Net Hata ve Noksanın Açıklanması Gerekir
Ödemeler dengesi
tablolarında yer alan net hata ve noksan kalemi kaynağı belirlenemeyen döviz
giriş ya da çıkışlarını ifade eder. Ödemeler dengesi toplamı sıfıra eşit bir
dengedir. Dış dünyadan mal ve hizmet satın alınır ve dış dünyaya mal ve hizmet
satılır. Bu alım satımın oluşturduğu dengeye cari denge denir. Cari denge açık
vermişse bir sonraki bölümde bu açığın nasıl karşılandığı (borç, sermaye
girişi, hisse senedi satışı vb) yer alır. Bu ikisi arasında bir tutarsızlık
varsa bu fark net hata ve noksan kalemine yazılır. Net hata ve noksan kalemi
kaynağı bilinmeyen bir döviz girişi veya çıkışı olduğu anlamına gelir.
Net hata ve noksan
kalemi, genel olarak, ölçüm hataları ve tablodaki verilerin eksik veya fazla
derlenmesinden kaynaklanır. Net hata ve noksan kaleminin oluşmasının nedenleri
arasında şunları sayabiliriz: (1) Zaman uyumsuzlukları (İhraç edilmiş malın
gidiş tarihiyle ihraç edilen mal karşılığında alınacak paranın gelişinin farklı
dönemlerde olması gibi.) (2) Beyan yanlışlıkları veya hataları (Gümrük
beyanlarındaki eksikler ya da yanlışlar gibi.) (3) Kayıt dışılıklar (Gelirlerin
kayda girmemesi ya da finansmanın kayıt dışı olarak gerçekleştirilmesi gibi.)
(4) Anketlerdeki ölçüm hataları (Turizm gelirlerinin belirlenmesinde uygulanan
anketlerin gerçeği tam olarak yansıtamaması gibi.)
Ödemeler dengesi
düzenlenirken veriler bankalar, özel kesim kuruluşları, TÜİK ve Merkez Bankası
veri tabanlarından derlenir. Ayrıca kişilere veya kurumlara anketler uygulanır.
Bu veri kaynaklarının hepsinden doğan hatalar ve eksik ölçmeler söz konusu
olabilirse de asıl hata ve eksikliğin özel kesim kuruluşlarından ve kişilere
uygulanan anketlerden kaynaklandığı bilinmektedir. Bunun en önemli nedenleri
arasında özel kesim kuruluşlarının kayıt dışılığa daha yatkın olması ve kişi ve
kuruluşlara uygulanan anketlerin gösterdiği ortalamaların çoğu kez bütünü doğru
olarak temsil etmemesi gösterilmektedir.
Net hata ve noksan kalemi
için standart bir miktar ya da orandan söz edilemez. Buna karşılık bu miktarın
yüksekliği ve sürekli aynı yönde gelişiyor olması kayıtların, ölçümlerin,
hesapların ve anketlerin doğru olmadığı yönünde kuşkuları artırır.
Türkiye’de son yıllarda
ödemeler dengesinde yüksek miktarlı artı işaretli net hata ve noksan kalemi yer
almakta ve miktarın yüksekliği basit bir takım hata ve eksiklerden daha farklı
bir kayıt dışı döviz girişinin olduğu çağrışımını yapmaktadır. Bu konuda başta
ortadoğu ülkeleri olmak üzere çeşitli ülkelerden Türkiye’ye kayıt dışı döviz
girdiği yönünde iddialar ileri sürülmektedir. Bu iddianın doğruluğu ya da
yanlışlığı kanıtlanmış değildir.
Geçtiğimiz hafta içinde
çıkan yolsuzluk iddiaları ve soruşturmalar devam ederken net hata ve noksan
kalemiyle ilgili olarak da ortaya pek çok iddia atılmıştır. Bu miktarı altın
giriş çıkışlarıyla ya da yolsuzluk iddialarıyla bağdaştıran yorumlar
yapılmıştır. Bu olaylar ortaya çıkmadan önce birkaç kez dile getirdiğim bir
şeyi bir kez daha dile getirmek istiyorum. Ödemeler dengesini hazırlayan ve
kamuoyuna sunan kurum olarak TCMB, net hata ve noksan kaleminde son 11 yılda
görülen ve bu dönemin on yılında artı yönlü olan net hata ve noksan kalemi
hakkında açıklama yapmalıdır. Bu açıklamanın Başkan tarafından yapılması şart
değil. Kurumun çok geniş ve nitelikli bir araştırma departmanı var. Bu
departman konuyu ele alıp fazlanın nereden doğduğunu ayıklayarak tahmin
şeklinde bir değerlendirme yapabilir.
Aşağıdaki tabloda 1992’den
bu yana ödemeler dengesindeki net hata ve noksan kaleminin dökümü yer alıyor.
Yıllar
|
Net Hata ve Noksan Tutarı
(Milyar USD)
|
11 Yıllık Toplamlar (Milyar
USD)
|
1992
|
-1.190
|
|
1993
|
-2.162
|
|
1994
|
1.832
|
|
1995
|
2.432
|
|
1996
|
1.499
|
|
1997
|
-987
|
|
1998
|
-713
|
|
1999
|
1.302
|
|
2000
|
-2.661
|
|
2001
|
-2.127
|
|
2002
|
-758
|
-3.533
|
2003
|
4.489
|
|
2004
|
838
|
|
2005
|
1.964
|
|
2006
|
-228
|
|
2007
|
517
|
|
2008
|
3.011
|
|
2009
|
2.879
|
|
2010
|
1.405
|
|
2011
|
9.433
|
|
2012
|
1.235
|
|
2013 (Ocak - Ekim)
|
3.837
|
29.380
|
Bu tabloyu şimdi de
grafik haline getirelim.
Tablodan ve grafikten
görüleceği gibi net hata ve noksan kalemi 1992 ile 2002 yılları arasındaki 11
yılda toplam 3,5 milyar dolar eksi değer almış yani ülkeden kaynağı ve nereye
gittiği bilinmeyen döviz çıkışına temel oluşturmuş durumdadır. Bu 11 yılda
yıllık ortalama net hata ve noksan 318 milyon dolarda kalmış görünüyor. Buna
karşılık 2003 ile 2013 yılları arasındaki 11 yılda ülkeye, 29,4 milyar dolarlık
kaynağı ve nereden geldiği bilinmeyen bir döviz girişi olmuş. Yani bu ikinci 11
yılda yıllık ortalama 2,6 milyar doların üzerinde net hata ve noksan görülmüş. Son
11 yılda en fazla dikkati çeken yıl 9,4 milyar dolara ulaşan rekor net hata ve
noksan miktarıyla 2011 yılıdır. Bir başka ifadeyle son 11 yıldaki net hata ve
noksan toplamının üçte biri 2011 yılında ortaya çıkmıştır.
Bu konu TCMB tarafından,
resmi olarak olmasa bile, bir araştırma ya da değerlendirme raporuyla
açıklanmalıdır. Aksi takdirde bu konu hep gündemde kalacak ve farklı dedikoduların
kaynağını oluşturmaya devam edecektir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202651 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.