Türkler Kazandı, Yabancılar Kaybetti
Bankaların bir yıllık
mevduata verdiği yüzde 10 dolayındaki faiz nominal (görünürdeki, üstünde yazılı
olan) faizdir. Nominal faizden Türkiye’de yıllık olarak yatırılan mevduatta TL
kazançları üzerinden yüzde 12 gelir vergisi kesintisi (stopaj) yapılır. Bu
durumda kişinin eline geçecek faiz yüzde 8,8’e iner. Buna da net nominal faiz
denir. Yani yılbaşında bankaya 100 TL yatıran bir kişi yılsonunda parasını 108,8
TL olarak geri alacak demektir.
Reel faiz, nominal
faizden enflasyonun arındırılmasıyla bulunan faizdir. Şöyle bir formülle
hesaplanır: Reel faiz = (1 + net nominal faiz) / (1 + beklenen enflasyon) – 1.
Buradan çıkan sonucu 100 ile çarparsak reel faizi yüzde cinsinden görmüş
oluruz. Yukarıdaki örnekten gidersek, o yıl gerçekleşen enflasyon yüzde 7,5
ise, bu kişinin elde ettiği reel faiz yüzde 1,2 dolayında çıkacak demektir.
Beklenen enflasyonun gerçekleşme sonucuna göre bu faiz sıfırdan büyük
çıkabileceği gibi sıfır ya da sıfırdan küçük de çıkabilir.
Aşağıdaki tablo, 15 Kasım
2012’de (yani tam bir yıl önce) 100 TL’sini bir yıl vadeyle ve yüzde 10 nominal
faiz üzerinden bankaya yatıran bir Türk ile aynı tarihte 55,6 dolarını getirip
1,80 TL’lik kurdan bozdurup elde ettiği 100 TL’yi aynı faizle bankaya yatıran
Amerikalının durumunu karşılaştırmalı olarak ortaya koymayı amaçlıyor.
Türk yatırımcı (TL)
|
ABD’li yatırımcı (USD)
|
|
Tutar
|
100 TL
|
55,6 USD
|
15.11.2012 USD kuru
|
1,80
|
1,80
|
Mevduat olarak
yatırılan tutar
|
100 TL
|
100 TL
|
Nominal faiz (%)
|
10
|
10
|
GV Stopajı (% 12)
|
1,2 TL
|
1,2 TL
|
Net nominal faiz geliri
|
8,8 TL
|
8,8 TL
|
Anapara + faiz geliri
|
108,8 TL
|
108,8 TL
|
15.11.2013 USD kuru
|
2,03
|
2,03
|
Anapara + faiz
|
108,8 TL
|
53,6 USD
|
Enflasyon (%)
|
7,5
|
1,5
|
Reel faiz
|
1,2
|
7,2
|
Türk de Amerikalı da bir
yılın sonunda 10 TL faiz elde etmiş olacak. Bu faiz gelirinden yüzde 12 gelir
vergisi kesilecek ve her ikisinin de eline 8,8 TL faiz geliri geçecek. Her
ikisinin de o aşamada parasını çektiğini düşünelim. İkisinin de elinde toplam 108,8
TL olacak demektir. Amerikalının aynı gün parasını 2,03 TL’lik kurdan dolara
çevirdiğini ve eline geçen 53,6 dolarla ülkesine döndüğünü düşünelim.
Türkiye’de enflasyon yüzde 7,5 olduğu için Türk’ün bu işlemden elde ettiği reel
faiz yüzde 1,2’te olmuştur. ABD’de enflasyon yüzde 1,5 olduğu için Amerikalının
elde ettiği reel faiz ise yüzde 7,2 olarak gerçekleşmiştir. Buna karşılık kurda
TL aleyhine değişim olduğu için faizden kazandığını fazlasıyla kurdan kaybetmiş
ve bu yatırımdan zarar etmiştir.
Kurların bu şekilde
seyretmesi Türkiye’ye kredi, tahvil alımı veya mevduat biçiminde gelen
yatırımları düşüren en önemli gelişmedir. Bu örneğimizde eğer kurlar sabit kalmış
olsaydı o zaman Amerikalı yatırımcı yüzde 7,2 gibi yüksek bir reel faiz elde
etmiş, TL değer kaybetmemiş olsaydı karını katlamış olacaktı. Kurlarda yaşanan bu
tür değişimler yabancı kaynak girişinin önündeki en önemli engeli oluşturuyor.
Bu, sıcak parayı denetlemek için iyi, dış finansman ihtiyacını karşılamak için
kötü bir durumu ifade ediyor. Merkez bankalarının kurlardaki oynaklıktan
rahatsız olmasının temel nedenlerinden birisi budur.
Not: Aynı hesabı 2012 yılı için yaparsak bu kez ABD’li yatırımcı karlı, Türk
yatırımcı zararlı çıkıyor.
Aşağıdaki tablo, 01 Ocak
2012’de 100 TL’sini bir yıl vadeyle ve yüzde 7 nominal faiz üzerinden bankaya
yatıran bir Türk ile aynı tarihte 52,9 dolarını getirip 1,89 TL’lik kurdan
bozdurup elde ettiği 100 TL’yi aynı faizle bankaya yatıran Amerikalının
durumunu karşılaştırmalı olarak gösteriyor.
Türk yatırımcı (TL)
|
ABD’li yatırımcı (USD)
|
|
Tutar
|
100 TL
|
52,9 USD
|
01.01.2012 USD kuru
|
1,89
|
1,89
|
Mevduat olarak yatırılan tutar
|
100 TL
|
100 TL
|
Nominal faiz (%)
|
7
|
7
|
GV Stopajı (% 15)
|
1,05 TL
|
1,05 TL
|
Net nominal faiz geliri
|
5,95 TL
|
5,95 TL
|
Anapara + faiz geliri
|
105,95 TL
|
105,95 TL
|
01.01.2013 USD kuru
|
1,79
|
1,79
|
Anapara + faiz
|
105,95 TL
|
59,2 USD
|
Enflasyon (%)
|
6,2
|
2,0
|
Reel faiz
|
-0,2
|
3,9
|
Bu karşılaştırmaya göre
2012 yılı boyunca parasını banka mevduatında tutan Türk yatırımcı negatif reel
faiz elde ederken, aynı işi yapan Amerikalı yatırımcı, kendi ülkesinde
enflasyon oranı düşük olduğu için, yüzde 3,9 oranında reel faiz elde etmiş
bulunuyor. Öte yandan TL’nin yılbaşında 1,89 olan dolar kurunun yılsonunda 1,79’a
düşmesi de ABD’li yatırımcıya ilaveten kur kazancı sağlamış bulunuyor.
Para konusunda
Paradan Para Kaybetme Dönemi 12 Şubat 2024Parayı Kim Yaratıyor? 4 Haziran 2021Ekonomideki İllüzyonlar8 Temmuz 2020Para Basmanın Sonuçları10 Haziran 202060 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.