Kırılgan Beşli
Morgan Stanley’in Ağustos
ayı ekonomi raporunda kırılgan beşli diye bir gruplandırma ortaya atıldı. Kırılgan
beşli olarak adlandırılan bu grupta Hindistan, Brezilya, Endonezya, Türkiye ve
Güney Afrika yer alıyor. Bir zamanlar BRIC ülkeleri (Brezilya, Rusya, Hindistan
ve Çin) yükselen piyasaların en parlak örnekleri olarak lanse ediliyor,
bunların arasına zaman zaman Türkiye, Güney Afrika, Meksika, Endonezya gibi
ülkeler de katılıyordu. Şimdi bunlardan Çin, Rusya ve Meksika dışındakiler
kırılgan beşli grubunda buluşmuş bulunuyor.
Fed’in 22 Mayıs’ta tahvil
alımlarını azaltmaya başlayacağı yolundaki açıklamasının ardından yükselen
piyasa ekonomilerine giden yabancı fonlarda azalma ortaya çıktı. Hatta bu, zaman
zaman tersine akımlara da döndü.
Aşağıdaki grafik yükselen
piyasa ekonomilerine yönelik yabancı kaynakların gelişim eğilimini
göstermektedir (Grafik The Economist dergisinden alınmıştır. Kaynağı
Uluslararası Finans Enstitüsü’nün (IIF) raporudur.)
Grafik bize yükselen
piyasa ekonomilerine hisse senedi (mavi çizgi) ve tahvil (siyah çizgi) alımı
amacıyla yönelen kaynaklarda 2013 yılında, Fed açıklamasıyla başlayan düşüşü
gösteriyor.
Kırılgan beşli
gruplandırması da ABD Merkez Bankası’nın (Fed) tahvil alımlarını azaltacağına
ilişkin açıklamasından sonra ortaya çıktı. Fed’in bu açıklamasının ardından
paraları en çok değer kaybeden yükselen piyasa ekonomileri bu beş ülke oldu. Bu
ülkelerin böyle bir grubun içinde değerlendirilmesinin nedenleri olarak yüksek
cari açık oranları, yüksek enflasyon oranları ve büyüme performansındaki
düşüşler gösteriliyor. Bu ülkelerin önümüzdeki dönemde dış finansman
ihtiyaçlarında önemli artışlar olacağı ve Fed’in kolay para politikasını terk
etmesi halinde bu ekonomilerin gerekli dış finansmanı bulmakta çok
zorlanacakları tahmin ediliyor. Bunlara ek olarak bu ülkelerin hepsinde gelecek
yıl genel seçimlerin yapılacak olması siyasal belirsizliklerin ortaya çıkmasına
ve dolayısıyla risklerin artmasına yol açıyor.
Aşağıdaki tabloda bu beş
ülkenin söz konusu göstergeler açısından karşılaştırması yer alıyor (Oranlar
The Economist Dergisinden alınmış olup Kasım 2013 itibariyle son durumu
göstermektedir.)
Ülkeler
|
Büyüme (%)
|
Enflasyon (%)
|
Bütçe Açığı (%)
|
Cari Açık (%)
|
Brezilya
|
2,5
|
6,2
|
3,0
|
3,5
|
Hindistan
|
5,0
|
9,6
|
5,2
|
3,9
|
Endonezya
|
5,6
|
7,1
|
3,3
|
3,5
|
Güney Afrika
|
1,9
|
5,8
|
4,8
|
7,0
|
Türkiye
|
3,2
|
7,6
|
2,2
|
7,2
|
Büyüme oranı açısından kırılgan
beşlinin tam ortasında yer alan Türkiye, enflasyon oranı açısından Hindistan’ın
ardından ikinci en kötü, cari açık açısından ise en kötü ekonomi durumunda bulunuyor.
Bütçe açığı açısından ise en rahat konumdaki Türkiye dışındaki ülkelerin maliye
politikası önlemleri almaları zorunlu görünüyor.
CDS, Credit Default Swap
deyiminin kısaltmasıdır. Türkçede tam bir karşılığı olmadığı için CDS olarak
kullanılıyor. Biraz zorlamayla da olsa zaman zaman “kredi risk primi” olarak tercüme
edilebiliyor. CDS, bir kişi ya da kuruluşun, kredi sahibinin karşılaşabileceği
alacağın ödenmemesi riskini belirli bir bedel karşılığında üstlenmeyi kabul
etmesinin bedelidir. Ülkeler açısından risklerin ölçülmesinde son
zamanlarda en fazla kullanılan ölçü budur. Eskiden ülkenin reytingi bu tür
ölçümlemeler için yaygın olarak kullanılırdı. Ne var ki reyting kuruluşlarının
itibar kayıpları ve reyting ölçümlerinin sıklıkla yapılamaması günümüzde CDS
primlerini itibar ölçümünde ön plana çıkarmış bulunuyor.
Dolayısıyla bir ülkenin
risk durumunda artış olup olmadığını anlamanın en kestirme yolu onun reytingine
bakmaktan ziyade CS primlerine bakmaktır. Yukarıdaki tabloda yer alan kırılgan
beşlinin CDS primlerini aşağıdaki tabloda 22.05.2013’den bu yana aylık olarak
sunuyorum (Oranlar Deutsche Bank DB Research’ten alınmıştır. Söz konusu raporda
Hindistan’ın CDS primleriyle ilgili veri bulunmamaktadır.)
Tarih
|
Türkiye
|
Brezilya
|
Endonezya
|
G. Afrika
|
22.05.2013
|
118
|
130
|
140
|
169
|
31.05.2013
|
131
|
146
|
162
|
191
|
28.06.2013
|
191
|
185
|
207
|
216
|
31.07.2013
|
205
|
191
|
208
|
222
|
29.08.2013
|
240
|
203
|
282
|
240
|
30.09.2013
|
214
|
173
|
220
|
197
|
31.10.2013
|
185
|
166
|
193
|
185
|
15.11.2013
|
196
|
192
|
216
|
204
|
Artış Oranı (%)
|
66,1
|
47,7
|
54,3
|
20,7
|
22.05.2013 günü Fed’in
tapering (tahvil alımlarını azaltma) sinyali verdiği tarihten bu yana en büyük risk
artışını Türk tahvilleri yaşamıştır. Bu, Türkiye’nin, kırılgan beşli arasında,
Fed’in olası bir tahvil alımı azaltma adımından en çok etkilenen ülke
olabileceğini gösteriyor.
Fed Başkan adayı Janet
Yellen’in, Senato Bankacılık Komitesi önündeki soru cevap toplantısı sırasında
yaptığı açıklamada tahvil alımlarının azaltılması yönünde henüz bir takvim
belirlenmediğini söylemesi kırılgan beşliye önümüzdeki dönemde yapısal
reformları hayata geçirmeye başlamaları için olağanüstü bir imkan tanımış
bulunuyor. Fed’in tahvil alımı yoluyla piyasaya para vermesi ve dolayısıyla bu
bol paranın yükselen piyasa ekonomilerine akmaya devam etmesi sonsuza kadar devam
edecek bir politika değil. O nedenle bu aradan yararlanarak gerekli önlemleri
almak en akıllıca iş gibi görünse de bu beş ülkede de önümüzdeki yıl seçim yapılacak
olması önlem almalarının önünde önemli bir engel oluşturuyor.
Bakalım kırılgan beşli
içinde hangi ülkeler bugünden başlayarak tahvil alımlarının azaltılmasına kadar
geçecek süreyi değerlendirip kırılganlığı azaltacak önlemleri alacak, hangileri
durumu kadere terk edecek.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 2026114 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.