Mustafa Kemal Atatürk
Bugün 10 Kasım. Türkiye
Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün 75. ölüm yıldönümü. Şimdilerde
kimi Gazi diyor, kimi Mustafa, kimi Mustafa Kemal, kimi de sadece Atatürk. Yabancılar Kemal
derlerdi. Oysa o Gazi Mustafa Kemal Atatürk’tür. Yaptıklarına bakıldığında sanki
dört kişiymiş, hatta bir orduymuş gibi görünse de tek bir kişidir.
Şevket Süreyya Aydemir’in
“Tek Adam”, Halil İnalcık’ın “Osmanlı ve Modern Türkiye” ve Amin
Maalouf’un “Çivisi Çıkmış Dünya” adlı kitabından
aşağıdaki alıntıları yorumsuz paylaşmak istiyorum.
Şevket Süreyya Aydemir, Tek Adam:
“Derhal
hissettiler ki bu bölük kumandanına verilen vazife utanılacak bir vazifedir...
Seferin gayesi de tedip, yani bir isyan bastırmak maskesi altında kısaca
Havran’ı soymak, talan etmektir... Orduda katıldıkları bu ilk seferde Mustafa
Kemal, Osmanlı hükümeti namına yapılan haydutluğun ne olduğunu
anlamıştır.”(Şam’da Geceler, sayfa 86 - 87)
“Harp okulunda öğrencilere silah verilmezdi. Silah verilse mermi verilmezdi.
Hatta hoca, bazen mavzer tüfeğini tahtaya çizip tarif ederdi... Çünkü
Abdülhamit, Harbiyenin silahlı oluşundan korkardı.” (Yeni Bir Ordu ve Onun
Görüşü, sayfa 175.)
“Analar, babalar çökmüştür. Sandıklar, kilerler boşalmıştır. Kızlar, kardeşler,
hayatın silleleri altında bunalarak tanınmayacak hallere gelmişlerdir. İşgal
ise kocaman bir haysiyet yarası gibi bütün İstanbul’u gittikçe irinleşen
pıhtılarıyla sarmaktadır... Müslüman İstanbul’un havasında esen, sadece hayal kırıklığı,
ümitsizlik, kin ve iniltidir.” (Mütarekede İstanbul, sayfa 319.)
“... (Şehzade Vahdettin efendi) Memleketi
bilmez, tanımaz. Karşısındaki herhangi birine karşı tek silahı, gözlerini
kapayıp güya düşünür görünmektir.” (Geleceğin Padişahı ile Yolculuk, sayfa
280.)
“Kendisi (Atatürk) rahatsızdı. Kompartımanın perdeleri daima inikti. Dışarıyı
görecek halde değildi. Görmek de istemiyordu. Ne o boş, ekinsiz, kıraçların, ne
o yollara, istasyonlara dökülen, hepsi insanlıktan çıkmış, lime lime partallar
içinde avaz avaz: -Ahmet va mı? Memet va mı? Sülümeni gören va mı oğul? diye
çağrışan kadın, erkek, çoluk çocuk insan artıklarının görülecek hali vardı.”
(Karar Noktasına Doğru, sayfa 349.)
“1335 (1919) senesi Mayıs’ının 19’unda
Samsun’a çıktım.” (Yol Görünüyor, sayfa 372.)
Halil İnalcık, Osmanlı ve Modern
Türkiye:
“Anadolu halkı işte
böylece Çanakkale kahramanı Mustafa Kemal’in kişiliğinde ve etrafında
bağımsızlık savaşının önderini bulmuş oluyordu. Anadolu’da başlayan bu
hareketlenme karşısında İstanbul’daki sarayın başka bir planı vardı.
İngilizler, kendi vesâyetlerini kabul eden halife-sultanın kişiliğinde Anadolu
ile beraber Mekke-Medine ve Arabistan’ı içeren Osmanlı İmparatorluğu’nun
kurtarılabileceği ümidini veriyor ve sultanla beraber Damat Ferit Paşa hükümeti
böyle bir planı benimsiyordu. Böylece, Anadolu’da beliren ve tam bağımsızlığı
amaç edinen milli kalkınma karşısında, Osmanlı hanedanı kendi varlığını İngiliz
himayesinde sürdürebileceğini umuyordu….” (sayfa 162)
“…Buna göre 10 Ağustos
1920’de Sevres Antlaşması imzalanmıştır. İngiliz desteği ile saray ve hükümeti,
bu antlaşmayı Türk milletine kabul ettirmek için, haince bir kampanya açmaktan
çekinmemiştir. Mustafa Kemal idama mahkûm edildiği gibi, Anadolu’nun çeşitli
bölgelerinde Hilafet Orduları harekete geçirilmiştir…”(sayfa 167)
Amin Maalouf, Çivisi Çıkmış Dünya:
“Birinci Dünya Savaşının
ertesinde bugünkü Türkiye toprakları çeşitli itilaf orduları arasında
paylaşılırken ve Versailles’da ya da Sevres’de toplanan Batılı güçler duygusuz
biçimde insanlara ve topraklara sahip olurken Osmanlı ordusunun bu subayı
(Mustafa Kemal) galiplere hayır deme cesaretini göstermiştir. Birçokları
karşılaştıkları haksızlıklardan yakınırken, Mustafa Kemal Paşa silaha sarılmış,
ülkesini işgal eden yabancı birliklere karşı koymuş ve diğer güçleri,
tasarılarını gözden geçirmek zorunda bırakmıştır. Bu ender rastlanan tutum -söylemek
