Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Türkler Kazandı, Yabancılar Kaybetti

Bankaların bir yıllık mevduata verdiği yüzde 10 dolayındaki faiz nominal (görünürdeki, üstünde yazılı olan) faizdir. Nominal faizden Türkiye’de yıllık olarak yatırılan mevduatta TL kazançları üzerinden yüzde 12 gelir vergisi kesintisi (stopaj) yapılır. Bu durumda kişinin eline geçecek faiz yüzde 8,8’e iner. Buna da net nominal faiz denir. Yani yılbaşında bankaya 100 TL yatıran bir kişi yılsonunda parasını 108,8 TL olarak geri alacak demektir.

Reel faiz, nominal faizden enflasyonun arındırılmasıyla bulunan faizdir. Şöyle bir formülle hesaplanır: Reel faiz = (1 + net nominal faiz) / (1 + beklenen enflasyon) – 1. Buradan çıkan sonucu 100 ile çarparsak reel faizi yüzde cinsinden görmüş oluruz. Yukarıdaki örnekten gidersek, o yıl gerçekleşen enflasyon yüzde 7,5 ise, bu kişinin elde ettiği reel faiz yüzde 1,2 dolayında çıkacak demektir. Beklenen enflasyonun gerçekleşme sonucuna göre bu faiz sıfırdan büyük çıkabileceği gibi sıfır ya da sıfırdan küçük de çıkabilir.

Aşağıdaki tablo, 15 Kasım 2012’de (yani tam bir yıl önce) 100 TL’sini bir yıl vadeyle ve yüzde 10 nominal faiz üzerinden bankaya yatıran bir Türk ile aynı tarihte 55,6 dolarını getirip 1,80 TL’lik kurdan bozdurup elde ettiği 100 TL’yi aynı faizle bankaya yatıran Amerikalının durumunu karşılaştırmalı olarak ortaya koymayı amaçlıyor.  


Türk yatırımcı (TL)
ABD’li yatırımcı (USD)
Tutar
100 TL
55,6 USD
15.11.2012 USD kuru
1,80
1,80
Mevduat olarak yatırılan tutar
100 TL
100 TL
Nominal faiz (%)
10
10
GV Stopajı (% 12)
1,2 TL
1,2 TL
Net nominal faiz geliri
8,8 TL
8,8 TL
Anapara + faiz geliri
108,8 TL
108,8 TL
15.11.2013 USD kuru
2,03
2,03
Anapara + faiz
108,8 TL
53,6 USD
Enflasyon (%)
7,5
1,5
Reel faiz
1,2
7,2

Türk de Amerikalı da bir yılın sonunda 10 TL faiz elde etmiş olacak. Bu faiz gelirinden yüzde 12 gelir vergisi kesilecek ve her ikisinin de eline 8,8 TL faiz geliri geçecek. Her ikisinin de o aşamada parasını çektiğini düşünelim. İkisinin de elinde toplam 108,8 TL olacak demektir. Amerikalının aynı gün parasını 2,03 TL’lik kurdan dolara çevirdiğini ve eline geçen 53,6 dolarla ülkesine döndüğünü düşünelim. Türkiye’de enflasyon yüzde 7,5 olduğu için Türk’ün bu işlemden elde ettiği reel faiz yüzde 1,2’te olmuştur. ABD’de enflasyon yüzde 1,5 olduğu için Amerikalının elde ettiği reel faiz ise yüzde 7,2 olarak gerçekleşmiştir. Buna karşılık kurda TL aleyhine değişim olduğu için faizden kazandığını fazlasıyla kurdan kaybetmiş ve bu yatırımdan zarar etmiştir.

Kurların bu şekilde seyretmesi Türkiye’ye kredi, tahvil alımı veya mevduat biçiminde gelen yatırımları düşüren en önemli gelişmedir. Bu örneğimizde eğer kurlar sabit kalmış olsaydı o zaman Amerikalı yatırımcı yüzde 7,2 gibi yüksek bir reel faiz elde etmiş, TL değer kaybetmemiş olsaydı karını katlamış olacaktı. Kurlarda yaşanan bu tür değişimler yabancı kaynak girişinin önündeki en önemli engeli oluşturuyor. Bu, sıcak parayı denetlemek için iyi, dış finansman ihtiyacını karşılamak için kötü bir durumu ifade ediyor. Merkez bankalarının kurlardaki oynaklıktan rahatsız olmasının temel nedenlerinden birisi budur. 


Not: Aynı hesabı 2012 yılı için yaparsak bu kez ABD’li yatırımcı karlı, Türk yatırımcı zararlı çıkıyor.
Aşağıdaki tablo, 01 Ocak 2012’de 100 TL’sini bir yıl vadeyle ve yüzde 7 nominal faiz üzerinden bankaya yatıran bir Türk ile aynı tarihte 52,9 dolarını getirip 1,89 TL’lik kurdan bozdurup elde ettiği 100 TL’yi aynı faizle bankaya yatıran Amerikalının durumunu karşılaştırmalı olarak gösteriyor.


Türk yatırımcı (TL)
ABD’li yatırımcı (USD)
Tutar
100 TL
52,9 USD
01.01.2012 USD kuru
1,89
1,89
Mevduat olarak yatırılan tutar
100 TL
100 TL
Nominal faiz (%)
7
7
GV Stopajı (% 15)
1,05 TL
1,05 TL
Net nominal faiz geliri
5,95 TL
5,95 TL
Anapara + faiz geliri
105,95 TL
105,95 TL
01.01.2013 USD kuru
1,79
1,79
Anapara + faiz
105,95 TL
59,2 USD
Enflasyon (%)
6,2
2,0
Reel faiz
-0,2
3,9
Bu karşılaştırmaya göre 2012 yılı boyunca parasını banka mevduatında tutan Türk yatırımcı negatif reel faiz elde ederken, aynı işi yapan Amerikalı yatırımcı, kendi ülkesinde enflasyon oranı düşük olduğu için, yüzde 3,9 oranında reel faiz elde etmiş bulunuyor. Öte yandan TL’nin yılbaşında 1,89 olan dolar kurunun yılsonunda 1,79’a düşmesi de ABD’li yatırımcıya ilaveten kur kazancı sağlamış bulunuyor. 
EtiketlerPara
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Para konusunda

Paradan Para Kaybetme Dönemi 12 Şubat 2024Parayı Kim Yaratıyor? 4 Haziran 2021Ekonomideki İllüzyonlar8 Temmuz 2020Para Basmanın Sonuçları10 Haziran 2020

60 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.