılında) böyle bir sevinç yaşamıştı ülke. Sonra 1994’de
krize girince geri gelmişler yine IMF’li günlere dönmüştük. Bu kez geri
gelmelerinin nedeni IMF Anasözleşmesinin 4’üncü maddesindeki konsültasyon
zorunluluğu. Buna göre IMF heyeti her yıl üye ülkelerde bir kez inceleme ve
yetkililerle konsültasyon yapıyor ve bu konsültasyonun sonunda gözlem ve
değerlendirmelerini 4’üncü Madde Konsültasyon Raporu adı altında bir rapora
dökerek IMF İcra Direktörleri Kurulu’na sunuyor. Bu kurulda tartışılan rapor
kabul edilince de yayınlanıyor. Bu raporlar, yatırımcılar açısından önem taşıyor
çünkü her ülke hakkında tarafsız bir heyetin hazırladığı değerlendirmeleri içeriyor.
IMF’nin Türkiye Değerlendirmesi
18 – 30 Eylül tarihleri
arasında Türkiye’de inceleme ve konsültasyonda bulunan IMF heyeti, ayrılırken
adet olduğu üzere ilk değerlendirmelerini kısa bir not olarak Hazine’ye vermiş
bulunuyor. Bu metin 5 Ekim Cumartesi sabahı Hazine sitesinde yayınlandı (www.hazine.gov.tr.).
IMF’nin Türkiye
ekonomisiyle ilgili değerlendirmelerinde dikkat çekici noktaları aşağıda tek
tek ele alıyorum.
(1)
IMF’nin,
Türkiye ekonomisi için 2013 yılı büyüme tahmini % 3,8, 2014 yılı büyüme tahmini
ise yüzde 3,5. 2013 yılı büyüme tahmini hükümetin ve birçok yorumcunun
tahminleriyle paralellik gösterse de 2014 büyüme tahmini hem hükümet
yetkililerinin tahminlerine hem de piyasa tahmincilerinin çoğunun görüşüne göre
düşük görünüyor. IMF heyeti, tahmininin düşük olmasının gerekçesini,
Türkiye’nin yüksek miktarda dış yükümlülük biriktirmesinin yıllık yüzde 4 – 5
oranında bir ortalama büyümeyi yakalamasına engel oluşturacağı biçiminde ortaya
koyuyor.
(2)
IMF, yurtiçi
talepteki artışın ve TL’de ortaya çıkan değer kaybının enflasyon üzerinde
yukarı yönlü baskılar yaratacağını tahmin ediyor ve o nedenle enflasyonun
2013’de de 2014’de de TCMB’nin yüzde 5’lik hedeflerinin oldukça üzerinde
gerçekleşmesini bekliyor.
(3)
IMF’nin 2013
ve 2014 yılları için cari açık tahmini yüzde 7’nin üzerindeki oranlar olarak
belirtiliyor.
(4)
Türkiye’nin
dış finansman ihtiyacının önümüzdeki dönemde yüksek kalmaya devam edeceğine
işaret eden IMF heyeti, sermaye akımlarının tersine dönmesi ya da zayıflaması
olasılığının gerçekleşmesi durumunda bu ihtiyacın temel risklerden birisi
olduğunu vurguluyor.
Bu temel saptamaların
ardından yapılması gerekenleri de şöyle sıralıyor IMF heyeti:
(5)
IMF’ye göre öncelik,
dengesizliklerin azaltılmasına verilmeli, para politikası enflasyon
hedeflemesine yönelmelidir.
(6)
IMF’nin
saptamasına göre kredilerdeki hızlı artış, enflasyonun hedefin çok üzerinde
oluşu, cari açığın yüksekliği para politikasında ek sıkılaştırma gereğinin
bulunduğunu gösteriyor. Bu çerçevede haftalık repo faizi (yani politika faizi)
pozitif reel faiz verecek hale getirilmelidir (politika faizi halen yüzde 4,50
ile aşağı yukarı 4 puan kadar negatif reel faiz konumunda bulunuyor.) Yani IMF,
TCMB’ye politika faizini yüzde 4,5’tan yüzde 8,50’ye çıkarmasını öneriyor.
(7)
IMF, TCMB’nin
oldukça karmaşık görünen para politikası çerçevesini yeniden gözden geçirerek
piyasaların daha rahat anlayabileceği bir çerçeveye oturtmasını öneriyor. Bunun
tercümesi faiz politikasının etkin olarak kullanılmaya başlanmasıdır. Bu
yapılmazsa para politikasının asıl hedefi olan enflasyon hedeflemesiyle uyum
içinde olmasının pek mümkün olamayacağını vurguluyor.
(8)
IMF heyeti,
dövize müdahalenin kurdaki aşırı oynaklıklara müdahaleyle sınırlı tutulmasını,
TCMB’nin döviz rezervlerinin kuru düşürmek gibi bir yaklaşımla müdahale amaçlı
kullanılmaması gerektiğini belirtiyor ve dövize sürekli müdahalenin doğru para
politikasının yerini alamayacağını vurguluyor. Yani faizi artırmamak üzerine
kurulu bir para politikasıyla daha fazla yol almanın doğru olmayacağına işaret
ediyor.
