Enflasyon Niçin Düşmüyor?
Türkiye, 2001 krizi
sonrasında enflasyonda ciddi bir başarı yakaladı ve yıllık enflasyonu yüzde
30’lardan yüzde 6,2’ye kadar (2012 yılında) indirdi. Ne var ki daha aşağıya
düşüremedi ve 2013 yılında yeniden artışa geçen enflasyon yüzde 7,4’e yükseldi.
2014 yılı için beklentiler ise, Merkez Bankası’nın yüzde 5’lik enflasyon
hedefine karşın, yüzde 7,5 – 8 aralığında oluşuyor.
Aşağıdaki grafik 2001
krizi sonrasında manşet enflasyondaki gelişmeyi gösteriyor (yılsonu TÜFE
oranları esas alınarak düzenlenmiştir.)
Grafiğin incelenmesi 2002
yılında başlayan düşüşün ilk üç yıl oldukça hızlı bir biçimde devam ettiğini,
2005’den itibaren enflasyonun 6 – 10 aralığında dalgalanmaya başladığını
gösteriyor. Enflasyonda asıl direnç yüzde 5’in altında ortaya çıkıyor. Türkiye,
bir türlü bu direnç düzeyini kırıp enflasyonu yüzde 2’ler düzeyine indirememiş
bulunuyor. Üstelik birçok ülkeden enflasyonun sıfıra yaklaştığı bir dönemde
bunu yapamamış görünüyor.
Enflasyonun düşmeme nedenleri
Para arzında artış
2013 yılı para arzının
artışına sahne oldu. Aşağıdaki tablo dar para arzından (M1) en geniş para
arzına kadar (M3) para arzı ölçümünde kullanılan kalemlerde son iki yılda
yaşanan artışları önce sayısal olarak sonra da yüzde olarak sergiliyor.
Para Arzı
|
2012
|
2.013
|
Miktar (Milyar TL)
|
||
M1
|
179,9
|
213,6
|
M2
|
743,0
|
879,3
|
M3
|
783,5
|
916,9
|
Önceki yıla göre artış oranı (%)
|
||
M1
|
11,6
|
18,7
|
M2
|
10,2
|
18,3
|
M3
|
10,5
|
17,0
|
Para arzı, 2013 yılında
2012 yılına göre daha hızlı artmış. Bu artış enflasyon oranının da (2013
yılsonu enflasyon oranı yüzde 7,4) üzerinde bir artış olmuş.
Faizin düşüklüğü
İç talebin 2013 yılında
canlı olduğunu biliyoruz. Bunun temel nedenlerinden birisi faizlerin
düşüklüğüdür. Faizlerin düşüklüğü bir yandan tasarrufu caydırıp tüketimi
artırırken bir yandan da kredi kullanımını özendirerek parasal genişlemeye yol
açıyor. Enflasyonla faiz arasındaki ilişkiyi aşağıdaki grafikten izleyebiliriz.
Grafikten görüleceği gibi
faiz oranı 2013’de enflasyon oranını aşmış bulunuyor. Uzun yıllar yüksek reel
faiz getirisi elde etmeye alışmış bir toplumda sıfır ya da negatif reel faiz
ortaya çıkmışsa tasarrufların artması değil kredilerin yani talebin artması söz
konusu oluyor. Talep artışının da enflasyonu artırdığını söylemek bile
gereksiz.
İthal edilmiş enflasyonun katkısı
Yurtdışından ithal edilen
malların (özellikle petrol ve doğalgaz) fiyatlarında ortaya çıkan artışlar
bizim gibi ithalatçı ülkelere enflasyon ithali şeklinde etki ediyor. Her ne
kadar bugün Brent petrolün varil fiyatı 1 yıl önceki fiyatı düzeyinde (yaklaşık
95 dolar) olsa da yıl içinde bu fiyatın 100 doların üzerinde seyrettiği dönemler
oldu. Bu dönemlerin etkisiyle petrol fiyatlarında artışlar yaşandı ve bu benzin
gibi mallarda bizdeki fiyatların yükselmesine yol açtı. 2013 yılında bu konuda
emtia fiyatlarında yaşanan artışların katkısı görüldü.
Kamu harcamalarında artış
2013 yılı bütçesi her ne
kadar yüzde 1,2 gibi çok düşük bir açıkla kapanmış olsa bile faiz dışı bütçe
giderlerindeki artış oranı yüzde 14’ün üzerinde gerçekleşti. Ki bu enflasyon
oranının neredeyse iki katı bir artış demektir. Bu artışın da enflasyona katkı
yaptığı açıktır.
Kur artışları
Kur artışlarının ya da
bir başka deyişle TL’nin dış değerindeki düşüşlerin enflasyona ciddi katkısı
söz konusu oluyor. Bu etkinin biraz gecikmeli olarak geldiğini söylememiz
gerekir.
Aşağıdaki grafik 2013
yılının Mayıs ayında sepet kurda (½ USD + ½ Euro) başlayan yukarı yönlü
eğilimin enflasyon (TÜFE) üzerindeki etkisini gösteriyor.
TL’nin son bir yılda
Dolara karşı yüzde 20’ye yakın değer kaybettiğini düşünürsek kur artışından enflasyona
gelen yansımanın henüz tam olarak bitmediğini tahmin edebiliriz.
Grafikten görüleceği
üzere kurlarda ortaya çıkan artış TÜFE üzerinde de artış yönünde etki
yapmaktadır.
Dolaylı vergilerde artışlar
KDV ve ÖTV gibi dolaylı
vergilerde oran artırımları ya da belirli bazı mallar ve hizmetler üzerinde
vergi artışları da fiyatları bir defalık bir artışa tabi tutuyor. Bir defalık
bir artış olsa da bu artışlar sonraki dönemde de fiyatların yüksek oluşmasına
neden olduğu için enflasyona katkıda bulunuyor. Bu tür artışlar özellikle
benzin, doğalgaz gibi yaygın kullanımı olan girdilerde olduğunda dalga dalga
yayılarak neredeyse fiyatlar sisteminin bütününü etkileyebiliyor. Örneğin
benzin fiyatlarında dolar yükselişi ya da vergi artışından gelen bir artış
hemen ulaştırma, taşıma fiyatlarını etkiliyor. O da bütün malların fiyatlarını
artıran bir gelişmeyle sonuçlanıyor.
Örneğin yılbaşında
yapılan ÖTV artışının 2014 yılı enflasyonuna yüzde 0,5 ile yüzde 0,8 arasında
etki yapacağı tahmin ediliyor.
2014’de enflasyon yükselir mi düşer mi?
Kurlardaki artış
eğiliminin ya da bir başka ifadeyle TL’deki dış değer kayıplarının 2014 yılında
da sürmesi halinde bu gelişmenin enflasyonu yukarı itmeye devam edeceğini söylemek
mümkündür.
2014 yılında enflasyonu
frenleyecek önlemlerin başında para arzını denetim altında tutmak, kamu
harcamalarını enflasyonun üzerinde artırmamak, faizle ilgili kararları daha
esnek verebilmek gibi önlemler geliyor. Üst üste iki yıl seçim yaşanacağını
düşününce bu önlemlerin kolayca uygulanamayacağını tahmin etmek zor olmasa
gerek. Bu durumda 2014 yılında enflasyonda düşüş beklemek pek mümkün görünmüyor.
Bu çerçevede TCMB’nin yüzde 5’lik hedefini tutturmasını beklemek bir yana,
enflasyonu 2013 düzeyinde (yüzde 7,4) tutabilmesi bile başarı sayılmalı.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202639 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.