6 Ekonomi 6 Durum
Bir ekonominin iç
tasarruflarıyla yatırımları arasındaki fark cari dengeyi veriyor. Bu durumu en
iyi özetleyen ünlü denge denklemimizi bir daha yazalım:
(S – I) + (T – G) = (X –
M)
Denklemin ilk parantezi
özel kesim dengesini, ikinci parantezi kamu kesimi dengesini, bu iki parantezim
toplamı ekonomin iç dengesini, son parantez de ekonominin dış dengesini
gösterir. Bir başka açıdan bakarsak denklemin sol tarafı bize iç tasarrufları,
sağ tarafı da dış tasarrufları gösterir. Eğer iç tasarruflar, yatırımlardan
düşükse o zaman sağ taraftaki dış denge de eksi olur. Bunun anlamı iç tasarruf
eksikliğinin dış tasarruflarla kapatılıyor olması demektir.
İlk bakışta dikkati çeken
şey Türkiye ile Güney Afrika’nın iç tasarruflarının oldukça üzerinde bir
yatırım faaliyeti içinde olduğudur. Her iki ekonomi de 2000’lere kadar daha
dengeli bir cari açık pozisyonu içindeyken 2000’lerden sonra tasarruflarının
ötesinde yatırımlara girişerek cari açıklarını büyütmüşlerdir. Brezilya benzer
bir durumu 1990’larda yaşamış, sonradan gidişatı dengelemiş, son yıllarda
yeniden tasarruflarının ötesinde yatırımlara girişerek cari dengeyi yine
bozmaya başlamıştır. Hindistan, küresel krize kadar son derecede dengeli bir
tasarruf – yatırım dengesi tutturmuşken krizle birlikte tasarruflardaki
gerilemenin neden olduğu bir cari açık artışı yaşamaya başlamıştır. Bu grup
içinde durumu en dengeli götüren ekonomi Endonezya’dır.
Referans olarak aldığımız
Çin’e gelince, tasarruflarının GSYH’ya oranı yüzde 50’nin üzerinde olan Çin
gerçekten bir tasarruf cenneti görünümündedir. Yatırımları, iç tasarruflarının
altındadır. Buna karşın Çin’e büyük bir sermaye akımı vardır. Bu akım doğrudan
yabancı sermaye yatırımı biçimindedir.
Büyüme, yatırımla olur. Bir
ekonomide yeni üretim kapasitelerine yönelik yatırımlar büyümenin temelidir.
Yatırım yapabilmek için belirli bir birikim sahibi olmak yani tasarruf
yapabilmek ya da bu tür bir birikime sahip olanların tasarruflarını ödünç almak
gerekir. Eğer ülkenin iç tasarrufları bu yatırım talebini karşılayabilecek
düzeyde değilse o zaman başka ülkelerin tasarruflarını kullanmak gerekir.
Yükselen piyasa
ekonomileri, daha hızlı yükselerek gelişmiş ekonomilere yetişmeye çalışıyorlar.
O nedenle de eğer iç tasarrufları bu yetişmeyi sağlayacak hızlı büyümeye olanak
tanımıyorsa dış tasarrufları kullanmak istiyorlar. Türkiye, Güney Afrika,
Hindistan ve Brezilya bu nedenle cari açık veriyor.
Bir ekonomide iç
tasarruflar yatırımlara yetmiyorsa karşımızda üç seçenek var demektir: (1)
Tasarrufları artırmak, (2) Yatırımları düşürmek, (3) Dışarıdan tasarruf ithal
etmek (yani yabancı sermaye çekmek, borçlanmak, vb.) Türkiye, yatırımların
düştüğü kriz halleri dışında üçüncü yolu seçmiş durumdadır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202659 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.