Faizi Artırmak Gerekir miydi?
Merkez Bankası Para Politikası Kurulu toplantısı öncesinde
piyasada egemen olan görüş Merkez Bankası'nın faizi artırmayacağı şeklindeydi. Bazı
yorumcular gecelik fonlama faizinin üst limitinin yarım ya da 1 puan artacağı
yönünde görüş bildirse de çoğunluk faizlerin artmayacağı kanısındaydı. Bana
sorarsanız bu anketlerde Merkez Bankası’nın faizi artırıp artırmayacağı
sorusunun yanında faizi artırmasının gerekip gerekmediği de sorulmalı. Her
neyse Merkez Bankası sonuçta bu faizlerin hiçbirini artırmadı. Ancak ek parasal
sıkılaştırma uygulayacağı günlerde gecelik borç verme faizini yüzde 9’a
çıkaracağını açıkladı.
Merkez Bankası, birden çok faize sahip bulunuyor. Bunlardan
para politikası uygulamasına yönelik olanları iki başlık altında toplamak
mümkün: (1) Haftalık repo faizi (2)
Gecelik fonlama faizi. Eskiden politika faizi adını verdiği haftalık repo faizinin
geçerli oranı yüzde 4,5. Gecelik fonlama faizinin geçerli oranları ise borçlanmada
yüzde 3,5, borç vermede yüzde 7,75 (piyasa yapıcısı bankalar için bu üst limit
yüzde 6,75 olarak uygulanıyor.) Bu oranlar son toplantıda değişmedi. Merkez
Bankası bir önceki toplantıda, uyguladığı bu üç faizin de politika faizi olduğunu
açıklamış ve kendi kafa karışıklığını piyasaya da yaymıştı. Son kararında bu üç
faiz oranında da artışa gitmeyerek fakat ek sıkılaştırma uygulayacağı günlerde
gecelik fonlama faizinin üst limitini yüzde 9’a çekeceğini açıklayarak üstü
kapalı bir faiz artışı yaptı ve piyasayı iyice karıştırdı. Bu durumda eldeki
faiz oranı sayıları dörde çıkmış oldu: (1) Haftalık repo faizi (% 4,5), (2)
Gecelik borç alma faizi (% 3,5), (3) Gecelik borç verme faizi (% 7,75), (4) Ek
sıkılaştırma günlerinde uygulanacak gecelik borç verme faizi (% 9.) (Aslında
bunlara 5. olarak piyasa yapıcısı bankalara uygulanan yüzde 6,75’lik faiz
oranını ve 6. olarak TL kredi vererek döviz tahsil ettiği ve bir çeşit para
politikası aracı olarak kullandığı ihracat reeskont kredisi faizini de eklersek
faiz sayısı altıya çıkmış oluyor.
Yukarıda değindiğimiz ve anketlerde sorulması gerektiği
halde sorulmayan soruyu kendimize soralım: Merkez Bankası’nın faizi artırması
gerekir miydi? Bu soruya para politikası ya da daha genel çerçevede ekonomi
politikası içinde kalarak yani bilimsel çerçevede yanıt verebilmek için
uygulanacak politikanın önce amacını belirlemek gerekiyor. Aksi takdirde Merkez
Bankası’nın faiz artırıp artırmaması konusunun tartışılması faizin bir araç
değil amaç gibi ifade edilmesine yol açar ki bu bizi konuyu yanlış boyutta
tartışmaya iter. O halde faizin artırılması gerekip gerekmediği sorusundan önce
sorulması ve yanıtlanması gereken soru ekonomi politikamızın amacının ne olduğu
sorusudur. Biz büyümeyi mi hızlandırmak istiyoruz, işsizliği mi düşürmek
istiyoruz, cari açığı mı denetlemek istiyoruz, kredi hacmini ve dolayısıyla
talebi denetleyip bu yolla enflasyonu mu düşürmek istiyoruz yoksa tasarruf
açığımızı kapatmak için yabancı fonların gelmesini mi istiyoruz? Önce bu soruları
yanıtlamamız gerekiyor. Bunların hepsini istiyoruz gibi bir yanıt ekonomi
politikasında geçerli yanıt değildir. Çünkü ekonomi politikasının en temel
önermesi “bir taşla üç kuş vurulamayacağı” önermesidir.