istediğim hem yenilmez olarak ün salmış düşmanlarına karşı direnme gözü pekliğini
sergilemesi, hem de bu savaşımdan galip çıkması- onun meşruiyet kazanmasına yol
açmıştır. Kısa süre içinde ulusun kurucusu konumuna gelen eski subayın
Türkiye’yi ve Türkleri istediği gibi yeniden biçimlendirmek için uzun süreli
bir gücü vardır artık... Halkı da onu izlemiştir. Çok da şikayet etmeden,
gelenekleri ve inanışları alt üst etmesine izin vermiştir. Neden? Çünkü halkını
tekrar gururlandırmıştır. Halka haysiyetini geri veren kişi ona pek çok şeyi
kabul ettirebilir. Ondan fedakârlıklar, kısıtlamalar isteyebilir ve hatta buyurganca
davranabilir; halk yine de onu dinleyecek, savunacak, onun sözünü
dinleyecektir; sonsuza dek değil ama uzun süreliğine. Dine çatsa bile,
yurttaşları çok da sırtını dönmeyecektir ona. Siyasette, dinin kendisi bir amaç
değildir, düşüncelerden biridir yalnızca; meşruiyet en inançlı olana değil,
mücadelesi halkınkiyle aynı olana verilir...(sayfa 80-82)
“İslam aleminde pek çok lider, Türkiye örneğine öykünmeyi düşledi.
Afganistan’da 26 yaşındaki gencecik kral Emanullah 1919’da tahta geçti ve
Atatürk’ün izinden gitmek istedi. Ordusunu işgalci İngiliz birliklerinin üstüne
sürdü ve ülkesinin bağımsızlığının tanınmasını sağladı. Bu şekilde kazandığı
saygınlıktan güç alıp iddialı reformlara girişti, çok eşliliği ve peçeyi
yasakladı, erkek ve kız çocuklar için modern okullar açtı, özgür basının ortaya
çıkmasını destekledi. Bu deneyim 10 yıl sürdü, 1929’da Emanullah kendisini
dinsizlikle suçlayan gelenekçi liderlerin komplosuyla tahttan indirildi...
İran’da Rıza Şah’ın girişimiyse daha uzun süreli oldu. Atatürk’e hayran bir
kişi ve tıpkı onun gibi subay olan Rıza Şah kendi ülkesinde aynı
modernleştirici girişimi gerçekleştirmek istiyordu; ama en sonunda gerçek bir
kopmayı başaramayıp Avrupa tarzı bir cumhuriyet yerine yeni bir hanedanı,
Pehlevi hanedanını kurmayı yeğledi ve bir bağımsızlık çizgisi izlemek yerine
güçler arası çelişkilerden yararlanmaya çalıştı. Kuşkusuz model aldığı kişiyle
(Atatürk) aynı yeteneklere sahip değildi... Hanedan, iktidarı korumak için
İngilizlerle, ardından da Amerikalılarla, yani İran halkının refah ve onurunun
düşmanı olarak gördüğü ülkelerle ittifak yaptı... Atatürk örneğinin tersi bir
örnek bu. Düşman güçler tarafından korunduğu düşünülen birinin meşruiyeti kabul
edilmez ve giriştiği her iş değersiz görülür; ülkeyi modernleştirmek istiyorsa,
halk modernleşmeye karşı çıkar; kadınları özgürleştirmeyi hedefliyorsa,
sokaklar protestocu çarşaflılarla dolar.” (sayfa 82 ve 83)
“Pek çok sağduyulu reform başarısızlığa uğramıştır, çünkü nefret edilen bir
iktidarın imzasını taşıyordur! Bunun tersine, pek çok akla aykırı eylem de
alkışlanmıştır, çünkü savaşçı meşruiyetin damgasını taşıyordur! Öte yandan, bu
durum bütün dünya için geçerlidir; bir öneri oylanırken, seçmenler önerinin içeriğindense,
onu temsil eden kişiye güvenip güvenmediklerine göre kararlarını verirler...” (sayfa 83)
“Atatürk’ün elde ettiği meşruiyet onun ölümünden sonra da devam etmiştir ve
bugün de Türkiye onun adına yönetilmektedir. Onun düşüncelerini paylaşmayanlar
bile ona belli bir bağlılık sergilemek zorunda hissederler kendilerini.” (sayfa
83)
Mustafa Kemal Atatürk’ü bir kez daha hayranlıkla ve saygıyla anıyorum.
Not: Bu yazı, 2000 ve 2009 yıllarında Radikal Gazetesinde yayınlanan üç ayrı
yazımın bir araya getirilmesi ve bunlara Halil İnalcık’ın kitabından alıntıların
eklenmesiyle yazıldı.
Kaynaklar:
1. Şevket Süreyya Aydemir,
Tek Adam, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1999.
1. Halil İnalcık, Osmanlı
ve Modern Türkiye, Timaş Yayınları, İstanbul 2013.
2. Amin Maalouf (çeviri
Orçun Türkay), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2009.
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 202048 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.