Türkiye Ekonomisinde Riskin Derecesi
Kredi Notları
Türkiye ilk kredi notlarını 1990 yılında aldı. Bu notlar
S&P’den BBB (durağan), Moodys’den Baa3 ve JCR’dan BBB idi (kredi notlarının
anlamları için bu blogda yer alan sözlükte reyting ya da kredi değerliliği
ölçüsü başlığına bakınız.) Yani Türkiye, ilk kredi notu derecelendirmesinde üç
büyük kredi derecelendirme kuruluşundan da “yatırım yapılabilir ülke notu”
almıştı. Ne var ki Körfez Krizi nedeniyle bu notlara dayanarak tahvil ihracı
yapamadığı için alınan bu notların ilan edilmesi Yankee Bond piyasasına ilk
tahvil ihracının yapıldığı 1992 yılında gerçekleşti.
Türkiye’nin üç büyük kredi kurumu (Standard and Poor’s,
Moody’s ve JCR’dan aldığı kredi notları (uzun vadeli yabancı para cinsinden ve
yılsonu durumunu gösterecek şekilde) aşağıdaki tabloda yer almaktadır.
Tarih
|
S&P
|
Moody’s
|
Fitch
|
1992
|
BBB (durağan)
|
Baa3
|
|
1994
|
B+ (durağan)
|
Ba3
|
B
|
1995
|
B+ (durağan)
|
Ba3
|
BB-
|
1996
|
B (durağan)
|
Ba3
|
B+
|
1997
|
B (durağan)
|
B1
|
B+
|
1998
|
B (pozitif)
|
B1
|
B+
|
1999
|
B (pozitif)
|
B1 (pozitif)
|
B+
|
2000
|
B+ (durağan)
|
B1 (pozitif)
|
BB-
|
2001
|
B-(durağan)
|
B1 (negatif)
|
B (negatif)
|
2002
|
B-(durağan)
|
B1 (negatif)
|
B (durağan)
|
2003
|
B+ (durağan)
|
B1 (durağan)
|
B (pozitif)
|
2004
|
BB – (durağan)
|
B1 (durağan)
|
B + (pozitif)
|
2005
|
BB – (durağan)
|
Ba3 (durağan)
|
BB – (pozitif)
|
2006
|
BB – (durağan)
|
Ba3 (durağan)
|
BB – (pozitif)
|
2007
|
BB – (durağan)
|
Ba3 (durağan)
|
BB – (durağan)
|
2008
|
BB – (negatif)
|
Ba3 (durağan)
|
BB – (durağan)
|
2009
|
BB – (durağan)
|
Ba3 (pozitif)
|
BB + (durağan)
|
2010
|
BB (pozitif)
|
Ba2 (pozitif)
|
BB + (durağan)
|
2011
|
BB (pozitif)
|
Ba2 (pozitif)
|
BB + (durağan)
|
2012
|
BB + (durağan)
|
Ba1 (pozitif)
|
BBB - (durağan)
|
2013
|
BB + (durağan)
|
Baa3 (durağan)
|
BBB - (durağan)
|
Nisan
2014
|
BB + (negatif)
|
Baa3 (negatif)
|
BBB - (durağan)
|
Tablodaki gelişime bakıldığı zaman Türkiye’nin yatırım
yapılabilir ülke notundan (bu eşik S&P’de BBB -, Moody’s’de Baa3 notlarına
denk geliyor) başlayan kredi notu macerasının oldukça dalgalı bir seyir
izlediği görülüyor. Türkiye’nin kredi notları zaman içinde düşmüş sonra tekrar
artışa geçmiş ve Moody’s notu açısından (1990 yılını başlangıç alırsak) tam 23
yıl sonra 2013’de yeniden yatırım yapılabilir ülke düzeyine gelmiş bulunuyor.
Fitch’deki not açısından da yatırım eşiğinin son kademesinde yer alan Türkiye,
S&P’den 1994 yılında kaybettiği “yatırım yapılabilir ülke” notunu bir daha
alamamıştır.
Bugün Türkiye Moody’s ve Fitch derecelendirmelerinde
“yatırım yapılabilir ülke” kategorisinde yer alırken S&P’de bu kategorinin
altında bulunuyor. Moody’s 2014 yılında Baa3 yatırım yapılabilir ülke
derecesini korurken görünümü negatife çevirmiş durumdadır. Bunun anlamı notun
gelecekte yapılacak revizyonda aşağı gitme olasılığının bulunduğudur. Fitch BBB
– (durağpan) notunu değiştirmemiş, S&P ise BB + (durağan) olan notunu BB +
(negatife) çevirerek not değişiminde aşağı yönlü bir gelişimin yukarı yönlü bir
gelişimden daha fazla olasılık içinde olduğunu göstermiştir.
Kredi notları açısından baktığımızda Türkiye ekonomisine
ilişkin dış algılama risklerin arttığı biçimindedir.
CDS Primi
Bir ülkenin ekonomik risklerini ölçmenin en basit
yollarından birisi de CDS primlerinin gelişimine bakmaktır (CDS primlerinin
anlamı için bu blogda yer alan sözlükteki CDS başlığına bakılabilir.)
2013 yılına kadar düşüş içinde olan Türkiye’nin CDS primleri
Fed’in tahvil alımlarını azaltacağına ilişkin 22 Mayıs 2013’de yaptığı ilk
açıklamanın ardından yükselmeye başlamıştır. Aşağıdaki grafik bu gelişimi
gösteriyor.
22 Mayıs 2013’de 118 baz puan olan CDS primi 2014 yılının
Ocak ayında 270’in üzerine çıkmış sonra inişe geçmiştir. Son dönemde risklerde
biraz düşüş olsa da henüz 200 baz puanın altına gelinmiş değildir.
Risk Derecesi
Yüksekse Ne Olur?
Bir ülke ile ilgili risk algılaması bu tür uluslararası
değerlendirmelerde ne kadar yüksek çıkarsa o ülkenin dış borçlanma için
ödeyeceği faiz o kadar yüksek olacak demektir. Yüksek risk yüksek faiz talebine
yol açar. CDS primi bir ülkenin tahvil borcunu ödeyememesi olasılığına karşılık
yapılan bir sigorta gibi işler. Bir ülke dışarıya tahvil sattığında alan kurum
o tahvilin ülke tarafından vadesi geldiğinde ödenmemesi olasılığına karşılık
bedeli bir kuruluşa sigorta ettirmek istediğinde CDS primi devreye girer. Bu
prim, bedeli sigorta edenin o sigorta karşılığında tahvil tutatı üzerinden
aldığı primi gösterir. Bu prim ne kadar yüksekse tahvili ülkeden satın
alanların isteyeceği faiz de o kadar yüksek olacak demektir.
Kredi derecelendirme kuruluşlarını beğenmiyor, yanlı
buluyor, bize haksızlık yaptıklarını düşünüyor ve bu çerçevede eleştiriyor
olabiliriz. Bunu yalnızca biz yapmıyoruz birçok ülke ya da kuruluş da yapıyor.
Ne var ki sonuç değişmiyor. Yabancı yatırımcılar asıl olarak bu kuruluşların
önerilerine göre yatırım yapıyorlar. Yatırım miktarı da istenecek faiz de buna
göre belirleniyor. CDS primi, piyasanın bizim tahvillerimizle ilgili olarak
nasıl bir risk algılaması içinde olduğunun en temel göstergesidir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202611 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.