Şimdi yukarıda saydığım amaçlarla faiz aracını bir arada ele
alarak bu aşamada ne yapılması gerektiği sonucuna ulaşmayı bir tablo
aracılığıyla göstermeye çalışalım.
Amaç
|
Faiz
|
Etki
|
Büyümeyi
hızlandırmak
|
Düşürmek
gerekir
|
Faizin
düşmesi kredi talebini ve dolayısıyla talebi canlandırarak yatırımları canlandırır
ve üretimi dolayısıyla büyümeyi teşvik eder.
|
Enflasyonu
düşürmek
|
Artırmak
gerekir
|
Faizin
artırılması tüketim dolayısıyla talep üzerinde daraltıcı, tasarruflar
üzerinde artırıcı etki yapar. Talep enflasyonu geçerliyse enflasyonu
denetlemenin bir yoludur.
|
Ekonomiyi
soğutmak
|
Artırmak
gerekir
|
Faizin
artırılması denetimden çıkmış ve cari açığı ya da bütçe açığını artırmaya
başlamış olan büyümeyi yavaşlatıcı etki yaratır. Bu yolla da açıklar denetim
altına alınabilir.
|
İşsizliği
düşürmek
|
Düşürmek
gerekir
|
Büyümeyi
hızlandırmakla aynı etkiler ortaya çıkar.
|
Kuru dengelemek
|
Artırmak
gerekir
|
Enflasyonu
düşürmekle aynı etkiler ortaya çıkar.
|
Dış
finansman sağlamak
|
Artırmak
gerekir
|
Faiz
artışı yabancı fonlar için çekici gelir ve yabancı finansman girişi sağlanır.
|
Bu amaçlara eklemeler yapılabilir. Ayrıca etki başlığı
altındaki açıklamaları mutlak doğru olarak kabul etmek yanlış olur. Çünkü sosyal
bilimlerin geçerli olduğu yani insan davranışlarının, psikolojisinin etkin
olduğu alanlarda mutlak doğrular yoktur. Göreli doğrular ve genel eğilimler
doğru ile özdeş kabul edilir.
Şimdi konuya bu çerçevede bir kez daha bakalım. Türkiye
ekonomisinin şu anki durumu nedir? Buna göre faiz politikası nasıl olmalıdır? Bunu
da tabloya dökelim:
Ekonomik hedef
|
Durum
|
Faiz politikası nasıl olmalı
|
Büyüme
|
Potansiyelin
altında, düşük
|
Faizin
düşürülmesi gerekir
|
Enflasyon
|
Bir bölümü talep bir bölümü maliyet enflasyonu
|
Faizin enflasyonun birkaç puan üzerinde olması gerekir (pozitif reel faiz.) O nedenle mevcut faiz oranı artırılmalıdır.
|
Ekonomiyi
soğutmak
|
Türkiye
ekonomisi şu anda ısınma sorunuyla karşı karşıya değil
|
Faiz
konusunda bir eylemde bulunmak gerekmez
|
İşsizlik
|
İşsizlik
yükseliyor
|
Faizin
düşürülmesi gerekir
|
Kuru dengelemek
|
Kur hızla artıyor, maliyetler yükseliyor
|
Faizin
artırılması gerekir
|
Dış
finansman sağlamak
|
Türkiye’nin
2014’deki dış finansman ihtiyacı 200 – 220 milyar dolar gibi rekor bir düzeye
tırmanmış bulunuyor
|
Faizin
artırılması gerekir
|
Şimdi bu aşamada başlangıçtaki sorumuza geri dönmemiz
gerekiyor: Biz bu aşamada neyi hedefleyeceğiz? Son tablo bu hedefleri, bu
hedeflerle ilgili olarak şu anda hangi durumda bulunduğumuzu ve bu hedeflere
ulaşmak için faiz politikasını nasıl kullanacağımızı yanıtlıyor. Bu tabloya
göre seçeceğimiz hedefe göre de faiz politikasını belirlemek gerekiyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026129 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.