(9)
Maliye
politikasında hedeflerin yakalanmasının mümkün olduğuna değinen IMF heyeti,
uygulanan maliye politikasının genişleyici bir politika olduğuna değinerek
bunun gözden geçirilmesini öneriyor. IMF’nin saptamalarına göre Türkiye bir
seferlik gelirlere dayanarak artırdığı kamu gelirleriyle devamlılık yaratan
harcama artışlarını finanse ediyor. Bu durum ileride bu bir seferlik gelirlerin
bulunamaması durumunda kamu maliyesini zor durumda bırakacak bir gelişmeye yol
açıyor.
(10) IMF heyeti giderek katılaşan bütçe yapısının
değiştirilmesi için faiz dışı harcamalardan zorunlu olanların toplam harcamalar
içinde yüzde 60’a ulaşmasında faiz harcamalarının düşüşünün etkili olduğunu,
bunun tersine dönmesi halinde bütçede sıkıntılar yaşanacağına dikkat çekiyor.
Çözüm olarak da harcamaların düşürülmesi gerektiğini öne sürüyor.
(11) IMF heyeti, vergi tabanının genişletilmesi ve
vergi idaresini iyileştirici yöndeki çalışmaları memnuniyetle karşıladıklarını
vurguluyorlar.
(12) Bankacılık sisteminin güçlü yapısına değinen IMF
heyeti, döviz finansmanına dikkat edilmesi gerektiğinin altını çiziyor. Hanehalklarının
borçları konusunda son dönemde kredi limitinin gelirle bağlantısının kurulması yolunda
yapılan düzenlemeyi yerinde bulduklarını vurguluyorlar.
(13) IMF heyeti yurtiçi tasarrufların artırılması
çabalarını doğru bulduğunu ve bu alanda bireysel emeklilik sistemi girişiminin
sonuç vermeye başladığını vurguladıktan sonra kamu kesiminin benzer bir
tasarruf eğilimi içine girmesinin önemine dikkat çekiyor.
(14) Son olarak IMF heyeti, eğitim alanı başta olmak
üzere yapısal reformların yapılmasına dikkat çekiyor.
IMF Saptamaları ve Önerileri Üzerine
Değerlendirmelerim
(1) IMF’nin büyüme tahminleri, özellikle 2014 yılı
için düşük görünse de gerçekçi bir bakış açısını yansıtıyor. Çünkü 2014’de
sermaye akımları tersine dönebilir ya da en azından zayıflayabilir. Geçi bu
biraz da ABD’deki gelişmeler ve Fed’in tavrına bağlı olacak ama görünüm
şimdilik böyle.
(2) IMF’nin cari açık konusundaki tahminleri bana yine
gerçekçi görünüyor. Çünkü Türkiye’de bu konuda kafa karışıklığı var. Hala “cari
açığın finanse edildiği sürece sorun olmayacağı” biçiminde geliştirilen slogan
– teorinin savunucuları azımsanamayacak kadar etkili.
(3) IMF’nin enflasyon tahminleri (ki yüzde 5’lik
hedefin oldukça üzerinde olacağı gibi yuvarlak bir tahmin var) gerçekçi.
(4) IMF’nin para politikasındaki karmaşıklığın
giderilerek piyasalara net sinyal verilmesi ve bu çerçevede politika faizinin
reel anlamda pozitif düzeye çıkarılması yolundaki önerisi bana doğru görünmekle
birlikte bunun siyasal açıdan uygulanabilir olduğunu sanmıyorum.
(5) IMF heyetinin dövize müdahaleler konusunda aşırı
oynaklıklarla sınırlı kalınması tavsiyesi de çok yerinde bir öneri. Aksi
takdirde TCMB, kendi bastığı parayı bir yana bırakıp başkasının bastığı
paralara yön vermeye çalışan yani en basit haliyle yeldeğirmenleriyle savaşan
Don Kişot’un durumuna düşüyor.
(6) Maliye politikası açısından getirdikleri eleştiri
benim de yıllardır dile getirdiğim eleştiriyle paralel bulunuyor. Bir seferlik
gelirlere güvenip de artırılan harcanmaları normal gelirlerle sürdürmek mümkün
olmayabilir. Örneğin sağlık harcamaları ve sosyal güvenlik harcamalarında
ortaya çıkan artışları frenlemek seçim giden bir hükümet açısından mümkün
görünmüyor. Ne var ki bu harcama artışları seçimden sonra yeniden ele alınmak
zorunda kalacak.
(7) Yıllardır değindiğimiz yapısal reformlara IMF de
değiniyor. Bunları yapmadan yeni bir sıçrama yapmanın imkanı olmadığını vurguluyor.
Yapısal reformları uygulamadan dış dengesizlikleri ve devamında oluşabilecek
istikrarsızlıkları önlemenin tek yolunun büyüme oranının tarihsel
potansiyelinin altında kalması olduğunu belirtiyor.
Özetle belirtmem gerekirse çoğuna katıldığım IMF görüşlerinin yakın
gelecekte uygulanma olasılığının olmadığı kanısını taşıyorum. Bu demektir ki
sorunları büyüterek ertelemeye devam edeceğiz.
Not: Bu yazım 05.10.2013 günü cnbce.com sitesinde
yayınlanmıştır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202681 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.