Kapris
Niccolo Paganini (1782 – 1840), klasik batı müziğini
derinden etkilemiş bir besteci olmanın yanı sıra gelmiş geçmiş en ünlü keman
virtüözü olarak anılır. Çeşitli yapıtları arasında temel özelliğini çalış
tekniğindeki değişiklik ve karmaşıklığın oluşturduğu kaprislerin (capriccio) ayrı
bir yeri vardır. Keman teline yayla dokunularak çıkarılan sesler, tellerin
parmakla çekilmesinden elde edilen efektler ve doğaçlamalar bu tekniğin başlıca
özellikleridir. Paganini keman çalarken sıklıkla doğaçlama yapar, bazen
kemanının bir telini koparıp kalan teller ile konserine devam ederek
izleyicisini şaşırtır, onun şeytan ile işbirliği yaptığı söylentisinin
fısıldanmasına yol açardı. Paganini’nin virtüözlüğü kadar besteleri de klasik
batı müziğini derinden etkilemiş, Liszt, Schuman, Brahms ve Rachmaninov gibi
ünlü bestecilerin eserlerine yansımıştır.
Kapris, “sürekli değişen ve mantıksız olan istekler” diye
tanımlanıyor. Gerçekten de bazen kapris can sıkıcı, yorucu ve bıktırıcı
olabilir. Ama bütün bunlara karşın kapriste bir uyarıcılık vardır. “Bu uyarıdan
nasıl bir ders çıkarabilirim” diye düşünmek insana yeni bir düşünce ufku açar. Örneğin
klasik batı müziği besteci ve yorumcuları, başlangıçta yadırgasalar da,
Paganini’nin kaprislerindeki uyarılardan ders çıkarmış ve klasik batı müziği bu
yeni teknik ve yaklaşım sayesinde yepyeni bir havaya bürünmüştür.
Yapılanları beğenmeyen insanların bunu açıklıkla söyleyip
eleştirilebilmeleri gereklidir. Bu eleştiriler, tıpkı kaprisler gibi sürekli
değişiklik gösterebilir ve mantıksız görünebilir. Bir toplumu ya da bir işi yönetenler
bu tür eleştirilerin hepsine hoşgörüyle yaklaşmalıdır. Bu eleştirileri kapris
diye bir kenara itmenin faturası sonradan çıkabilir. İki tür eleştiri vardır: (1)
İçinden bir uyarı mesajı çıkarılabilecek olanlar, (2) Gereksiz eleştiriler. İlk
gruba girenlerin kapris olarak kenara itilmeyip dikkatle incelenmesi
gereklidir. Çünkü bu mesajlar, bazen bir kötüye gidişin henüz başlangıçtayken durdurulmasına
yol açacak kadar önemli yarar sağlarlar.
Yapılan uyarıların hiçbirini dikkate almayıp gülüp geçmek de
mümkün. Hatta o eleştirileri yapanları suçlamak da. Bu durumda eleştirilen
kişi, ilk anda kendi durumunu rahatlatıp uyarı sahibini kenara itmeyi
başarabilir. Ne var ki bu durumda aradan zaman geçip de uyarının haklılığı
ortaya çıkarsa düzeltme yapmak için fırsat ve zaman kalmamış olabilir. O
aşamada belki bir kez daha uyarı sahibini suçlama imkanı bulunabilir. Böyle bir
çıkış ilkine göre az olmakla birlikte biraz daha zaman kazandırabilir. O kazanılan
kısa zaman aralığında, asla yapılamayan ama mutlaka yapılması gereken şey, uyarı
konusu olguyu yeniden gözden geçirmektir. Bu son şans olabilir.
Kaprislerden ve uyarılardan ders çıkarmak bazen yararlı
sonuçlar getirir. Paganini’nin kaprislerinden klasik batı müziğinin çıkardığı
ders gibi.
Not: Hazine
Müsteşarlığından istifamın ardından gazeteciler sormuşlar: “Mahfi Eğilmez niçin
Hazine Müsteşarlığından istifa etti” diye. Başbakan yanıtlamış: “Mahfi Eğilmez
iyi bir bürokrattı, çalışkan ve bilgiliydi ama kaprisliydi.” Bu yazı bir
anlamda o açıklamaya yanıt niteliğinde yazılmış, 28.03.1998 tarihinde o zaman yazı yazdığım Yeni
Yüzyıl Gazetesindeki köşemde yayınlanmış olan makalenin elden geçirilmiş halidir.
Bu ayın sonunda ünlü keman virtüözü David Garrett’in Paganini’yi canlandırdığı “Paganini:
Şeytanın Kemancısı” adlı filmin vizyona gireceğini öğrendiğimde aklıma bu yazım
geldi, arşivden çıkarıp düzeltme yaparak yeniden yayınlamaya karar verdim.
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 202645 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.