Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Brüt Dış Borç Stoku ve Dış Borç Garantilerinin Son Durumu

2013 yılsonu brüt dış borç stoku Hazine tarafından açıklandı. Şimdi bunun yıllar itibariyle karşılaştırmalı bir dökümünü verelim (milyar USD.)

 Yıllar
Kamu Kesimi
TCMB
Özel Kesim
Toplam Dış Borç
2002
64,5
22,0
43,1
129,6
2005
70,4
16,4
85,0
170,8
2010
89,1
11,6
191,2
291,8
2011
94,3
9,3
200,3
303,9
2012
104,0
7,1
227,2
338,3
2013
116,0
5,2
267,0
388,2

Tablo bize TCMB dışında kalan birimlerin brüt dış borç stoklarında sürekli artışlar olduğunu, artışın özel kesim kuruluşlarında çok daha hızlı olduğunu gösteriyor. TCMB’nin brüt dış borç stokunun azalmasındaki en önemli etkenlerden birisi yurtdışındaki işçilerin mevduatına TCMB tarafından eskisi gibi yüksek faiz verilmemesi nedeniyle bu paraların bankalara kaydırılmasından kaynaklanıyor.

Şimdi bu tabloyu kamu kesimi, TCMB ve özel kesim açısından brüt dış borç stoklarının toplam dış borç stokundaki paylarına göre yeniden yazalım (%)

Yıllar
Kamu Kesimi
TCMB
Özel Kesim
2002
49,8
17,0
33,3
2005
41,2
9,6
49,8
2010
30,5
4,0
65,5
2011
31,0
3,1
65,9
2012
30,7
2,1
67,2
2013
29,9
1,3
68,8

Toplam brüt dış borç stoku içinde kamu kesimi ve TCMB’nin payları hızla azalırken, özel kesimin payı hızla artmış görünüyor. Bunu aşağıda bir grafik yardımıyla gösterelim.


Grafik bize kamu kesimi ve TCMB’den boşalan dış borçlanma alanının özel kesimce doldurulduğunu gösteriyor.

Brüt dış borç stokunun son 4 yılda alacaklıları açısından görünümü de şöyle (milyar USD.)

Yıllar
Özel Alacaklılar
Resmi Alacaklılar
Tahvil Alacaklılar
Toplam Dış Borç
2010
204,0
42,4
45,4
291,8
2011
209,6
43,8
50,5
303,9
2012
228,7
44,6
65,0
338,3
2013
262,7
46,2
79,3
388,2

Tabloya dikkat edilirse resmi alacaklıların (yabancı devletler, uluslararası finansman kuruluşları, yatırım ve kalkınma bankaları vb) alacaklarında fazla bir değişme olmadığı buna karşılık özel alacaklıların (parasal kuruluşlar ve parasal olmayan kuruluşlar) alacaklarında sürekli artış olduğu ayrıca tahvil ihraçlarından kaynaklanan borçlarda artışlar olduğu görülüyor. Dış borçlar arasında yer alan tahvil borçları 2010 yılına gelene kadar yalnızca kamu kesimine aitken bu yıldan başlayarak özel kesim de tahvil ihracına girmiş ve dışarıya tahvil borcu yapmaya başlamıştır. 2013 yılsonundaki 79,3 milyar dolarlık dış tahvil borcunun 20,9 milyar doları özel kesime aittir. Görüleceği üzere özel kesim dış borçlanmadaki bu yeni alanı hızla değerlendirmiş ve borçlanmasını 4 yılda 20 milyar dolar düzeyine çıkarmıştır.

2013 sonu itibariyle brüt dış borç stokunun kısa ve uzun vade bakımından dağılımını da aşağıdaki tabloda gösteriyorum (milyar USD.)

Kesimler
Kısa Vade
Uzun Vade
Toplam
Kamu Kesimi
17,6
98,4
116,0
TCMB
0,8
4,4
5,2
Özel Kesim
110,6
156,4
267,0
Toplam
129
259,2
388,2

Bu aşamada Türkiye’nin brüt dış borç stokunu ortaya koymayı amaçlayan bu yazıya bugün itibariyle mevcut Hazine garantilerini de eklersek ileride yeni Yap – İşlet – Devret düzenlemesiyle ortaya çıkacak garantileri ve garantilerden üstlenimleri de ele alıp karşılaştırma yapmak imkanı doğar. Aşağıda 2002 2013 yılları arasında verilmiş Hazine dış borç garantilerinin dökümü yer alıyor (milyar USD.)

Yıllar
Kamu Kesimi
Özel Kesim
Toplam Dış Borç Garantisi
2002
6,1
0,2
6,3
2005
3,3
1,1
4,4
2010
4,0
3,5
7,5
2011
4,4
3,9
8,3
2012
5,5
4,2
9,7
2013
5,8
4,7
10,5

(Not: Bu tabloda yer alan özel kesim kuruluşları Vakıfbank, TSKB, Ereğli Demir Çelik, Türk Telekom, THY, TÜPRAŞ gibi kamu payı olan veya geçmişte kamu payı taşıyan kuruluşlardır.)

Tabloya göre Hazine’nin verdiği dış borç garantilerinin toplamı 2013 sonu itibariyle 10,5 milyar dolardır. Türkiye’nin gündeminde yer alan büyük yatırım projelerine bakınca özel kesim dış borçlarının gelecek yıllarda oldukça artacağını, buna karşılık kamu kesiminin dış borçlarından ziyade dış borç garantilerinin yükseleceğini tahmin etmek zor olmasa gerek.  
EtiketlerEkonomiMaliye
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

54 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.