Demokrasiyle Ekonomik Gelişme Arasında Bir İlişki Var mı?
Demokrasiyle ekonomik
gelişme arasında ilişki var mı?
Demokrasiyle ekonomik gelişme arasında doğru yönlü bir
etkileşim olup olmadığı meselesi tartışmalıdır. Batılı ülkelerin demokrasi
sayesinde geliştiğini kanıt olarak ileri sürenlere karşı Çin ve Kore başta
olmak üzere doğulu ülkelerin otoriter rejimlerle hızlı ekonomik gelişme yakaladıklarını
kanıt olarak gösterenler de var. Bu ikinciler, geçmişte otoriter rejimlerle
hızlı ekonomik büyüme düzeyi yakalamış ülkeleri de kanıt göstererek
demokrasiyle ekonomik gelişme arasında bir ilişki olmadığını iddia ediyorlar.
Hangisinin doğru olduğunu tam olarak çıkaramıyorum. İki
tarafın da güçlü kanıtları var. Buna karşılık çıkarabildiğim bir şey var: Eğer
bir ülke rejim olarak demokrasiyi seçmişse onu en iyi şekliyle uygulamadıkça
gelişmesini yeterli düzeye çıkaramıyor. Bir başka ifadeyle yarım demokrasiyle
gelişme olmuyor. Tam gelişme için tam demokrasi gerekli.
Bu çerçeveden bakınca Türkiye’nin durumu hiçbir zaman tam
demokrasi olamadı. Temel nedeninin demokrasi anlayışımızdaki yanlışlık olduğunu
düşünüyorum. Biz demokrasi denilince seçimi anlıyoruz. Yani amaç ile aracı
karıştırıyoruz.
Demokrasinin
derecesinin ölçülmesi
Aşağıda ilk tabloda çeşitli kuruluşlarca dünyada demokrasiyi
ölçmekte kullanılan bazı endeksleri ve Türkiye’nin durumunu, ikinci tabloda da
demokrasinin olmazsa olmaz koşullarını ve bu koşullar karşısında Türkiye’nin
benim gözlerimle nasıl göründüğünü ortaya koymaya çalışıyorum.
Endeksler
|
Türkiye’deki
durum
|
2014 Dünyada özgürlük endeksi (2014
Freedom in the world)
http://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/turkey-0#.U10DgPl_vcg
|
Özgür değil
|
2014 Ekonomik özgürlük endeksi (2014
Index of economic freedom)
http://www.heritage.org/index/country/turkey
|
Orta derecede özgürlük
|
2014 Basın özgürlüğü endeksi (2014
Press freedom index)
https://rsf.org/index2014/en-index2014.php
|
Zor durum
|
2012 Demokrasi endeksi (2012
Democracy Index)
http://www.eiu.com/public/topical_report.aspx?campaignid=DemocracyIndex12
|
Hibrit rejim
|
Demokrasinin olmazsa olmaz koşulları
|
Türkiye’deki durum
|
Yasama,
yürütme ve yargı ayrımı
|
Giderek
kaybolmaya başladı
|
Yargı
bağımsızlığı
|
Giderek
kaybolmaya başladı
|
İfade
özgürlüğü
|
Kısıtlı
|
Basın
özgürlüğü
|
Kısıtlı
|
Hesap
verilebilirlik, denetime açıklık
|
Giderek
kısıtlı hale geliyor
|
Uzlaşma
kültürü
|
Son
derecede zayıf
|
Bireyin
korunması
|
Tersine
devlet korunuyor
|
Azınlık
haklarının korunması
|
Söz
konusu değil
|
Yasalar
önünde eşitlik
|
Çoğu
kez söz konusu olmuyor
|
İlk tablo, çoğu sivil toplum örgütü olan çeşitli
kuruluşların Türkiye’de demokrasiyi ve demokrasiyi etkileyen özgürlüklerin
derecesini nasıl gördüklerini anlatıyor. Bu tabloya baktığımızda Türkiye’nin
demokrasi ve onun gerekleri arasında en önemli yeri tutan özgürlükler konusunda
hiç de parlak bir durumda olmadığını görüyoruz.
İkinci tablo belirttiğim gibi benim bakışımı yansıtan bir
tablo. Bu tabloyu bir yıl önce yapmış olsaydım sanırım daha iyimser görüşler
belirtebilirdim. Gezi olayları ve sonrası o iyimserliğimi kökünden alıp
götürdü. Ne yazık ki son bir yılda Türkiye, demokrasi açısından ileriye değil
geriye gitti.
Ekonomide bazı
kararların siyasetten soyutlanması
Demokrasirin geliştiği ülkelerde ekonominin bazı
bölümlerinin de siyasetten soyutlanması geleneği yerleşiyor. Bunun en eski
örneği para basma ya da basılacak paraya karar verme yetkisinin siyaset
edenlerden alınıp merkez bankalarına verilmesidir. Buna kısaca merkez
bankasının bağımsızlığı diyoruz. Günümüzde bu bağımsızlık para basma yetkisini
aşarak para politikası araçlarının siyasetten bağımsız kullanılması gibi
noktalara gelmiştir. Bir başka örnek doğal tekellerin özelleştirilmesi sonrası
buralardaki üretimin, üretim politikasının belirlenmesi ve fiyatlandırılmasının
bağımsız kurumlara verilmesi meselesidir.
Gelişmiş ülkelerde bu şekilde uygulanan bağımsızlık meselesi
acaba Türkiye’de nasıl uygulanıyor? Bu konudaki değerlendirmelerimi aşağıdaki
tabloda özetliyorum.
Ekonominin siyasetten soyutlanması
|
Türkiye’deki durum
|
Merkez
Bankası bağımsızlığı
|
İnandırıcı
değil. Özellikle faiz konusunda geciken kararlar bunun kanıtı kabul edilebilir.
|
Bağımsız
kurumların (BDDK, SPK, EPDK, RTÜK, TAPDK, KİK, BTK) bağımsızlığı
|
Çoğu
kez zedeleniyor. SPK’daki son görevden almalar gibi uygulamalar bu eğilime
kanıtı sayılabilir.
|
Para
politikasının siyasal müdahaleden arındırılması
|
Zedeleniyor.
Faizin artırılmaması, düşürülmesi yolundaki açıklamalar bunun kanıtı sayılabilir.
|
Ekonomik
kararların bağımsız olarak yargısal denetimi (Sayıştay denetimi)
|
Siyasal
müdahale söz konusu olmaya başladı. Sayıştay raporlarının durumu bunun kanıtı
kabul edilebilir.
|
Bir soru
Türkiye’de demokrasi bir türlü gelişemezken ve ekonomideki
bazı kararların siyasetten soyutlanmak yerine siyasete konu olması söz konusu
olmuşken bakalım ekonomik gelişme ne yönde gidecek? Bu konudaki gelişme ilk
bölümde sorup da yanıtını bulamadığımız demokrasiyle ekonomik gelişme arasında
doğru yönlü bir ilişki olup olmadığı sorusunun yanıtını bulmamızda yardımcı olabilir. Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202657 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.