ABD'deki Yeni Krizin Türkiye'ye Etkileri
Kongre, Başkan ile
aralarında sağlık reformu konusundaki anlaşmazlığın çözüme ulaştırılamamasının
sonucu olarak Başkanın yeni yıl bütçesine onay vermeyince 1 Ekim’de ABD
bütçesiz kalmış oldu. 1 Ekim’den itibaren ancak yasaların öngördüğü zorunlu
devlet hizmetleri için para harcanabiliyor. Bunun dışındaki hizmetler
sunulamıyor. Birçok kamu çalışanı evine gönderilmek zorunda kalındı. Kongre ile
Başkan arasındaki çekişmeyi görünce nedense aklıma hep Çinli bilgelerin özlü
sözleri geliyor: “Kör körü yenerse birlikte suya düşerler” gibi.
17 Ekim’de ABD Hazinesi,
Kongre tarafından kendisine verilmiş bulunan 16,7 trilyon dolarlık borçlanma
limitini ifade eden borç tavanına gelip çarpacak. Bunun anlamı o miktara
ulaşıldıktan sonra yeni borçlanma yapılamayacak olması. Borçlanma yetkisinin
olmaması üç sorunu gündeme getiriyor: (1) Hazinenin mevcut borçlardan vadesi
gelenleri geri ödemesi aksayacak. Bu durumda vadesi dolan devlet tahvillerinin
bir bölümü ödenemez hale gelecek ve ABD tahvilleri dünyanın her yerinde değer
kaybederek gözden düşecek. (2) Hazinenin düzenli olarak yapılan giderlere
karşılık aynı düzen ve süreklilikle toplanamayan gelirleri denkleştirmekte
kullandığı borçlanmayı yapamaması zorunlu harcamaların bile düzgün yapılamamasına
yol açacak. (3) Hazinenin bütçe açığını kapatmak için borçlanma imkanı
kalmayacak.
Bütçenin onaylanmaması,
zorunlu harcamaların yapılmasına engel oluşturmuyordu ama borç tavanının
artırılamaması onların yapılmasına da engel olacak ve ABD temerrüde düşmeye
doğru yol alacak.
Eğer borç tavanı da artırılamazsa
Fed’in tahvil alımı programında kısıntıya gidemeyeceğine kesin gözle bakılıyor
artık. Bu bakış açısı son günlerde sermaye akımlarına da yansımaya başladı.
Örneğin Türk borsasına yabancı girişleri başladı. Bunun sonucunda borsa
yükseldi, kurlar gevşedi, faiz düştü.
Aşağıdaki grafik, Fed’in
ilk kez tahvil alım programında daraltmaya gideceğini belirttiği 22 Mayıs’tan
bu yana genellikle birbirinin aleyhine çalışan iki gösterge olan gösterge
tahvil faizi ile BIST 100 endeksinin yolculuğunu gösteriyor. 22 Mayısta
başlayan yolculuk önce Suriye’ye müdahale olasılığının düşmesi, ardından Larry
Summers’ın Fed Başkanlığı adaylığından çekilmesi ve Eylül toplantısında Fed’in
tahvil alımına aynen devam etme kararı alması sonucu yeniden kesişme noktasına
gelmiş. Her ne kadar son günlerde ortaya çıkan yeni bir ters yönde kopuş olsa
da bunun fazla sürmeyeceği anlaşılıyor. Çünkü eğer Fed, tahvil alımını aynı düzeyde
daha uzun süre devam ettirecekse BIST 100 yukarı, gösterge faiz de aşağı yönlü
hareket edecek demektir. Bunun tek nedeni Türkiye ve öteki yükselen ekonomilere
daha çok yabancı kaynak gireceğine ilişkin beklenti.
Yani tuhaf bir şekilde ABD
ekonomisinin kötüye gitmesi yükselen piyasa ekonomilerinin lehineymiş gibi bir
sonuç çıkıyor ortaya. İlk bakışta doğru görünen bu yaklaşım biraz daha ayrıntılara
bakıldığında orta dönemde pek doğru görünmüyor. Bir süre sonra bu bozulmanın
faturası küresel sistemin tümüne çıkacak. Çünkü küresel sistemin beşte birini
oluşturan ABD’deki bozulmalar ister istemez gün gelecek küresel sistemi de
aşağıya çekecek.
ABD’nin 17 Ekim’de borç
tavanına çarpmasından borçların ödenememesi sorunu çıkarsa bu durum elinde ABD
Hazine Bonosu (T Bill) ve Tahvili (Government Bonds) bulunduranlar için ciddi
bir sıkıntı yaratacak. Bu kağıtların sahipleri anapara ve faiz alacaklarını
sorun çözülene kadar alamayacaklar. Bugün itibariyle en yüksek miktarda ABD
kağıtlarına sahip olan ülkeler şunlar:
Ülke
|
ABD Kağıdı Tutarı (Milyar
USD)
|
Çin
|
1.277,3
|
Japonya
|
1.135,4
|
Karayipler Bankacılık
Merkezi (Bahamalar, Bermuda, British Virgin Adaları, Cayman Adaları, Hollanda
Antilleri ve Panama)
|
287,7
|
Petrol ihracatçısı
ülkeler (Ekvator, Venezüella, Endonezya, Bahreyn, İran, Irak, Kuveyt, Umman,
Katar, S.Arabistan, B. Arap Emirlikleri, Cezayir, Gabon, Libya, Nijerya)
|
257,7
|
Brezilya
|
256,4
|
Tayvan
|
185,8
|
İsviçre
|
178,2
|
Belçika
|
167,7
|
Birleşik Krallık
|
156,9
|
Lüksemburg
|
146,8
|
Rusya
|
131,6
|
Hong Kong
|
120,0
|
İrlanda
|
117,9
|
Singapur
|
81,5
|
Norveç
|
74,6
|
Kanada
|
65,5
|
Meksika
|
63,1
|
Hindistan
|
59,1
|
Almanya
|
56,3
|
Türkiye
|
55,0
|
Diğerleri
|
715,6
|
Genel Toplam
|
5.590,1
|
Hangi yönde olursa olsun ABD
ekonomisinde yaşanan bu gelişmeler küresel sistemi etkilemeye devam edecek. Ve
bu etki devam ettikçe gösterge tahvil faiziyle BIST 100’ün yolculuğu birçok kez
kesişecek ve ayrılacak. Dalgalı bir denizden çok daha dalgalı bir okyanusa
çıktığımızı fark edersek dümeni ona göre tutmamız gerektiğini anlayabiliriz. Yalnızca
dümeni doğru tutmak da yetmeyebilir. Bir yandan yola devam ederken bir yandan
da gemideki çatlakları, delikleri yapabildiğimiz kadar onarmamız gerekiyor. Cari
açığı büyütmeden, hatta mümkünse azaltarak, açık pozisyonları kurdaki düşüşleri
fırsat bilip kapatarak yola devam etmeyi başarabilirsek bu yolculuğu kazasız
belasız sürdürmemiz mümkün olabilir.
Bu dönem, “cari açık
finanse edildiği sürece sorun olmaz” ya da “kur yüksekken açık pozisyon
kapatmak akıl işi değildir” gibi slogan - teorilerin uygulamada geçerli olup
olmadığını test edecek bir dönem değil.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202671 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.